തതസ് തേ പാപകര്മാണോ ലോഭോപഹതചേതസഃ ആഭീരാ മന്ത്രയാമ് ആസുഃ സമേത്യാത്യന്തദുര്മദാഃ
അതിനുശേഷം, പാപകരമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ട, ലോഭം മനസ്സിൽ പിടിച്ചെടുത്ത ആ അഭീരന്മാർ, അത്യന്തം അഹങ്കാരത്തോടെ ഒത്തുചേർന്ന് ആലോചിച്ചു.
അയമ് ഏകോ ഽര്ജുനോ ധന്വീ സ്ത്രീജനം നിഹതേശ്വരമ് നയത്യ് അസ്മാന് അതിക്രമ്യ ധിഗ് ഏതത് ക്രിയതാം ബലമ്
ഇവിടെ ഒരൊറ്റ അർജ്ജുനൻ, ധനുസ്സുമായി, നേതാക്കളെ കൊല്ലപ്പെട്ട സ്ത്രീകളെ നമ്മെ അവഗണിച്ച് കൊണ്ടുപോകുന്നു; ഇതെന്ത് അപമാനം! ശക്തി പ്രയോഗിക്കണം.
ഹത്വാ ഗര്വസമാരൂഢോ ഭീഷ്മദ്രോണജയദ്രഥാന് കര്ണാദീംശ് ച ന ജാനാതി ബലം ഗ്രാമനിവാസിനാമ്
ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും ജയദ്രഥനും കർണ്ണനും മറ്റുള്ളവരെയും കൊല്ലുകയും അതിനാൽ അഹങ്കാരത്തിൽ നിറയുകയും ചെയ്തിട്ടും, ഗ്രാമവാസികളുടെ ശക്തി അർജ്ജുനൻ അറിയുന്നില്ല.
ബലജ്യേഷ്ഠാന് നരാന് അന്യാന് ഗ്രാമ്യാംശ് ചൈവ വിശേഷതഃ സര്വാന് ഏവാവജാനാതി കിം വോ ബഹുഭിര് ഉത്തരൈഃ
ഗ്രാമത്തിലെ ശക്തരായ പുരുഷന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും അർജ്ജുനൻ അവഹേളിക്കുന്നു; കൂടുതൽ വാക്കുകൾ പറയേണ്ടതില്ല.
തതോ യഷ്ടിപ്രഹരണാ ദസ്യവോ ലോഷ്ടഹാരിണഃ സഹസ്രശോ ഽഭ്യധാവന്ത തം ജനം നിഹതേശ്വരമ് തതോ നിവൃത്തഃ കൌന്തേയഃ പ്രാഹാഭീരാന് ഹസന്ന് ഇവ
പിന്നീട്, ആയിരക്കണക്കിന് ദുഷ്ടന്മാർ കശുന്തിരിയും കല്ലും എടുത്ത്, നേതാക്കളില്ലാത്ത ആ ജനത്തെ ആക്രമിച്ചു; അപ്പോൾ കൌന്തേയൻ പിന്മാറി, അഭീരന്മാരോട് ചിരിച്ചുപോലെ പറഞ്ഞു.
നിവര്തധ്വമ് അധര്മജ്ഞാ യദീതോ ന മുമൂര്ഷവഃ
ധർമ്മം അറിയാത്തവരേ, മരിക്കാൻ മനസ്സില്ലെങ്കിൽ തിരിച്ചു പോവുക.
അവജ്ഞായ വചസ് തസ്യ ജഗൃഹുസ് തേ തദാ ധനമ് സ്ത്രീജനം ചാപി കൌന്തേയാദ് വിഷ്വക്സേനപരിഗ്രഹമ്
അവന്റെ വാക്കുകൾ അവഗണിച്ച്, വിശ്വക്സേനൻ സംരക്ഷിച്ച കൌന്തേയനിൽ നിന്ന് അവർ സമ്പത്തും സ്ത്രീകളെയും പിടിച്ചെടുത്തു.
തതോ ഽര്ജുനോ ധനുര് ദിവ്യം ഗാണ്ഡീവമ് അജരം യുധി ആരോപയിതുമ് ആരേഭേ ന ശശാക സ വീര്യവാന്
അതിനുശേഷം, യുദ്ധത്തിൽ ശക്തനായ അർജ്ജുനൻ തന്റെ ദിവ്യമായ, പ്രായംകൂടാത്ത ഗാണ്ഡീവം വലിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ അവൻക്ക് കഴിയില്ലായിരുന്നു.
ചകാര സജ്ജം കൃച്ഛ്രാത് തു തദ് അഭൂച് ഛിഥിലം പുനഃ ന സസ്മാര തഥാസ്ത്രാണി ചിന്തയന്ന് അപി പാണ്ഡവഃ
വളരെ പ്രയാസത്തോടെ അർജ്ജുനൻ വില്ല് ഒരുക്കിയെങ്കിലും, വീണ്ടും അത് ദുർബലമായി; പാണ്ഡവൻ ആസ്രങ്ങൾ ഓർത്തുപിടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, എത്രയും ആലോചിച്ചിട്ടും.
ശരാന് മുമോച ചൈതേഷു പാര്ഥഃ ശേഷാന് സ ഹര്ഷിതഃ ന ഭേദം തേ പരം ചക്രുര് അസ്താ ഗാണ്ഡീവധന്വനാ
പാർത്ഥൻ സന്തോഷത്തോടെ അമ്പുകൾ അവരിലേക്കു വിട്ടുവിട്ടു, പക്ഷേ അവയുടെ ശേഷിപ്പുകൾക്ക് യാതൊരു ഫലവും ഉണ്ടായില്ല; ഗാണ്ഡീവത്തിൽ നിന്നുള്ള അമ്പുകൾ അവരെ ബാധിച്ചില്ല.
വഹ്നിനാ ചാക്ഷയാ ദത്താഃ ശരാസ് തേ ഽപി ക്ഷയം യയുഃ യുധ്യതഃ സഹ ഗോപാലൈര് അര്ജുനസ്യാഭവത് ക്ഷയഃ
അഗ്നി നൽകിയ അക്ഷയമായ അമ്പുകളും നശിച്ചു; കൃഷകന്മാരോടൊപ്പം പോരാടിയ അർജ്ജുനൻ തോൽവി ഏറ്റുവാങ്ങി.
അചിന്തയത് തു കൌന്തേയഃ കൃഷ്ണസ്യൈവ ഹി തദ് ബലമ് യന് മയാ ശരസംഘാതൈഃ സബലാ ഭൂഭൃതോ ജിതാഃ
കൌന്തേയൻ ചിന്തിച്ചു: 'കൃഷ്ണന്റെ ശക്തി എത്ര വലിയതാണെന്നു ഞാൻ ഇപ്പോൾ മനസ്സിലാക്കുന്നു; എന്റെ അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ രാജാക്കന്മാരെയും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളെയും ജയിച്ചിരുന്നതാണ്.'
മിഷതഃ പാണ്ഡുപുത്രസ്യ തതസ് താഃ പ്രമദോത്തമാഃ അപാകൃഷ്യന്ത ചാഭീരൈഃ കാമാച് ചാന്യാഃ പ്രവവ്രജുഃ
പാണ്ഡവൻ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, അഭീരന്മാർ ആ ശ്രേഷ്ഠ സ്ത്രീകളെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി; മറ്റുള്ളവർ സ്വമേധയാ വിട്ടുപോയി.
തതഃ ശരേഷു ക്ഷീണേഷു ധനുഷ്കോട്യാ ധനംജയഃ ജഘാന ദസ്യൂംസ് തേ ചാസ്യ പ്രഹാരാഞ് ജഹസുര് ദ്വിജാഃ
അമ്പുകൾ തീർന്നപ്പോൾ, ധനഞ്ജയൻ വില്ലിന്റെ അറ്റം കൊണ്ട് ദുഷ്ടന്മാരെ അടിച്ചു; അവന്റെ ആ പ്രഹാരങ്ങൾ ദ്വിജന്മാർ ചിരിച്ചു.
പശ്യതസ് ത്വ് ഏവ പാര്ഥസ്യ വൃഷ്ണ്യന്ധകവരസ്ത്രിയഃ ജഗ്മുര് ആദായ തേ മ്ലേച്ഛാഃ സമന്താന് മുനിസത്തമാഃ
പാർത്ഥൻ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, വൃഷ്ണി-അന്ധക വംശത്തിലെ സ്ത്രീകളെ ചുറ്റും നിന്ന മ്ലേച്ഛർ കൊണ്ടുപോയി, മഹാമുനികളേ.
തതഃ സ ദുഃഖിതോ ജിഷ്ണുഃ കഷ്ടം കഷ്ടമ് ഇതി ബ്രുവന് അഹോ ഭഗവതാ തേന മുക്തോ ഽസ്മീതി രുരോദ വൈ
അപ്പോൾ ജിഷ്ണു ദു:ഖത്തിൽ, 'അയ്യോ, അയ്യോ!' എന്ന് വിളിച്ചു; 'ഭഗവാൻ എന്നെ വിട്ടുകളഞ്ഞു' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ കരഞ്ഞു.
തദ് ധനുസ് താനി ചാസ്ത്രാണി സ രഥസ് തേ ച വാജിനഃ സര്വമ് ഏകപദേ നഷ്ടം ദാനമ് അശ്രോത്രിയേ യഥാ
ആ ധനുസും ആ ആയുധങ്ങളും ആ രഥവും ആ കുതിരകളും എല്ലാം ഒരു നിമിഷത്തിൽ നഷ്ടമായി, വേദം പഠിക്കാത്തവനു നൽകിയ ദാനം പോലെ.
അഹോ ചാതി ബലം ദൈവം വിനാ തേന മഹാത്മനാ യദ് അസാമര്ഥ്യയുക്തോ ഽഹം നീചൈര് നീതഃ പരാഭവമ്
അയ്യോ, വിധിയുടെ ശക്തി എത്ര വലിയതാണു! ആ മഹാത്മാവില്ലാതെ ഞാൻ ശക്തിയില്ലാത്തവനായി, താഴ്ന്നവരുടെ കൈയിൽ തോറ്റു താഴ്ന്നുപോയി.
തൌ ബാഹൂ സ ച മേ മുഷ്ടിഃ സ്ഥാനം തത് സോ ഽസ്മി ചാര്ജുനഃ പുണ്യേനേവ വിനാ തേന ഗതം സര്വമ് അസാരതാമ്
ആ കൈകളും എന്റെ മുഷ്ടിയും ആ സ്ഥാനവും ഞാൻ അർജ്ജുനനെന്ന നിലയും — അവയെല്ലാം അവനില്ലാതെ അർത്ഥംകെട്ടുപോയി, കാരണമില്ലാതെ പുണ്യം പോകുന്നതുപോലെ.
മമാര്ജുനത്വം ഭീമസ്യ ഭീമത്വം തത്കൃതം ധ്രുവമ് വിനാ തേന യദ് ആഭീരൈര് ജിതോ ഽഹം കഥമ് അന്യഥാ
എന്റെ അർജ്ജുനത്വവും ഭീമന്റെ ശക്തിയും അവനാൽ തന്നെയായിരുന്നു, അതു തീർച്ച. അവനില്ലാതെ എങ്ങനെ ഞാൻ ആഭീരന്മാരാൽ തോറ്റു?
ഇത്ഥം വദന് യയൌ ജിഷ്ണുര് ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം പുരോത്തമമ് ചകാര തത്ര രാജാനം വജ്രം യാദവനന്ദനമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ജിഷ്ണു ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം എന്ന മഹാനഗരത്തിലേക്ക് പോയി, അവിടെ യാദവരിൽ സന്തോഷമായ വജ്രനെ രാജാവായി സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്തു.
സ ദദര്ശ തതോ വ്യാസം ഫാല്ഗുനഃ കാനനാശ്രയമ് തമ് ഉപേത്യ മഹാഭാഗം വിനയേനാഭ്യവാദയത്
അവിടെ ഫാൽഗുനൻ കാടിൽ താമസിക്കുന്ന വ്യാസനെ കണ്ടു. ആ മഹാഭാഗനെ സമീപിച്ച് വിനയപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു.
തം വന്ദമാനം ചരണാവ് അവലോക്യ സുനിശ്ചിതമ് ഉവാച പാര്ഥം വിച്ഛായഃ കഥമ് അത്യന്തമ് ഈദൃശഃ
അവനെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദനം ചെയ്യുന്നതു കണ്ട വ്യാസൻ ഉറപ്പോടെ പാർത്ഥനോടു ചോദിച്ചു: 'നിന്റെ കാന്തി ഇത്രയും കുറയാൻ എന്താണ് കാരണം?''
അജാരജോനുഗമനം ബ്രഹ്മഹത്യാഥവാ കൃതാ ജയാശാഭങ്ഗദുഃഖീ വാ ഭ്രഷ്ടച്ഛായോ ഽസി സാംപ്രതമ്
നീ പ്രായമായവനെയോ താഴ്ന്ന ജനനമുള്ളവനെയോ പിന്തുടർന്നോ, ബ്രാഹ്മണഹത്യ പോലുള്ള പാപം ചെയ്തോ, ജയാശയുടെ നാശത്തിൽ ദുഃഖിച്ചോ, അതിനാലാണോ നിന്റെ കാന്തി പോയത്?
സാംതാനികാദയോ വാ തേ യാചമാനാ നിരാകൃതാഃ അഗമ്യസ്ത്രീരതിര് വാപി തേനാസി വിഗതപ്രഭഃ
അല്ലെങ്കിൽ, സാന്താനികന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും അവരവരുടെ അപേക്ഷ നിരസിച്ചോ, അല്ലെങ്കിൽ നിരോധിത സ്ത്രീകളോടു ആസ്വാദനം ചെയ്തോ, അതിനാലാണോ നിന്റെ തേജസ് മങ്ങിയത്?
ഭുങ്ക്തേ പ്രദായ വിപ്രേഭ്യോ മിഷ്ടമ് ഏകമ് അഥോ ഭവാന് കിം വാ കൃപണവിത്താനി ഹൃതാനി ഭവതാര്ജുന
നല്ല ഭക്ഷണം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നൽകി, പിന്നെ അതു നീയോ കഴിച്ചത്? അല്ലെങ്കിൽ, അർജ്ജുനാ, നിന്റെ ചെറിയ സമ്പത്ത് ആരെങ്കിലും കവർന്നോ?
കച്ചിന് ന സൂര്യവാതസ്യ ഗോചരത്വം ഗതോ ഽര്ജുന ദുഷ്ടചക്ഷുര് ഹതോ വാപി നിഃശ്രീകഃ കഥമ് അന്യഥാ
സൂര്യനോ കാറ്റോ നിന്നെ നേരിട്ട് നോക്കിയോ, ദുഷ്ടദൃഷ്ടി നിന്നെ ബാധിച്ചോ, ദുഷ്ടനെ കൊല്ലേണ്ടി വന്നോ, അതിനാലാണോ നീ തേജസ്സ് നഷ്ടപ്പെട്ടത്, അർജ്ജുനാ?
സ്പൃഷ്ടോ നഖാമ്ഭസാ വാപി ഘടാമ്ഭഃപ്രോക്ഷിതോ ഽപി വാ തേനാതീവാസി വിച്ഛായോ ന്യൂനൈര് വാ യുധി നിര്ജിതഃ
നഖത്തിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം നിന്നെ തൊട്ടോ, കലശജലം ചൊരിയപ്പെട്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിൽ താഴ്ന്നവരാൽ തോറ്റോ, അതിനാലാണോ നീ ഇത്രയും തേജസ്സ് നഷ്ടപ്പെട്ടത്?
തതഃ പാര്ഥോ വിനിഃശ്വസ്യ ശ്രൂയതാം ഭഗവന്ന് ഇതി പ്രോക്തോ യഥാവദ് ആചഷ്ട വിപ്രാ ആത്മപരാഭവമ്
അപ്പോൾ പാർത്ഥൻ ആഴമായി ശ്വസിച്ചു, 'ഭഗവൻ, കേൾക്കൂ,' എന്നു പറഞ്ഞു, സംഭവിച്ചതു പോലെ തന്നെ തന്റെ തോൽവിയെ മഹർഷിക്ക് വിവരിച്ചു.
യദ് ബലം യച് ച നസ് തേജോ യദ് വീര്യം യത് പരാക്രമഃ യാ ശ്രീശ് ഛായാ ച നഃ സോ ഽസ്മാന് പരിത്യജ്യ ഹരിര് ഗതഃ
നമ്മുടെ ശക്തിയും തേജസ്സും വീര്യവും പരാക്രമവും ഐശ്വര്യവും കാന്തിയും — ഇവയെല്ലാം ഹരിയ് വിട്ടുപോയപ്പോൾ നമ്മിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയി.