ഇതരേണേവ മഹതാ സ്മിതപൂര്വാഭിഭാഷിണാ ഹീനാ വയം മുനേ തേന ജാതാസ് തൃണമയാ ഇവ
ആ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആദ്യം സംസാരിച്ചവനാൽ നമ്മൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, മഹർഷേ, അതിനാൽ നമ്മൾ പുല്ലുപോലെയായി ദുർബലരായി.
അസ്ത്രാണാം സായകാനാം ച ഗാണ്ഡീവസ്യ തഥാ മമ സാരതാ യാഭവന് മൂര്താ സ ഗതഃ പുരുഷോത്തമഃ
എന്റെ ആയുധങ്ങൾക്കും അമ്പുകൾക്കും ഗാണ്ഡീവത്തിനും ഉണ്ടായിരുന്ന ശക്തി — അവയെല്ലാം സാക്ഷാൽ പുരുഷോത്തമൻ പോയതോടെ ഇല്ലാതായി.
യസ്യാവലോകനാദ് അസ്മാഞ് ശ്രീര് ജയഃ സംപദ് ഉന്നതിഃ ന തത്യാജ സ ഗോവിന്ദസ് ത്യക്ത്വാസ്മാന് ഭഗവാന് ഗതഃ
അവന്റെ കാഴ്ച മാത്രം കൊണ്ടു നമുക്ക് ഐശ്വര്യവും ജയവും സമ്പത്തും ഉയർച്ചയും ലഭിച്ചിരുന്നു. അപ്പോൾ ഗോവിന്ദൻ നമ്മെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഭഗവാൻ നമ്മെ വിട്ടുപോയി.
ഭീഷ്മദ്രോണാങ്ഗരാജാദ്യാസ് തഥാ ദുര്യോധനാദയഃ യത്പ്രഭാവേന നിര്ദഗ്ധാഃ സ കൃഷ്ണസ് ത്യക്തവാന് ഭുവമ്
ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും അങ്കരാജാവും ദുര്യോധനനും മറ്റു എല്ലാവരും അവന്റെ ശക്തിയിൽ ദഹിച്ചുപോയി. ആ കൃഷ്ണൻ ഭൂമിയെ വിട്ടുപോയിരിക്കുന്നു.
നിര്യൌവനാ ഹതശ്രീകാ ഭ്രഷ്ടച്ഛായേവ മേ മഹീ വിഭാതി താത നൈകോ ഽഹം വിരഹേ തസ്യ ചക്രിണഃ
യൗവനം നഷ്ടമായും, ഭംഗിയും മങ്ങിപ്പോയതുമായ ഭൂമി, എന്റെ കണ്ണിൽ, മകൻ, തിളക്കം നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരു സ്ത്രീയെപ്പോലെയാണ് തോന്നുന്നത്. ചക്രധാരിയായ അവനിൽ നിന്നുള്ള വേർപാടിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ഞാൻ മാത്രം അല്ല, ഒരുപാട് പേരുണ്ട്.
യസ്യാനുഭാവാദ് ഭീഷ്മാദ്യൈര് മയ്യ് അഗ്നൌ ശലഭായിതമ് വിനാ തേനാദ്യ കൃഷ്ണേന ഗോപാലൈര് അസ്മി നിര്ജിതഃ
അവന്റെ ശക്തിയാൽ പോലും ഭീഷ്മനും മറ്റുള്ളവരും എന്റെ മുന്നിൽ തീയിൽ ചിതലാകുന്ന പുഴുവിനെപ്പോലെ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്നവൻ ഇല്ലാതെ, കൃഷ്ണനില്ലാതെ, ഞാൻ ഗോപന്മാരാൽ തോറ്റുപോയി.
ഗാണ്ഡീവം ത്രിഷു ലോകേഷു ഖ്യാതം യദ് അനുഭാവതഃ മമ തേന വിനാഭീരൈര് ലഗുഡൈസ് തു തിരസ്കൃതമ്
അവന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടാണ് ഗാണ്ഡീവം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ അവൻ ഇല്ലാതെ, എനിക്ക് ആ ഭീമൻ വില്ല് പോലും കയറുപിടിച്ച കുരുമക്കൾക്കു പരിഹാസ്യമായി.
സ്ത്രീസഹസ്രാണ്യ് അനേകാനി ഹ്യ് അനാഥാനി മഹാമുനേ യതതോ മമ നീതാനി ദസ്യുഭിര് ലഗുഡായുധൈഃ
മഹാമുനീ, അനേകം ആയിരക്കണക്കിന് സ്ത്രീകൾ അനാഥരായി laguഡായുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള കള്ളന്മാരാൽ എനിക്ക് സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയാതെ കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ടു.
ആനീയമാനമ് ആഭീരൈഃ സര്വം കൃഷ്ണാവരോധനമ് ഹൃതം യഷ്ടിപ്രഹരണൈഃ പരിഭൂയ ബലം മമ
കൃഷ്ണന്റെ വീട്ടിലെ എല്ലാ സ്ത്രീകളും ആഭീരന്മാർ യഷ്ടികൾ കൊണ്ട് ആയുധം ധരിച്ച് എന്റെ ശക്തിയെ പരിഹസിച്ച് പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോയി.
നിഃശ്രീകതാ ന മേ ചിത്രം യജ് ജീവാമി തദ് അദ്ഭുതമ് നീചാവമാനപങ്കാങ്കീ നിര്ലജ്ജോ ഽസ്മി പിതാമഹ
എനിക്ക് മഹത്വം നഷ്ടപ്പെട്ടത് അത്ഭുതമല്ല; എന്നാൽ ഞാൻ ഇനിയും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതാണു വിചിത്രം. താഴ്ന്ന അപമാനത്തിന്റെ ചായയിൽ മങ്ങിയ ഞാൻ, പിതാമഹാ, ലജ്ജയില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.
ശ്രുത്വാഹം തസ്യ തദ് വാക്യമ് അബ്രവം ദ്വിജസത്തമാഃ ദുഃഖിതസ്യ ച ദീനസ്യ പാണ്ഡവസ്യ മഹാത്മനഃ
അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ദുഃഖിതനും നിരാശനുമായ മഹാത്മാവായ പാണ്ഡവനോട് ഞാൻ പറഞ്ഞു.
അലം തേ വ്രീഡയാ പാര്ഥ ന ത്വം ശോചിതുമ് അര്ഹസി അവേഹി സര്വഭൂതേഷു കാലസ്യ ഗതിര് ഈദൃശീ
പാർഥാ, നിനക്ക് ലജ്ജയോ ദുഃഖമോ വേണ്ട. എല്ലാ ജീവികളിലും കാലത്തിന്റെ പ്രവാഹം ഇങ്ങനെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
കാലോ ഭവായ ഭൂതാനാമ് അഭവായ ച പാണ്ഡവ കാലമൂലമ് ഇദം ജ്ഞാത്വാ കുരു സ്ഥൈര്യമ് അതോ ഽര്ജുന
പാണ്ഡവാ, കാലം ജീവികളുടെ ഉത്പത്തിക്കും നാശത്തിനും കാരണമാണ്. എല്ലാം കാലത്തിൽ നിന്നാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, അർജുനാ, മനസ്സു ഉറപ്പിക്കുക.
നദ്യഃ സമുദ്രാ ഗിരയഃ സകലാ ച വസുംധരാ ദേവാ മനുഷ്യാഃ പശവസ് തരവശ് ച സരീസൃപാഃ
നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, മുഴുവൻ ഭൂമി, ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ, സർപ്പാദികൾ—
സൃഷ്ടാഃ കാലേന കാലേന പുനര് യാസ്യന്തി സംക്ഷയമ് കാലാത്മകമ് ഇദം സര്വം ജ്ഞാത്വാ ശമമ് അവാപ്നുഹി
ഇവയെല്ലാം കാലം സൃഷ്ടിക്കുകയും, കാലം കഴിഞ്ഞാൽ വീണ്ടും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എല്ലാം കാലത്തിന്റെ സ്വഭാവമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി മനസ്സിൽ സമാധാനം നേടുക.
യഥാത്ഥ കൃഷ്ണമാഹാത്മ്യം തത് തഥൈവ ധനംജയ ഭാരാവതാരകാര്യാര്ഥമ് അവതീര്ണഃ സ മേദിനീമ്
നീ പറഞ്ഞ കൃഷ്ണന്റെ മഹത്വം അതുപോലെയാണ്, ധനഞ്ജയാ; ഭൂഭാരം കുറയ്ക്കാനായി അവൻ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചവനാണ്.
ഭാരാക്രാന്താ ധരാ യാതാ ദേവാനാം സംനിധൌ പുരാ തദര്ഥമ് അവതീര്ണോ ഽസൌ കാമരൂപീ ജനാര്ദനഃ
ഭൂമി ഭാരം സഹിക്കാനാവാതെ ദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നപ്പോൾ, അതിനുവേണ്ടി മനസ്സനുസരിച്ച് രൂപം ധരിക്കുന്ന ജനാർദ്ദനൻ അവതരിച്ചുവന്നു.
തച് ച നിഷ്പാദിതം കാര്യമ് അശേഷാ ഭൂഭൃതോ ഹതാഃ വൃഷ്ണ്യന്ധകകുലം സര്വം തഥാ പാര്ഥോപസംഹൃതമ്
അവന്റെ ദൗത്യം പൂർത്തിയായി; ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും കൊല്ലപ്പെട്ടു, വൃഷ്ണി-അന്ധകകുലവും, പൃഥാപുത്രന്മാരും എല്ലാം അവസാനിച്ചു.
ന കിംചിദ് അന്യത് കര്തവ്യമ് അസ്യ ഭൂമിതലേ ഽര്ജുന തതോ ഗതഃ സ ഭഗവാന് കൃതകൃത്യോ യഥേച്ഛയാ
ഇനി ഭൂമിയിൽ അവനു ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല, അർജുനാ; അതുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ തന്റെ ദൗത്യം പൂർത്തിയാക്കി ഇഷ്ടപ്രകാരം യാത്രയായി.
സൃഷ്ടിം സര്ഗേ കരോത്യ് ഏഷ ദേവദേവഃ സ്ഥിതിം സ്ഥിതൌ അന്തേ താപസമര്ഥോ ഽയം സാംപ്രതം വൈ യഥാ കൃതമ്
ഈ ദേവദേവൻ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ സൃഷ്ടി നടത്തുന്നു, നിലനിൽപ്പിന്റെ സമയത്ത് സംരക്ഷിക്കുന്നു, അവസാനം എല്ലാം പിൻവലിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്—ഇപ്പോൾ ചെയ്തതുപോലെ.
തസ്മാത് പാര്ഥ ന സംതാപസ് ത്വയാ കാര്യഃ പരാഭവാത് ഭവന്തി ഭവകാലേഷു പുരുഷാണാം പരാക്രമാഃ
അതിനാൽ, പാർഥാ, പരാജയത്തെക്കുറിച്ച് നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട; ജീവചരിത്രത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ വീര്യം ഉയരുകയും താഴുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്.
യതസ് ത്വയൈകേന ഹതാ ഭീഷ്മദ്രോണാദയോ നൃപാഃ തേഷാമ് അര്ജുന കാലോത്ഥഃ കിം ന്യൂനാഭിഭവോ ന സഃ
നീ ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും മറ്റും സംഹരിച്ചിരുന്നു; അർജുനാ, അവരുടെ പരാജയവും കാലത്തിന്റെ ഫലമായിരുന്നു—നിന്റെ തോൽവിയും അതിൽ കുറവല്ല.
വിഷ്ണോസ് തസ്യാനുഭാവേന യഥാ തേഷാം പരാഭവഃ ത്വത്തസ് തഥൈവ ഭവതോ ദസ്യുഭ്യോ ഽന്തേ തദുദ്ഭവഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാൽ അവർക്കു തോൽവി സംഭവിച്ചതു പോലെ, നിന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ, അവസാനം ദസ്യുക്കളുടെ കൈയിൽ നിന്നു നിനക്കും തോൽവി സംഭവിക്കും.
സ ദേവോ ഽന്യശരീരാണി സമാവിശ്യ ജഗത്സ്ഥിതിമ് കരോതി സര്വഭൂതാനാം നാശം ചാന്തേ ജഗത്പതിഃ
അവൻ, ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനായ ദൈവം, മറ്റു ശരീരങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ച് ലോകം നിലനിർത്തുന്നു; അവസാനം എല്ലാ ജീവികളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.
ഭവോദ്ഭവേ ച കൌന്തേയ സഹായസ് തേ ജനാര്ദനഃ ഭവാന്തേ ത്വദ്വിപക്ഷാസ് തേ കേശവേനാവലോകിതാഃ
സൃഷ്ടിയിലും ലയത്തിലും, കുന്തിദേവിയുടെ മകനേ, ജനാർദ്ദനൻ നിന്റെ കൂട്ടുകാരനാണ്; നിന്റെ ജീവിതാവസാനത്ത്, നിന്റെ ശത്രുക്കളെ കേശവൻ നോക്കിക്കാണും.
കഃ ശ്രദ്ദധ്യാത് സഗാങ്ഗേയാന് ഹന്യാസ് ത്വം സര്വകൌരവാന് ആഭീരേഭ്യശ് ച ഭവതഃ കഃ ശ്രദ്ദധ്യാത് പരാഭവമ്
ഗാംഗേയനെ കൊല്ലുകയും എല്ലാ കൗരവന്മാരെയും സംഹരിക്കുകയും ചെയ്തതിനെ ആരാണ് വിശ്വസിക്കുക? അതുപോലെ, ആഭീരന്മാർ നിന്നെ തോൽപ്പിച്ചെന്നതും ആരാണ് വിശ്വസിക്കുക?
പാര്ഥൈതത് സര്വഭൂതേഷു ഹരേര് ലീലാവിചേഷ്ടിതമ് ത്വയാ യത് കൌരവാ ധ്വസ്താ യദ് ആഭീരൈര് ഭവാഞ് ജിതഃ
പാർഥാ, ഈ എല്ലാം ഹരിയുടെ ലീലകളാണ്; നീ കൗരവന്മാരെ സംഹരിച്ചതും, ആഭീരന്മാർ നിന്നെ ജയിച്ചതും, എല്ലാം അവന്റെ കളിയാണു.
ഗൃഹീതാ ദസ്യുഭിര് യച് ച രക്ഷിതാ ഭവതാ സ്ത്രിയഃ തദ് അപ്യ് അഹം യഥാവൃത്തം കഥയാമി തവാര്ജുന
ദസ്യുക്കൾ നിന്നെ പിടിച്ചപ്പോൾ, നീ സ്ത്രീകളെ രക്ഷിച്ചതും, അർജ്ജുനാ, അതും യഥാർത്ഥത്തിൽ സംഭവിച്ചതുപോലെ ഞാൻ പറയാം.
അഷ്ടാവക്രഃ പുരാ വിപ്ര ഉദവാസരതോ ഽഭവത് ബഹൂന് വര്ഷഗണാന് പാര്ഥ ഗൃണന് ബ്രഹ്മ സനാതനമ്
പാർഥാ, പഴയകാലത്ത് അഷ്ടാവക്രൻ എന്ന മഹർഷി, വ്രതങ്ങളിൽ ത്യജിച്ചു, അനേകം വർഷങ്ങൾ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മം ജപിച്ചു.
ജിതേഷ്വ് അസുരസംഘേഷു മേരുപൃഷ്ഠേ മഹോത്സവഃ ബഭൂവ തത്ര ഗച്ഛന്ത്യോ ദദൃശുസ് തം സുരസ്ത്രിയഃ
അസുരസംഘങ്ങൾ ജയിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, മേരുപർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ വലിയ ഉത്സവം നടന്നു; അവിടെ പോകുന്ന ദേവസ്ത്രികൾ അവനെ കണ്ടു.