ശാഠ്യേനാപി നരാ നിത്യം യേ സ്മരന്തി ജനാര്ദനമ് തേ ഽപി യാന്തി തനും ത്യക്ത്വാ വിഷ്ണുലോകമ് അനാമയമ്
ചതിയോടെങ്കിലും, ആരെങ്കിലും എല്ലായ്പ്പോഴും ജനാർദ്ദനനെ ഓർത്താൽ, അവർ ഈ ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ വിഷ്ണുവിന്റെ ദോഷരഹിതമായ ലോകത്തേക്ക് എത്തുന്നു.
അത്യന്തക്രോധസക്തോ ഽപി കദാചിത് കീര്തയേദ് ധരിമ് സോ ഽപി ദോഷക്ഷയാന് മുക്തിം ലഭേച് ചേദിപതിര് യഥാ
വളരെ കോപം പിടിച്ചവൻ പോലും, ഒരിക്കൽ എങ്കിലും ഹരിയെ സ്തുതിച്ചാൽ, അവന്റെ പാപങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ദേവേന്ദ്രൻ പോലെ മോക്ഷം ലഭിക്കും.
ശ്രുത്വൈവം യമമാര്ഗം തേ നരകേഷു ച യാതനാമ് പപ്രച്ഛുശ് ച പുനര് വ്യാസം സംശയം മുനിസത്തമാഃ
യമന്റെ വഴി, നരകത്തിലെ യാതനകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് കേട്ടശേഷം, മഹർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ വീണ്ടും വ്യാസനോടു സംശയം ചോദിച്ചു.
ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ സര്വശാസ്ത്രവിശാരദ മര്ത്യസ്യ കഃ സഹായോ വൈ പിതാ മാതാ സുതോ ഗുരുഃ
സകല ധർമ്മങ്ങളും അറിയുന്നവനും, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനുമായ ഭഗവനേ, മനുഷ്യന് സത്യത്തിൽ കൂട്ടുകാരൻ ആരാണ്—അച്ഛൻ, അമ്മ, മകൻ, ഗുരു?
ജ്ഞാതിസംബന്ധിവര്ഗശ് ച മിത്രവര്ഗസ് തഥൈവ ച ഗൃഹം ശരീരമ് ഉത്സൃജ്യ കാഷ്ഠലോഷ്ടസമം ജനാഃ ഗച്ഛന്ത്യ് അമുത്ര ലോകേ വൈ കശ് ച താന് അനുഗച്ഛതി
ബന്ധുക്കളുടെയും സ്നേഹിതരുടെയും കൂട്ടം, വീടും ശരീരവും ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അവ കട്ടയും മണ്ണുപോലെയായി, അവരിൽ ആരാണ് ആ മനുഷ്യനെ മറ്റുള്ള ലോകത്തേക്ക് അനുഗമിക്കുന്നത്?
ഏകഃ പ്രസൂയതേ വിപ്രാ ഏക ഏവ ഹി നശ്യതി ഏകസ് തരതി ദുര്ഗാണി ഗച്ഛത്യ് ഏകസ് തു ദുര്ഗതിമ്
ഒറ്റയ്ക്കാണ് ജനനം, ഒറ്റയ്ക്കാണ് മരണം, ഒറ്റയ്ക്കാണ് കഷ്ടങ്ങൾ കടക്കുന്നത്, ഒറ്റയ്ക്കാണ് ദുർഗതിയിലേക്കും പോകുന്നത്.
അസഹായഃ പിതാ മാതാ തഥാ ഭ്രാതാ സുതോ ഗുരുഃ ജ്ഞാതിസംബന്ധിവര്ഗശ് ച മിത്രവര്ഗസ് തഥൈവ ച
അച്ഛൻ, അമ്മ, സഹോദരൻ, മകൻ, ഗുരു, ബന്ധുക്കളുടെയും സ്നേഹിതരുടെയും കൂട്ടം—ഇവരൊക്കെയും ഒറ്റയ്ക്കാണ്.
മൃതം ശരീരമ് ഉത്സൃജ്യ കാഷ്ഠലോഷ്ടസമം ജനാഃ മുഹൂര്തമ് ഇവ രോദിത്വാ തതോ യാന്തി പരാങ്മുഖാഃ
മരിച്ച ശരീരം, കട്ടയോ മണ്ണുപോലെയായി ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം, ആളുകൾ ഒരു നിമിഷം കരയുകയും പിന്നെ തിരിഞ്ഞ് പോകുകയും ചെയ്യുന്നു.
തൈസ് തച് ഛരീരമ് ഉത്സൃഷ്ടം ധര്മ ഏകോ ഽനുഗച്ഛതി തസ്മാദ് ധര്മഃ സഹായശ് ച സേവിതവ്യഃ സദാ നൃഭിഃ
അവർ ആ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഒരേ ധർമ്മം മാത്രമാണ് അനുഗമിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട്, മനുഷ്യർക്ക് കൂട്ടുകാരനായി എപ്പോഴും ധർമ്മം മാത്രം പിന്തുടരേണ്ടതാണ്.
പ്രാണീ ധര്മസമായുക്തോ ഗച്ഛേത് സ്വര്ഗഗതിം പരാമ് തഥൈവാധര്മസംയുക്തോ നരകം ചോപപദ്യതേ
ധർമ്മം ഉള്ള ജീവി ഉത്തമമായ സ്വർഗ്ഗമാർഗ്ഗം നേടുന്നു; അതുപോലെ അധർമ്മം ഉള്ളവൻ നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
തസ്മാത് പാപാഗതൈര് അര്ഥൈര് നാനുരജ്യേത പണ്ഡിതഃ ധര്മ ഏകോ മനുഷ്യാണാം സഹായഃ പരികീര്തിതഃ
അതിനാൽ, പാപംകൊണ്ട് ലഭിച്ച സമ്പത്തോട് പണ്ഡിതൻ ആസക്തനാകരുത്; മനുഷ്യർക്കു കൂട്ടുകാരനായി ധർമ്മം മാത്രം പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ലോഭാന് മോഹാദ് അനുക്രോശാദ് ഭയാദ് വാഥ ബഹുശ്രുതഃ നരഃ കരോത്യ് അകാര്യാണി പരാര്ഥേ ലോഭമോഹിതഃ
ലാഭം, മായ, കാരുണ്യം, ഭയം എന്നിവകൊണ്ടും, വളരെ പഠിച്ചവൻ പോലും, മറ്റൊരാളുടെ കാര്യത്തിൽ ആസക്തനായി തെറ്റായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നു.
ധര്മശ് ചാര്ഥശ് ച കാമശ് ച ത്രിതയം ജീവതഃ ഫലമ് ഏതത് ത്രയമ് അവാപ്തവ്യമ് അധര്മപരിവര്ജിതമ്
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം—ഈ മൂന്നു ജീവിക്കുന്നവർക്കുള്ള ഫലങ്ങളാണ്; അധർമ്മം ഒഴിവാക്കി ഇവ മൂന്നു നേടേണ്ടതാണ്.
ശ്രുതം ഭഗവതോ വാക്യം ധര്മയുക്തം പരം ഹിതമ് ശരീരനിചയം ജ്ഞാതും ബുദ്ധിര് നോ ഽത്ര പ്രജായതേ
ഭഗവാന്റെ ധർമ്മപൂർണ്ണമായ ഉത്തമ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ടും, ശരീരങ്ങളുടെ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധി ഇവിടെ ഉണരുന്നില്ല.
മൃതം ശരീരം ഹി നൃണാം സൂക്ഷ്മമ് അവ്യക്തതാം ഗതമ് അചക്ഷുര്വിഷയം പ്രാപ്തം കഥം ധര്മോ ഽനുഗച്ഛതി
മരിച്ചവരുടെ ശരീരം സൂക്ഷ്മവും അദൃശ്യവുമാകുമ്പോൾ, കണ്ണുകൾക്കപ്പുറത്തായപ്പോൾ, എങ്ങനെ ധർമ്മം അതിനെ അനുഗമിക്കുന്നു?
പൃഥിവീ വായുര് ആകാശമ് ആപോ ജ്യോതിര് മനോന്തരമ് ബുദ്ധിര് ആത്മാ ച സഹിതാ ധര്മം പശ്യന്തി നിത്യദാ
ഭൂമി, വായു, ആകാശം, ജലം, അഗ്നി, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, ആത്മാവ്—ഇവ ഒത്തുചേർന്ന് എപ്പോഴും ധർമ്മം കാണുന്നു.
പ്രാണിനാമ് ഇഹ സര്വേഷാം സാക്ഷിഭൂതാ ദിവാനിശമ് ഏതൈശ് ച സഹ ധര്മോ ഹി തം ജീവമ് അനുഗച്ഛതി
ഇവയെല്ലാം ജീവികൾക്കു പകൽ രാത്രിയും സാക്ഷികളാണ്; ഇവയോടൊപ്പം ധർമ്മം ആ ജീവിയെ പിന്തുടരുന്നു.
ത്വഗ് അസ്ഥി മാംസം ശുക്രം ച ശോണിതം ച ദ്വിജോത്തമാഃ ശരീരം വര്ജയന്ത്യ് ഏതേ ജീവിതേന വിവര്ജിതമ്
ത്വക്ക്, അസ്ഥി, മാംസം, വീര്യം, രക്തം—മഹർഷിമാരേ, ജീവൻ വിട്ടശേഷം ഇവ ശരീരത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
തതോ ധര്മസമായുക്തഃ സ ജീവഃ സുഖമ് ഏധതേ ഇഹലോകേ പരേ ചൈവ കിം ഭൂയഃ കഥയാമി വഃ
അതിനുശേഷം ധർമ്മം പാലിക്കുന്ന ആ ജീവൻ ഈ ലോകത്തും മറുവലോകത്തും സന്തോഷത്തോടെ വളരുന്നു. ഇതിലും കൂടുതൽ ഞാൻ പറയേണ്ടതുണ്ടോ?
തദ് ദര്ശിതം ഭഗവതാ യഥാ ധര്മോ ഽനുഗച്ഛതി ഏതത് തു ജ്ഞാതുമ് ഇച്ഛാമഃ കഥം രേതഃ പ്രവര്തതേ
ഭഗവാൻ നമ്മെ കാണിച്ചുതന്നത്, എങ്ങനെ ധർമ്മം അനുഗമിക്കുന്നു എന്ന്. എന്നാൽ, ഈ വിത്ത് എങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്നു എന്ന് അറിയാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അന്നമ് അശ്നന്തി യേ ദേവാഃ ശരീരസ്ഥാ ദ്വിജോത്തമാഃ പൃഥിവീ വായുര് ആകാശമ് ആപോ ജ്യോതിര് മനസ് തഥാ
ശരീരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദേവന്മാർ, ഭൂമി, വായു, ആകാശം, വെള്ളം, അഗ്നി, മനസ്സ് — ഇവയെല്ലാം ഭക്ഷണം അനുഭവിക്കുന്നു, മഹാനായ ദ്വിജന്മാരേ.
തതസ് തൃപ്തേഷു ഭോ വിപ്രാസ് തേഷു ഭൂതേഷു പഞ്ചസു മനഃഷഷ്ഠേഷു ശുദ്ധാത്മാ രേതഃ സംപദ്യതേ മഹത്
അങ്ങനെ, ഈ അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളും ആറാമത്തേതായ മനസ്സും തൃപ്തരായാൽ, ശുദ്ധമായ ആത്മാവിൽ നിന്ന് വലിയ വിത്ത് ഉദ്ഭവിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ.
തതോ ഗര്ഭഃ സംഭവതി ശ്ലേഷ്മാ സ്ത്രീപുംസയോര് ദ്വിജാഃ ഏതദ് വഃ സര്വമ് ആഖ്യാതം കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമ് ഇച്ഛഥ
ശേഷം, സ്ത്രീയും പുരുഷനും ചേർന്നുള്ള ദ്രവത്തിൽ നിന്ന് ഗർഭം രൂപപ്പെടുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ. ഇതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു; ഇനി നിങ്ങൾക്ക് എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്?
ആഖ്യാതം നോ ഭഗവതാ ഗര്ഭഃ സംജായതേ യഥാ യഥാ ജാതസ് തു പുരുഷഃ പ്രപദ്യതേ തദ് ഉച്യതാമ്
ഭഗവാൻ നമ്മെ പഠിപ്പിച്ചതാണ് ഗർഭം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു എന്ന്. എന്നാൽ, മനുഷ്യൻ ജനിച്ചശേഷം എന്ത് പ്രാപിക്കുന്നു എന്ന് പറയൂ.
ആസന്നമാത്രപുരുഷസ് തൈര് ഭൂതൈര് അഭിഭൂയതേ വിപ്രയുക്തസ് തു തൈര് ഭൂതൈഃ പുനര് യാത്യ് അപരാം ഗതിമ്
മനുഷ്യൻ ജനിച്ച ഉടനെ അവൻ ആ ഭൂതങ്ങൾകൊണ്ട് കീഴടക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ അവയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടാൽ, മറ്റൊരു അവസ്ഥയിലേക്ക് പോകുന്നു.
സ ച ഭൂതസമായുക്തഃ പ്രാപ്നോതി ജീവമ് ഏവ ഹി തതോ ഽസ്യ കര്മ പശ്യന്തി ശുഭം വാ യദി വാശുഭമ് ദേവതാഃ പഞ്ചഭൂതസ്ഥാഃ കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമ് ഇച്ഛഥ
ഭൂതങ്ങളുമായി ചേർന്നാൽ ജീവൻ ലഭിക്കുന്നു; പിന്നെ ആഞ്ചു ഭൂതങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന ദേവന്മാർ അവന്റെ നല്ലതോ ചീത്തയോ കർമ്മങ്ങൾ കാണുന്നു. ഇനി നിങ്ങൾക്ക് എന്ത് കേൾക്കണം?
ത്വഗ് അസ്ഥി മാംസമ് ഉത്സൃജ്യ തൈസ് തു ഭൂതൈര് വിവര്ജിതഃ ജീവഃ സ ഭഗവന് ക്വസ്ഥഃ സുഖദുഃഖേ സമശ്നുതേ
ത്വക്ക്, അസ്ഥി, മാംസം എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച്, ആ ഭൂതങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ഭഗവാൻ, ആ ജീവൻ എവിടേക്ക് പോകുന്നു? എങ്ങനെ സുഖദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു?
ജീവഃ കര്മസമായുക്തഃ ശീഘ്രം രേതഃസമാഗതഃ സ്ത്രീണാം പുഷ്പം സമാസാദ്യ തതഃ കാലേന ഭോ ദ്വിജാഃ
ജീവൻ കർമ്മവുമായി ചേർന്ന്, ഉടൻ തന്നെ വിത്തുമായി ഒന്നിക്കുന്നു; സ്ത്രീയുടെ പുഷ്പം പ്രാപിച്ചശേഷം, ദ്വിജന്മാരേ, സമയമാകുമ്പോൾ—
യമസ്യ പുരുഷൈഃ ക്ലേശോ യമസ്യ പുരുഷൈര് വധഃ ദുഃഖം സംസാരചക്രം ച നരഃ ക്ലേശം ച വിന്ദതി
യമന്റെ ദൂതന്മാരാൽ കഷ്ടം അനുഭവപ്പെടുന്നു, യമന്റെ ദൂതന്മാർ വധം ചെയ്യുന്നു; മനുഷ്യൻ ദുഃഖവും, ജനനമരണചക്രവും, കഷ്ടവും അനുഭവിക്കുന്നു.
ഇഹ ലോകേ സ തു പ്രാണീ ജന്മപ്രഭൃതി ഭോ ദ്വിജാഃ സുകൃതം കര്മ വൈ ഭുങ്ക്തേ ധര്മസ്യ ഫലമ് ആശ്രിതഃ
ഈ ലോകത്ത്, ദ്വിജന്മാരേ, ജനനം മുതൽ ജീവൻ സദാചാരത്തിന്റെ ഫലം അനുഭവിക്കുന്നു, നല്ല കർമ്മങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ.