മാദ്രീ യുധാജിതം പുത്രം തതോ വൈ ദേവമീധുഷമ് അനമിത്രമ് അമിത്രാണാം ജേതാരമ് അപരാജിതമ്
മാദ്രി യുദ്ധാജിതിനെ പ്രസവിച്ചു, പിന്നെ ദേവമീധുഷനും. അനമിത്രൻ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച അജേയനായിരുന്നു.
അനമിത്രസുതോ നിഘ്നോ നിഘ്നതോ ദ്വൌ ബഭൂവതുഃ പ്രസേനശ് ചാഥ സത്രാജിച് ഛത്രുസേനാജിതാവ് ഉഭൌ
അനമിത്രന്റെ പുത്രൻ നിഘ്നൻ. നിഘ്നനു രണ്ടു പുത്രന്മാർ: പ്രസേനനും സത്രാജിത്തും. ഇരുവരും ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവരാണ്.
പ്രസേനോ ദ്വാരവത്യാം തു നിവസന് യോ മഹാമണിമ് ദിവ്യം സ്യമന്തകം നാമ സ സൂര്യാദ് ഉപലബ്ധവാന്
പ്രസേനൻ ദ്വാരകയിൽ താമസിച്ചവൻ, സൂര്യനിൽ നിന്ന് ദിവ്യമായ മഹാമാണിക്യമായ സ്യാമന്തക രത്നം ലഭിച്ചു.
തസ്യ സത്രാജിതഃ സൂര്യഃ സഖാ പ്രാണസമോ ഽഭവത് സ കദാചിന് നിശാപായേ രഥേന രഥിനാം വരഃ
സൂര്യൻ സത്രാജിതിന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയ സുഹൃത്തും ജീവനും ആയിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, രാത്രിയുടെ അവസാനം, സത്രാജിത് തന്റെ രഥത്തിൽ യാത്രയായി.
തോയകൂലമ് അപഃ സ്പ്രഷ്ടുമ് ഉപസ്ഥാതും യയൌ രവിമ് തസ്യോപതിഷ്ഠതഃ സൂര്യം വിവസ്വാന് അഗ്രതഃ സ്ഥിതഃ
അവൻ നദിക്കരയിൽ വെള്ളം തൊടാൻ പോയപ്പോൾ, അവൻ സമീപിച്ചപ്പോൾ തന്നെ, വിവസ്വാൻ എന്ന സൂര്യൻ അവന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
വിസ്പഷ്ടമൂര്തിര് ഭഗവാംസ് തേജോമണ്ഡലവാന് വിഭുഃ അഥ രാജാ വിവസ്വന്തമ് ഉവാച സ്ഥിതമ് അഗ്രതഃ
ദൈവികമായ പ്രകാശവലയം ചുറ്റിയ ഭഗവാൻ അത്യന്തം തെളിഞ്ഞ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ രാജാവു അവന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന സൂര്യനോട് സംസാരിച്ചു.
യഥൈവ വ്യോമ്നി പശ്യാമി സദാ ത്വാം ജ്യോതിഷാം പതേ തേജോമണ്ഡലിനം ദേവം തഥൈവ പുരതഃ സ്ഥിതമ്
"എനിക്ക് ആകാശത്തിൽ നിന്നെ എപ്പോഴും പ്രകാശവലയം ചുറ്റിയ ദേവനായി കാണുന്നത് പോലെ, ഇപ്പോഴും നീ എന്റെ മുന്നിൽ അങ്ങനെ തന്നെ നില്ക്കുന്നു."
കോ വിശേഷോ ഽസ്തി മേ ത്വത്തഃ സഖ്യേനോപഗതസ്യ വൈ ഏതച് ഛ്രുത്വാ തു ഭഗവാന് മണിരത്നം സ്യമന്തകമ്
"സ്നേഹത്തോടെ നിന്നെ സമീപിച്ച എനിക്ക് നിന്നിൽ നിന്ന് എന്താണ് വ്യത്യാസം?" ഇതു കേട്ട ഭഗവാൻ സ്യാമന്തക രത്നം എടുത്തു.
സ്വകണ്ഠാദ് അവമുച്യാഥ ഏകാന്തേ ന്യസ്തവാന് വിഭുഃ തതോ വിഗ്രഹവന്തം തം ദദര്ശ നൃപതിസ് തദാ
തുടർന്ന്, ഭഗവാൻ തന്റെ കഴുത്തിൽ നിന്ന് സ്യാമന്തക രത്നം അഴിച്ചു ഒറ്റയിടത്ത് വച്ചു. അപ്പോൾ രാജാവ് അവനെ ശരീരസഹിതമായി കണ്ടു.
പ്രീതിമാന് അഥ തം ദൃഷ്ട്വാ മുഹൂര്തം കൃതവാന് കഥാമ് തമ് അഭിപ്രസ്ഥിതം ഭൂയോ വിവസ്വന്തം സ സത്രജിത്
അവനെ കണ്ട രാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ കുറേ നേരം സംസാരിച്ചു. വിവസ്വാൻ പോകാൻ തയ്യാറായപ്പോൾ, സത്രാജിത് വീണ്ടും അവനോട് പറഞ്ഞു.
ലോകാന് ഭാസയസേ സര്വാന് യേന ത്വം സതതം പ്രഭോ തദ് ഏതന് മണിരത്നം മേ ഭഗവന് ദാതുമ് അര്ഹസി
"പ്രഭോ, നീ എല്ലായ ലോകങ്ങളെയും എപ്പോഴും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവൻ. അതിനാൽ, ഭഗവാൻ, ഈ രത്നം എന്നെ തന്നു കൊടുക്കേണ്ടതാണല്ലോ."
തതഃ സ്യമന്തകമണിം ദത്തവാന് ഭാസ്കരസ് തദാ സ തമ് ആബധ്യ നഗരീം പ്രവിവേശ മഹീപതിഃ
അപ്പോൾ ഭാസ്കരൻ സ്യാമന്തക രത്നം അവനു നൽകി. രാജാവ് അതു കഴുത്തിൽ ധരിച്ച് നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
തം ജനാഃ പര്യധാവന്ത സൂര്യോ ഽയം ഗച്ഛതീതി ഹ സ്വാം പുരീം സ വിസിഷ്മായ രാജാ ത്വ് അന്തഃപുരം തഥാ
ജനങ്ങൾ ഓടിച്ചേർന്ന്, "സൂര്യൻ പോകുന്നു!" എന്ന് പറഞ്ഞു. അതിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ട രാജാവ് തന്റെ നഗരത്തിലും അന്തഃപുരത്തിലും പ്രവേശിച്ചു.
തം പ്രസേനജിതം ദിവ്യം മണിരത്നം സ്യമന്തകമ് ദദൌ ഭ്രാത്രേ നരപതിഃ പ്രേമ്ണാ സത്രാജിദ് ഉത്തമമ്
പ്രസേനജിതായിരുന്ന ആ ദിവ്യമായ സ്യാമന്തക രത്നം, രാജാവ് സ്നേഹത്തോടെ തന്റെ ഉത്തമനായ സഹോദരൻ സത്രാജിത്തിന് നൽകി.
സ മണിഃ സ്യന്ദതേ രുക്മം വൃഷ്ണ്യന്ധകനിവേശനേ കാലവര്ഷീ ച പര്ജന്യോ ന ച വ്യാധിഭയം ഹ്യ് അഭൂത്
ആ രത്നം വൃഷ്ണികളും അന്ധകരുടെയും വീടുകളിൽ പൊന്നുണ്ടാക്കി, കാലത്തു മഴ പെയ്തു, രോഗഭയവും ഉണ്ടായില്ല.
ലിപ്സാം ചക്രേ പ്രസേനസ്യ മണിരത്നേ സ്യമന്തകേ ഗോവിന്ദോ ന ച തം ലേഭേ ശക്തോ ഽപി ന ജഹാര സഃ
ഗോവിന്ദൻ പ്രസേനനിൽ നിന്നു സ്യാമന്തക രത്നം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. എങ്കിലും കഴിവുണ്ടായിരുന്നിട്ടും അവൻ അതു കൈവശമാക്കിയില്ല.
കദാചിന് മൃഗയാം യാതഃ പ്രസേനസ് തേന ഭൂഷിതഃ സ്യമന്തകകൃതേ സിംഹാദ് വധം പ്രാപ വനേചരാത്
ഒരു ദിവസം, പ്രസേനൻ സ്യാമന്തക രത്നം ധരിച്ച് വേട്ടയാടാൻ പോയപ്പോൾ, ആ രത്നം കാരണം വന്യജീവിയായ സിംഹം അവനെ കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
അഥ സിംഹം പ്രധാവന്തമ് ഋക്ഷരാജോ മഹാബലഃ നിഹത്യ മണിരത്നം തദ് ആദായ പ്രാവിശദ് ഗുഹാമ്
അപ്പോൾ സിംഹം ഓടിപ്പോകുന്നത് കണ്ട കരടികളുടെ രാജാവ് അതിനെ വധിച്ച് രത്നം എടുത്തു തന്റെ ഗുഹയിലേക്ക് കടന്നു.
തതോ വൃഷ്ണ്യന്ധകാഃ കൃഷ്ണം പ്രസേനവധകാരണാത് പ്രാര്ഥനാം താം മണേര് ബദ്ധ്വാ സര്വ ഏവ ശശങ്കിരേ
തുടർന്ന്, പ്രസേനന്റെ മരണത്തെ തുടർന്ന് വൃഷ്ണികളും അന്ധകരും കൃഷ്ണനെ സംശയിച്ചു, എല്ലാവരും രത്നം സംബന്ധിച്ച് അവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി.
സ ശങ്ക്യമാനോ ധര്മാത്മാ അകാരീ തസ്യ കര്മണഃ ആഹരിഷ്യേ മണിമ് ഇതി പ്രതിജ്ഞായ വനം യയൌ
അങ്ങനെ സംശയിക്കപ്പെട്ട ധാർമ്മികനായ കൃഷ്ണൻ, "ഞാൻ രത്നം തിരികെ കൊണ്ടുവരും" എന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് കാട്ടിലേക്ക് പോയി.
യത്ര പ്രസേനോ മൃഗയാം വ്യചരത് തത്ര ചാപ്യ് അഥ പ്രസേനസ്യ പദം ഗൃഹ്യ പുരുഷൈര് ആപ്തകാരിഭിഃ
പ്രസേനൻ വേട്ടയ്ക്ക് പോയ സ്ഥലത്ത്, വിശ്വസ്തരും ചിട്ടയുള്ളവരുമായ പുരുഷന്മാർ അവന്റെ പാത പിന്തുടർന്നു.
ഋക്ഷവന്തം ഗിരിവരം വിന്ധ്യം ച ഗിരിമ് ഉത്തമമ് അന്വേഷയന് പരിശ്രാന്തഃ സ ദദര്ശ മഹാമനാഃ
കരടികൾ നിറഞ്ഞ മലയും ഉത്തമമായ വിന്ധ്യപർവ്വതവും അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട്, മഹാത്മാവായ ആൾ ഏറെ ക്ഷീണിച്ചിട്ടും തിരച്ചിൽ തുടർന്നു.
സാശ്വം ഹതം പ്രസേനം തു നാവിന്ദത ച തന്മണിമ് അഥ സിംഹഃ പ്രസേനസ്യ ശരീരസ്യാവിദൂരതഃ
അവൻ കുതിരയോടൊപ്പം കൊല്ലപ്പെട്ട പ്രസേനനെയും ആ മാണിക്യത്തെയും കണ്ടെത്തിയില്ല; എന്നാൽ പ്രസേനന്റെ ശരീരത്തിന് അടുത്ത് ഒരു സിംഹം കണ്ടു.
ഋക്ഷേണ നിഹതോ ദൃഷ്ടഃ പദൈര് ഋക്ഷസ് തു സൂചിതഃ പദൈസ് തൈര് അന്വിയായാഥ ഗുഹാമ് ഋക്ഷസ്യ മാധവഃ
ആ സിംഹം ഒരു കരടിയാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കണ്ടു; കരടിയുടെ പാദചിഹ്നങ്ങൾ വ്യക്തമായി കാണാമായിരുന്നു. ആ പാത പിന്തുടർന്ന് മാധവൻ കരടിയുടെ ഗുഹയിലേക്ക് പോയി.
സ ഹി ഋക്ഷബിലേ വാണീം ശുശ്രാവ പ്രമദേരിതാമ് ധാത്ര്യാ കുമാരമ് ആദായ സുതം ജാമ്ബവതോ ദ്വിജാഃ
അവിടെ, ആ കരടിയുടെ ഗുഹയിൽ, ജാംബവന്റെ മകനെ ദൂതിയാൽ പോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന സ്ത്രീയുടെ ശബ്ദം അവൻ കേട്ടു.
ക്രീഡയന്ത്യാ ച മണിനാ മാ രോദീര് ഇത്യ് അഥേരിതാമ്
ആ സ്ത്രീ മാണിക്യത്തോടൊപ്പം കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, "കരയരുതേ" എന്ന് പറഞ്ഞു.
സിംഹഃ പ്രസേനമ് അവധീത് സിംഹോ ജാമ്ബവതാ ഹതഃ സുകുമാരക മാ രോദീസ് തവ ഹ്യ് ഏഷ സ്യമന്തകഃ
"സിംഹം പ്രസേനനെ കൊല്ലി; ആ സിംഹം ജാംബവൻ കൊന്നു. സ്നേഹമുള്ള കുഞ്ഞേ, നീ കരയേണ്ട; ഈ സ്യാമന്തകമണിക്യം നിന്റെതാണു."
വ്യക്തിതസ് തസ്യ ശബ്ദസ്യ തൂര്ണമ് ഏവ ബിലം യയൌ പ്രവിശ്യ തത്ര ഭഗവാംസ് തദ് ഋക്ഷബിലമ് അഞ്ജസാ
ആ ശബ്ദം വ്യക്തമായി കേട്ടയുടൻ, അവൻ വേഗത്തിൽ ഗുഹയിൽ കയറി; ഭഗവാൻ നേരെ ആ കരടിയുടെ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
സ്ഥാപയിത്വാ ബിലദ്വാരേ യദൂംല് ലാങ്ഗലിനാ സഹ ശാര്ങ്ഗധന്വാ ബിലസ്ഥം തു ജാമ്ബവന്തം ദദര്ശ സഃ
ലാങ്ങളാളനോടൊപ്പം യദുക്കളെ ഗുഹയുടെ വാതിലിൽ നിർത്തി, അകത്ത് ജാംബവനെ കണ്ടു.
യുയുധേ വാസുദേവസ് തു ബിലേ ജാമ്ബവതാ സഹ ബാഹുഭ്യാമ് ഏവ ഗോവിന്ദോ ദിവസാന് ഏകവിംശതിമ്
വാസുദേവൻ ജാംബവനോടൊപ്പം ഗുഹയിൽ ഇരുപത്തൊന്ന് ദിവസം കൈകളാൽ മാത്രം യുദ്ധം ചെയ്തു.