ശ്രുത്വാഹം തസ്യ തദ് വാക്യമ് അബ്രവം ദ്വിജസത്തമാഃ ദുഃഖിതസ്യ ച ദീനസ്യ പാണ്ഡവസ്യ മഹാത്മനഃ
അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ദുഃഖിതനും നിരാശനുമായ മഹാത്മാവായ പാണ്ഡവനോട് ഞാൻ പറഞ്ഞു.
അലം തേ വ്രീഡയാ പാര്ഥ ന ത്വം ശോചിതുമ് അര്ഹസി അവേഹി സര്വഭൂതേഷു കാലസ്യ ഗതിര് ഈദൃശീ
പാർഥാ, നിനക്ക് ലജ്ജയോ ദുഃഖമോ വേണ്ട. എല്ലാ ജീവികളിലും കാലത്തിന്റെ പ്രവാഹം ഇങ്ങനെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
കാലോ ഭവായ ഭൂതാനാമ് അഭവായ ച പാണ്ഡവ കാലമൂലമ് ഇദം ജ്ഞാത്വാ കുരു സ്ഥൈര്യമ് അതോ ഽര്ജുന
പാണ്ഡവാ, കാലം ജീവികളുടെ ഉത്പത്തിക്കും നാശത്തിനും കാരണമാണ്. എല്ലാം കാലത്തിൽ നിന്നാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, അർജുനാ, മനസ്സു ഉറപ്പിക്കുക.
നദ്യഃ സമുദ്രാ ഗിരയഃ സകലാ ച വസുംധരാ ദേവാ മനുഷ്യാഃ പശവസ് തരവശ് ച സരീസൃപാഃ
നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, മുഴുവൻ ഭൂമി, ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ, സർപ്പാദികൾ—
സൃഷ്ടാഃ കാലേന കാലേന പുനര് യാസ്യന്തി സംക്ഷയമ് കാലാത്മകമ് ഇദം സര്വം ജ്ഞാത്വാ ശമമ് അവാപ്നുഹി
ഇവയെല്ലാം കാലം സൃഷ്ടിക്കുകയും, കാലം കഴിഞ്ഞാൽ വീണ്ടും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എല്ലാം കാലത്തിന്റെ സ്വഭാവമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി മനസ്സിൽ സമാധാനം നേടുക.
യഥാത്ഥ കൃഷ്ണമാഹാത്മ്യം തത് തഥൈവ ധനംജയ ഭാരാവതാരകാര്യാര്ഥമ് അവതീര്ണഃ സ മേദിനീമ്
നീ പറഞ്ഞ കൃഷ്ണന്റെ മഹത്വം അതുപോലെയാണ്, ധനഞ്ജയാ; ഭൂഭാരം കുറയ്ക്കാനായി അവൻ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചവനാണ്.
ഭാരാക്രാന്താ ധരാ യാതാ ദേവാനാം സംനിധൌ പുരാ തദര്ഥമ് അവതീര്ണോ ഽസൌ കാമരൂപീ ജനാര്ദനഃ
ഭൂമി ഭാരം സഹിക്കാനാവാതെ ദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നപ്പോൾ, അതിനുവേണ്ടി മനസ്സനുസരിച്ച് രൂപം ധരിക്കുന്ന ജനാർദ്ദനൻ അവതരിച്ചുവന്നു.
തച് ച നിഷ്പാദിതം കാര്യമ് അശേഷാ ഭൂഭൃതോ ഹതാഃ വൃഷ്ണ്യന്ധകകുലം സര്വം തഥാ പാര്ഥോപസംഹൃതമ്
അവന്റെ ദൗത്യം പൂർത്തിയായി; ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും കൊല്ലപ്പെട്ടു, വൃഷ്ണി-അന്ധകകുലവും, പൃഥാപുത്രന്മാരും എല്ലാം അവസാനിച്ചു.
ന കിംചിദ് അന്യത് കര്തവ്യമ് അസ്യ ഭൂമിതലേ ഽര്ജുന തതോ ഗതഃ സ ഭഗവാന് കൃതകൃത്യോ യഥേച്ഛയാ
ഇനി ഭൂമിയിൽ അവനു ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല, അർജുനാ; അതുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ തന്റെ ദൗത്യം പൂർത്തിയാക്കി ഇഷ്ടപ്രകാരം യാത്രയായി.
സൃഷ്ടിം സര്ഗേ കരോത്യ് ഏഷ ദേവദേവഃ സ്ഥിതിം സ്ഥിതൌ അന്തേ താപസമര്ഥോ ഽയം സാംപ്രതം വൈ യഥാ കൃതമ്
ഈ ദേവദേവൻ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ സൃഷ്ടി നടത്തുന്നു, നിലനിൽപ്പിന്റെ സമയത്ത് സംരക്ഷിക്കുന്നു, അവസാനം എല്ലാം പിൻവലിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്—ഇപ്പോൾ ചെയ്തതുപോലെ.
തസ്മാത് പാര്ഥ ന സംതാപസ് ത്വയാ കാര്യഃ പരാഭവാത് ഭവന്തി ഭവകാലേഷു പുരുഷാണാം പരാക്രമാഃ
അതിനാൽ, പാർഥാ, പരാജയത്തെക്കുറിച്ച് നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട; ജീവചരിത്രത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ വീര്യം ഉയരുകയും താഴുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്.
യതസ് ത്വയൈകേന ഹതാ ഭീഷ്മദ്രോണാദയോ നൃപാഃ തേഷാമ് അര്ജുന കാലോത്ഥഃ കിം ന്യൂനാഭിഭവോ ന സഃ
നീ ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും മറ്റും സംഹരിച്ചിരുന്നു; അർജുനാ, അവരുടെ പരാജയവും കാലത്തിന്റെ ഫലമായിരുന്നു—നിന്റെ തോൽവിയും അതിൽ കുറവല്ല.
വിഷ്ണോസ് തസ്യാനുഭാവേന യഥാ തേഷാം പരാഭവഃ ത്വത്തസ് തഥൈവ ഭവതോ ദസ്യുഭ്യോ ഽന്തേ തദുദ്ഭവഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാൽ അവർക്കു തോൽവി സംഭവിച്ചതു പോലെ, നിന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ, അവസാനം ദസ്യുക്കളുടെ കൈയിൽ നിന്നു നിനക്കും തോൽവി സംഭവിക്കും.
സ ദേവോ ഽന്യശരീരാണി സമാവിശ്യ ജഗത്സ്ഥിതിമ് കരോതി സര്വഭൂതാനാം നാശം ചാന്തേ ജഗത്പതിഃ
അവൻ, ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനായ ദൈവം, മറ്റു ശരീരങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ച് ലോകം നിലനിർത്തുന്നു; അവസാനം എല്ലാ ജീവികളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.
ഭവോദ്ഭവേ ച കൌന്തേയ സഹായസ് തേ ജനാര്ദനഃ ഭവാന്തേ ത്വദ്വിപക്ഷാസ് തേ കേശവേനാവലോകിതാഃ
സൃഷ്ടിയിലും ലയത്തിലും, കുന്തിദേവിയുടെ മകനേ, ജനാർദ്ദനൻ നിന്റെ കൂട്ടുകാരനാണ്; നിന്റെ ജീവിതാവസാനത്ത്, നിന്റെ ശത്രുക്കളെ കേശവൻ നോക്കിക്കാണും.
കഃ ശ്രദ്ദധ്യാത് സഗാങ്ഗേയാന് ഹന്യാസ് ത്വം സര്വകൌരവാന് ആഭീരേഭ്യശ് ച ഭവതഃ കഃ ശ്രദ്ദധ്യാത് പരാഭവമ്
ഗാംഗേയനെ കൊല്ലുകയും എല്ലാ കൗരവന്മാരെയും സംഹരിക്കുകയും ചെയ്തതിനെ ആരാണ് വിശ്വസിക്കുക? അതുപോലെ, ആഭീരന്മാർ നിന്നെ തോൽപ്പിച്ചെന്നതും ആരാണ് വിശ്വസിക്കുക?
പാര്ഥൈതത് സര്വഭൂതേഷു ഹരേര് ലീലാവിചേഷ്ടിതമ് ത്വയാ യത് കൌരവാ ധ്വസ്താ യദ് ആഭീരൈര് ഭവാഞ് ജിതഃ
പാർഥാ, ഈ എല്ലാം ഹരിയുടെ ലീലകളാണ്; നീ കൗരവന്മാരെ സംഹരിച്ചതും, ആഭീരന്മാർ നിന്നെ ജയിച്ചതും, എല്ലാം അവന്റെ കളിയാണു.
ഗൃഹീതാ ദസ്യുഭിര് യച് ച രക്ഷിതാ ഭവതാ സ്ത്രിയഃ തദ് അപ്യ് അഹം യഥാവൃത്തം കഥയാമി തവാര്ജുന
ദസ്യുക്കൾ നിന്നെ പിടിച്ചപ്പോൾ, നീ സ്ത്രീകളെ രക്ഷിച്ചതും, അർജ്ജുനാ, അതും യഥാർത്ഥത്തിൽ സംഭവിച്ചതുപോലെ ഞാൻ പറയാം.
അഷ്ടാവക്രഃ പുരാ വിപ്ര ഉദവാസരതോ ഽഭവത് ബഹൂന് വര്ഷഗണാന് പാര്ഥ ഗൃണന് ബ്രഹ്മ സനാതനമ്
പാർഥാ, പഴയകാലത്ത് അഷ്ടാവക്രൻ എന്ന മഹർഷി, വ്രതങ്ങളിൽ ത്യജിച്ചു, അനേകം വർഷങ്ങൾ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മം ജപിച്ചു.
ജിതേഷ്വ് അസുരസംഘേഷു മേരുപൃഷ്ഠേ മഹോത്സവഃ ബഭൂവ തത്ര ഗച്ഛന്ത്യോ ദദൃശുസ് തം സുരസ്ത്രിയഃ
അസുരസംഘങ്ങൾ ജയിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, മേരുപർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ വലിയ ഉത്സവം നടന്നു; അവിടെ പോകുന്ന ദേവസ്ത്രികൾ അവനെ കണ്ടു.
രമ്ഭാതിലോത്തമാദ്യാശ് ച ശതശോ ഽഥ സഹസ്രശഃ തുഷ്ടുവുസ് തം മഹാത്മാനം പ്രശശംസുശ് ച പാണ്ഡവ
രಂಭ, തിലോത്തമ എന്നിവരെയും അനേകം ദേവസ്ത്രികളെയും ഉൾപ്പെടുത്തി, നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും അവർ ആ മഹാത്മാവിനെ സ്തുതിച്ചു, പാണ്ഡവാ.
ആകണ്ഠമഗ്നം സലിലേ ജടാഭാരധരം മുനിമ് വിനയാവനതാശ് ചൈവ പ്രണേമുഃ സ്തോത്രതത്പരാഃ
കഴുത്തുവരെ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി, ജടാമുടിയോടെ ഇരുന്നിരുന്ന ആ മുനിയെ, സ്തുതിയിൽ മുഴുകിയവരും വിനയത്തോടെ വന്ദിച്ചവരും നമസ്കരിച്ചു.
യഥാ യഥാ പ്രസന്നോ ഽഭൂത് തുഷ്ടുവുസ് തം തഥാ തഥാ സര്വാസ് താഃ കൌരവശ്രേഷ്ഠ വരിഷ്ഠം തം ദ്വിജന്മനാമ്
അവൻ കൂടുതൽ സന്തോഷം കാണിച്ചതുപോലെ, എല്ലാ സ്ത്രീകളും, കൗരവശ്രേഷ്ഠനേ, ആ ദ്വിജന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനെ സ്തുതിച്ചു.
പ്രസന്നോ ഽഹം മഹാഭാഗാ ഭവതീനാം യദ് ഇഷ്യതേ മത്തസ് തദ് വ്രിയതാം സര്വം പ്രദാസ്യാമ്യ് അപി ദുര്ലഭമ്
"നിങ്ങൾക്ക് ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്, മഹാഭാഗ്യവതികളേ; നിങ്ങൾക്ക് എന്ത് ആഗ്രഹമുണ്ടോ, ചോദിക്കൂ. എത്രയും പ്രയാസമുള്ളതായാലും ഞാൻ അതു നൽകും."
രമ്ഭാതിലോത്തമാദ്യാശ് ച ദിവ്യാശ് ചാപ്സരസോ ഽബ്രുവന്
അപ്പോൾ രംഭ, തിലോത്തമ എന്നിവരും മറ്റു ദിവ്യമായ അപ്സരസുകളും സംസാരിച്ചു.
പ്രസന്നേ ത്വയ്യ് അസംപ്രാപ്തം കിമ് അസ്മാകമ് ഇതി ദ്വിജാഃ
"നിങ്ങൾ സന്തുഷ്ടനാണെങ്കിൽ, ദ്വിജന്മാരേ, ഞങ്ങൾക്ക് പ്രാപിക്കാനാവാത്തത് എന്താണ്?"
ഇതരാസ് ത്വ് അബ്രുവന് വിപ്ര പ്രസന്നോ ഭഗവന് യദി തദ് ഇച്ഛാമഃ പതിം പ്രാപ്തും വിപ്രേന്ദ്ര പുരുഷോത്തമമ്
മറ്റുള്ളവരാകട്ടെ പറഞ്ഞു: "മഹർഷിയേ, ഭഗവാനെ, നിങ്ങൾ സന്തുഷ്ടനാണെങ്കിൽ, ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, ദ്വിജേന്ദ്രനേ, പുരുഷോത്തമനായ ഭർത്താവിനെ നേടാനാണ്."
ഏവം ഭവിഷ്യതീത്യ് ഉക്ത്വാ ഉത്തതാര ജലാന് മുനിഃ തമ് ഉത്തീര്ണം ച ദദൃശുര് വിരൂപം വക്രമ് അഷ്ടധാ
"അങ്ങനെ തന്നെ സംഭവിക്കും" എന്നു പറഞ്ഞ്, മുനി വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു; പുറത്ത് വന്നപ്പോൾ, അവൻ എട്ടിടങ്ങളിൽ വളഞ്ഞ് വിരൂപനായിരിക്കുന്നതു അവർ കണ്ടു.
തം ദൃഷ്ട്വാ ഗൂഹമാനാനാം യാസാം ഹാസഃ സ്ഫുടോ ഽഭവത് താഃ ശശാപ മുനിഃ കോപമ് അവാപ്യ കുരുനന്ദന
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, ചിലർ ചിരി ഒളിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അതു പൊട്ടി പുറത്തുവന്നു; അപ്പോൾ മുനി കോപത്തോടെ അവരെ ശപിച്ചു, കുരുനന്ദനാ.
യസ്മാദ് വിരൂപരൂപം മാം മത്വാ ഹാസാവമാനനാ ഭവതീഭിഃ കൃതാ തസ്മാദ് ഏഷ ശാപം ദദാമി വഃ
"നിങ്ങൾ എന്നെ വിരൂപനായി കണ്ടു, അവമാനത്തോടെ ചിരിച്ചുവല്ലോ; അതുകൊണ്ടു ഞാൻ നിങ്ങളെ ശപിക്കുന്നു."