ഇത്ഥം വദന് യയൌ ജിഷ്ണുര് ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം പുരോത്തമമ് ചകാര തത്ര രാജാനം വജ്രം യാദവനന്ദനമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ജിഷ്ണു ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം എന്ന മഹാനഗരത്തിലേക്ക് പോയി, അവിടെ യാദവരിൽ സന്തോഷമായ വജ്രനെ രാജാവായി സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്തു.
സ ദദര്ശ തതോ വ്യാസം ഫാല്ഗുനഃ കാനനാശ്രയമ് തമ് ഉപേത്യ മഹാഭാഗം വിനയേനാഭ്യവാദയത്
അവിടെ ഫാൽഗുനൻ കാടിൽ താമസിക്കുന്ന വ്യാസനെ കണ്ടു. ആ മഹാഭാഗനെ സമീപിച്ച് വിനയപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു.
തം വന്ദമാനം ചരണാവ് അവലോക്യ സുനിശ്ചിതമ് ഉവാച പാര്ഥം വിച്ഛായഃ കഥമ് അത്യന്തമ് ഈദൃശഃ
അവനെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദനം ചെയ്യുന്നതു കണ്ട വ്യാസൻ ഉറപ്പോടെ പാർത്ഥനോടു ചോദിച്ചു: 'നിന്റെ കാന്തി ഇത്രയും കുറയാൻ എന്താണ് കാരണം?''
അജാരജോനുഗമനം ബ്രഹ്മഹത്യാഥവാ കൃതാ ജയാശാഭങ്ഗദുഃഖീ വാ ഭ്രഷ്ടച്ഛായോ ഽസി സാംപ്രതമ്
നീ പ്രായമായവനെയോ താഴ്ന്ന ജനനമുള്ളവനെയോ പിന്തുടർന്നോ, ബ്രാഹ്മണഹത്യ പോലുള്ള പാപം ചെയ്തോ, ജയാശയുടെ നാശത്തിൽ ദുഃഖിച്ചോ, അതിനാലാണോ നിന്റെ കാന്തി പോയത്?
സാംതാനികാദയോ വാ തേ യാചമാനാ നിരാകൃതാഃ അഗമ്യസ്ത്രീരതിര് വാപി തേനാസി വിഗതപ്രഭഃ
അല്ലെങ്കിൽ, സാന്താനികന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും അവരവരുടെ അപേക്ഷ നിരസിച്ചോ, അല്ലെങ്കിൽ നിരോധിത സ്ത്രീകളോടു ആസ്വാദനം ചെയ്തോ, അതിനാലാണോ നിന്റെ തേജസ് മങ്ങിയത്?
ഭുങ്ക്തേ പ്രദായ വിപ്രേഭ്യോ മിഷ്ടമ് ഏകമ് അഥോ ഭവാന് കിം വാ കൃപണവിത്താനി ഹൃതാനി ഭവതാര്ജുന
നല്ല ഭക്ഷണം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നൽകി, പിന്നെ അതു നീയോ കഴിച്ചത്? അല്ലെങ്കിൽ, അർജ്ജുനാ, നിന്റെ ചെറിയ സമ്പത്ത് ആരെങ്കിലും കവർന്നോ?
കച്ചിന് ന സൂര്യവാതസ്യ ഗോചരത്വം ഗതോ ഽര്ജുന ദുഷ്ടചക്ഷുര് ഹതോ വാപി നിഃശ്രീകഃ കഥമ് അന്യഥാ
സൂര്യനോ കാറ്റോ നിന്നെ നേരിട്ട് നോക്കിയോ, ദുഷ്ടദൃഷ്ടി നിന്നെ ബാധിച്ചോ, ദുഷ്ടനെ കൊല്ലേണ്ടി വന്നോ, അതിനാലാണോ നീ തേജസ്സ് നഷ്ടപ്പെട്ടത്, അർജ്ജുനാ?
സ്പൃഷ്ടോ നഖാമ്ഭസാ വാപി ഘടാമ്ഭഃപ്രോക്ഷിതോ ഽപി വാ തേനാതീവാസി വിച്ഛായോ ന്യൂനൈര് വാ യുധി നിര്ജിതഃ
നഖത്തിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം നിന്നെ തൊട്ടോ, കലശജലം ചൊരിയപ്പെട്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിൽ താഴ്ന്നവരാൽ തോറ്റോ, അതിനാലാണോ നീ ഇത്രയും തേജസ്സ് നഷ്ടപ്പെട്ടത്?
തതഃ പാര്ഥോ വിനിഃശ്വസ്യ ശ്രൂയതാം ഭഗവന്ന് ഇതി പ്രോക്തോ യഥാവദ് ആചഷ്ട വിപ്രാ ആത്മപരാഭവമ്
അപ്പോൾ പാർത്ഥൻ ആഴമായി ശ്വസിച്ചു, 'ഭഗവൻ, കേൾക്കൂ,' എന്നു പറഞ്ഞു, സംഭവിച്ചതു പോലെ തന്നെ തന്റെ തോൽവിയെ മഹർഷിക്ക് വിവരിച്ചു.
യദ് ബലം യച് ച നസ് തേജോ യദ് വീര്യം യത് പരാക്രമഃ യാ ശ്രീശ് ഛായാ ച നഃ സോ ഽസ്മാന് പരിത്യജ്യ ഹരിര് ഗതഃ
നമ്മുടെ ശക്തിയും തേജസ്സും വീര്യവും പരാക്രമവും ഐശ്വര്യവും കാന്തിയും — ഇവയെല്ലാം ഹരിയ് വിട്ടുപോയപ്പോൾ നമ്മിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയി.
ഇതരേണേവ മഹതാ സ്മിതപൂര്വാഭിഭാഷിണാ ഹീനാ വയം മുനേ തേന ജാതാസ് തൃണമയാ ഇവ
ആ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആദ്യം സംസാരിച്ചവനാൽ നമ്മൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, മഹർഷേ, അതിനാൽ നമ്മൾ പുല്ലുപോലെയായി ദുർബലരായി.
അസ്ത്രാണാം സായകാനാം ച ഗാണ്ഡീവസ്യ തഥാ മമ സാരതാ യാഭവന് മൂര്താ സ ഗതഃ പുരുഷോത്തമഃ
എന്റെ ആയുധങ്ങൾക്കും അമ്പുകൾക്കും ഗാണ്ഡീവത്തിനും ഉണ്ടായിരുന്ന ശക്തി — അവയെല്ലാം സാക്ഷാൽ പുരുഷോത്തമൻ പോയതോടെ ഇല്ലാതായി.
യസ്യാവലോകനാദ് അസ്മാഞ് ശ്രീര് ജയഃ സംപദ് ഉന്നതിഃ ന തത്യാജ സ ഗോവിന്ദസ് ത്യക്ത്വാസ്മാന് ഭഗവാന് ഗതഃ
അവന്റെ കാഴ്ച മാത്രം കൊണ്ടു നമുക്ക് ഐശ്വര്യവും ജയവും സമ്പത്തും ഉയർച്ചയും ലഭിച്ചിരുന്നു. അപ്പോൾ ഗോവിന്ദൻ നമ്മെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഭഗവാൻ നമ്മെ വിട്ടുപോയി.
ഭീഷ്മദ്രോണാങ്ഗരാജാദ്യാസ് തഥാ ദുര്യോധനാദയഃ യത്പ്രഭാവേന നിര്ദഗ്ധാഃ സ കൃഷ്ണസ് ത്യക്തവാന് ഭുവമ്
ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും അങ്കരാജാവും ദുര്യോധനനും മറ്റു എല്ലാവരും അവന്റെ ശക്തിയിൽ ദഹിച്ചുപോയി. ആ കൃഷ്ണൻ ഭൂമിയെ വിട്ടുപോയിരിക്കുന്നു.
നിര്യൌവനാ ഹതശ്രീകാ ഭ്രഷ്ടച്ഛായേവ മേ മഹീ വിഭാതി താത നൈകോ ഽഹം വിരഹേ തസ്യ ചക്രിണഃ
യൗവനം നഷ്ടമായും, ഭംഗിയും മങ്ങിപ്പോയതുമായ ഭൂമി, എന്റെ കണ്ണിൽ, മകൻ, തിളക്കം നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരു സ്ത്രീയെപ്പോലെയാണ് തോന്നുന്നത്. ചക്രധാരിയായ അവനിൽ നിന്നുള്ള വേർപാടിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ഞാൻ മാത്രം അല്ല, ഒരുപാട് പേരുണ്ട്.
യസ്യാനുഭാവാദ് ഭീഷ്മാദ്യൈര് മയ്യ് അഗ്നൌ ശലഭായിതമ് വിനാ തേനാദ്യ കൃഷ്ണേന ഗോപാലൈര് അസ്മി നിര്ജിതഃ
അവന്റെ ശക്തിയാൽ പോലും ഭീഷ്മനും മറ്റുള്ളവരും എന്റെ മുന്നിൽ തീയിൽ ചിതലാകുന്ന പുഴുവിനെപ്പോലെ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്നവൻ ഇല്ലാതെ, കൃഷ്ണനില്ലാതെ, ഞാൻ ഗോപന്മാരാൽ തോറ്റുപോയി.
ഗാണ്ഡീവം ത്രിഷു ലോകേഷു ഖ്യാതം യദ് അനുഭാവതഃ മമ തേന വിനാഭീരൈര് ലഗുഡൈസ് തു തിരസ്കൃതമ്
അവന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടാണ് ഗാണ്ഡീവം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ അവൻ ഇല്ലാതെ, എനിക്ക് ആ ഭീമൻ വില്ല് പോലും കയറുപിടിച്ച കുരുമക്കൾക്കു പരിഹാസ്യമായി.
സ്ത്രീസഹസ്രാണ്യ് അനേകാനി ഹ്യ് അനാഥാനി മഹാമുനേ യതതോ മമ നീതാനി ദസ്യുഭിര് ലഗുഡായുധൈഃ
മഹാമുനീ, അനേകം ആയിരക്കണക്കിന് സ്ത്രീകൾ അനാഥരായി laguഡായുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള കള്ളന്മാരാൽ എനിക്ക് സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയാതെ കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ടു.
ആനീയമാനമ് ആഭീരൈഃ സര്വം കൃഷ്ണാവരോധനമ് ഹൃതം യഷ്ടിപ്രഹരണൈഃ പരിഭൂയ ബലം മമ
കൃഷ്ണന്റെ വീട്ടിലെ എല്ലാ സ്ത്രീകളും ആഭീരന്മാർ യഷ്ടികൾ കൊണ്ട് ആയുധം ധരിച്ച് എന്റെ ശക്തിയെ പരിഹസിച്ച് പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോയി.
നിഃശ്രീകതാ ന മേ ചിത്രം യജ് ജീവാമി തദ് അദ്ഭുതമ് നീചാവമാനപങ്കാങ്കീ നിര്ലജ്ജോ ഽസ്മി പിതാമഹ
എനിക്ക് മഹത്വം നഷ്ടപ്പെട്ടത് അത്ഭുതമല്ല; എന്നാൽ ഞാൻ ഇനിയും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതാണു വിചിത്രം. താഴ്ന്ന അപമാനത്തിന്റെ ചായയിൽ മങ്ങിയ ഞാൻ, പിതാമഹാ, ലജ്ജയില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.
ശ്രുത്വാഹം തസ്യ തദ് വാക്യമ് അബ്രവം ദ്വിജസത്തമാഃ ദുഃഖിതസ്യ ച ദീനസ്യ പാണ്ഡവസ്യ മഹാത്മനഃ
അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ദുഃഖിതനും നിരാശനുമായ മഹാത്മാവായ പാണ്ഡവനോട് ഞാൻ പറഞ്ഞു.
അലം തേ വ്രീഡയാ പാര്ഥ ന ത്വം ശോചിതുമ് അര്ഹസി അവേഹി സര്വഭൂതേഷു കാലസ്യ ഗതിര് ഈദൃശീ
പാർഥാ, നിനക്ക് ലജ്ജയോ ദുഃഖമോ വേണ്ട. എല്ലാ ജീവികളിലും കാലത്തിന്റെ പ്രവാഹം ഇങ്ങനെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
കാലോ ഭവായ ഭൂതാനാമ് അഭവായ ച പാണ്ഡവ കാലമൂലമ് ഇദം ജ്ഞാത്വാ കുരു സ്ഥൈര്യമ് അതോ ഽര്ജുന
പാണ്ഡവാ, കാലം ജീവികളുടെ ഉത്പത്തിക്കും നാശത്തിനും കാരണമാണ്. എല്ലാം കാലത്തിൽ നിന്നാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, അർജുനാ, മനസ്സു ഉറപ്പിക്കുക.
നദ്യഃ സമുദ്രാ ഗിരയഃ സകലാ ച വസുംധരാ ദേവാ മനുഷ്യാഃ പശവസ് തരവശ് ച സരീസൃപാഃ
നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, മുഴുവൻ ഭൂമി, ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ, സർപ്പാദികൾ—
സൃഷ്ടാഃ കാലേന കാലേന പുനര് യാസ്യന്തി സംക്ഷയമ് കാലാത്മകമ് ഇദം സര്വം ജ്ഞാത്വാ ശമമ് അവാപ്നുഹി
ഇവയെല്ലാം കാലം സൃഷ്ടിക്കുകയും, കാലം കഴിഞ്ഞാൽ വീണ്ടും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എല്ലാം കാലത്തിന്റെ സ്വഭാവമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി മനസ്സിൽ സമാധാനം നേടുക.
യഥാത്ഥ കൃഷ്ണമാഹാത്മ്യം തത് തഥൈവ ധനംജയ ഭാരാവതാരകാര്യാര്ഥമ് അവതീര്ണഃ സ മേദിനീമ്
നീ പറഞ്ഞ കൃഷ്ണന്റെ മഹത്വം അതുപോലെയാണ്, ധനഞ്ജയാ; ഭൂഭാരം കുറയ്ക്കാനായി അവൻ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചവനാണ്.
ഭാരാക്രാന്താ ധരാ യാതാ ദേവാനാം സംനിധൌ പുരാ തദര്ഥമ് അവതീര്ണോ ഽസൌ കാമരൂപീ ജനാര്ദനഃ
ഭൂമി ഭാരം സഹിക്കാനാവാതെ ദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നപ്പോൾ, അതിനുവേണ്ടി മനസ്സനുസരിച്ച് രൂപം ധരിക്കുന്ന ജനാർദ്ദനൻ അവതരിച്ചുവന്നു.
തച് ച നിഷ്പാദിതം കാര്യമ് അശേഷാ ഭൂഭൃതോ ഹതാഃ വൃഷ്ണ്യന്ധകകുലം സര്വം തഥാ പാര്ഥോപസംഹൃതമ്
അവന്റെ ദൗത്യം പൂർത്തിയായി; ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും കൊല്ലപ്പെട്ടു, വൃഷ്ണി-അന്ധകകുലവും, പൃഥാപുത്രന്മാരും എല്ലാം അവസാനിച്ചു.
ന കിംചിദ് അന്യത് കര്തവ്യമ് അസ്യ ഭൂമിതലേ ഽര്ജുന തതോ ഗതഃ സ ഭഗവാന് കൃതകൃത്യോ യഥേച്ഛയാ
ഇനി ഭൂമിയിൽ അവനു ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല, അർജുനാ; അതുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ തന്റെ ദൗത്യം പൂർത്തിയാക്കി ഇഷ്ടപ്രകാരം യാത്രയായി.
സൃഷ്ടിം സര്ഗേ കരോത്യ് ഏഷ ദേവദേവഃ സ്ഥിതിം സ്ഥിതൌ അന്തേ താപസമര്ഥോ ഽയം സാംപ്രതം വൈ യഥാ കൃതമ്
ഈ ദേവദേവൻ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ സൃഷ്ടി നടത്തുന്നു, നിലനിൽപ്പിന്റെ സമയത്ത് സംരക്ഷിക്കുന്നു, അവസാനം എല്ലാം പിൻവലിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്—ഇപ്പോൾ ചെയ്തതുപോലെ.