ഉഗ്രസേനസ് തു തച് ഛ്രുത്വാ തഥൈവാനകദുന്ദുഭിഃ ദേവകീ രോഹിണീ ചൈവ വിവിശുര് ജാതവേദസമ്
ഇത് കേട്ട ഉഗ്രസേനനും അനകദുണ്ടുഭിയും ദേവകിയും രോഹിണിയും അഗ്നിയിൽ ചാടിച്ചു.
തതോ ഽര്ജുനഃ പ്രേതകാര്യം കൃത്വാ തേഷാം യഥാവിധി നിശ്ചക്രാമ ജനം സര്വം ഗൃഹീത്വാ വജ്രമ് ഏവ ച
അർജുനൻ അവർക്കെല്ലാം വിധിപ്രകാരം ശവസംസ്കാരം നടത്തി, ജനങ്ങളെയും വജ്രനെയും കൂട്ടി പുറപ്പെട്ടു.
ദ്വാരവത്യാ വിനിഷ്ക്രാന്താഃ കൃഷ്ണപത്ന്യഃ സഹസ്രശഃ വജ്രം ജനം ച കൌന്തേയഃ പാലയഞ് ശനകൈര് യയൌ
കൃഷ്ണന്റെ ആയിരക്കണക്കിന് ഭാര്യമാർ ദ്വാരകയിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; കുന്തിപുത്രൻ വജ്രനെയും ജനങ്ങളെയും സംരക്ഷിച്ചു, പതുക്കെ പുറപ്പെട്ടു.
സഭാ സുധര്മാ കൃഷ്ണേന മര്ത്യലോകേ സമാഹൃതാ സ്വര്ഗം ജഗാമ ഭോ വിപ്രാഃ പാരിജാതശ് ച പാദപഃ
കൃഷ്ണൻ മനുഷ്യലോകത്ത് കൊണ്ടുവന്ന സുധർമ്മാ സഭയും, പാരിജാതമരവും, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.
യസ്മിന് ദിനേ ഹരിര് യാതോ ദിവം സംത്യജ്യ മേദിനീമ് തസ്മിന് ദിനേ ഽവതീര്ണോ ഽയം കാലകായഃ കലിഃ കില
ഹരി ഭൂമി വിട്ട് സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയ അതേ ദിവസം, കാലത്തിന്റെ രൂപമായ കലി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചു എന്നു പറയുന്നു.
പ്ലാവയാമ് ആസ താം ശൂന്യാം ദ്വാരകാം ച മഹോദധിഃ യദുശ്രേഷ്ഠഗൃഹം ത്വ് ഏകം നാപ്ലാവയത സാഗരഃ
അവിടത്തെ ശൂന്യമായ ദ്വാരകയും മഹാസമുദ്രം മുക്കി; എന്നാൽ യദുക്കുലത്തിലെ പ്രധാനിയുടെ ഒരു വീട് മാത്രം സമുദ്രം മുക്കിയില്ല.
നാതിക്രാമതി ഭോ വിപ്രാസ് തദ് അദ്യാപി മഹോദധിഃ നിത്യം സംനിഹിതസ് തത്ര ഭഗവാന് കേശവോ യതഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഇന്നും ആ സ്ഥലത്ത് മഹാസമുദ്രം കടന്നുപോകുന്നില്ല, കാരണം ഭഗവാൻ കേശവൻ അവിടെ എപ്പോഴും സന്നിഹിതനാണ്.
തദ് അതീവ മഹാപുണ്യം സര്വപാതകനാശനമ് വിഷ്ണുക്രീഡാന്വിതം സ്ഥാനം ദൃഷ്ട്വാ പാപാത് പ്രമുച്യതേ
അത് അത്യന്തം പുണ്യമുള്ള, എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന, വിഷ്ണുവിന്റെ ലീലകളാൽ നിറഞ്ഞ സ്ഥലം; അതു കണ്ടാൽ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
പാര്ഥഃ പഞ്ചനദേ ദേശേ ബഹുധാന്യധനാന്വിതേ ചകാര വാസം സര്വസ്യ ജനസ്യ മുനിസത്തമാഃ
അന്നേരം പാഞ്ചജന്യപ്രദേശത്ത് ധാന്യവും സമ്പത്തും സമൃദ്ധമായി, പാർത്ഥൻ എല്ലാ ജനങ്ങളോടൊപ്പം താമസിച്ചു.
തതോ ലോഭഃ സമഭവത് പാര്ഥേനൈകേന ധന്വിനാ ദൃഷ്ട്വാ സ്ത്രിയോ നീയമാനാ ദസ്യൂനാം നിഹതേശ്വരാഃ
അവിടെ, ഏകാന്തമായ അർജ്ജുനൻ, ധനുസ്സുമായി, ദുഷ്ടന്മാരുടെ നേതാക്കളെ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ സ്ത്രീകൾ അവരാൽ കൊണ്ടുപോകുന്ന കാഴ്ച കണ്ടപ്പോൾ, അവനിൽ ലോഭം ഉണർന്നു.
തതസ് തേ പാപകര്മാണോ ലോഭോപഹതചേതസഃ ആഭീരാ മന്ത്രയാമ് ആസുഃ സമേത്യാത്യന്തദുര്മദാഃ
അതിനുശേഷം, പാപകരമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ട, ലോഭം മനസ്സിൽ പിടിച്ചെടുത്ത ആ അഭീരന്മാർ, അത്യന്തം അഹങ്കാരത്തോടെ ഒത്തുചേർന്ന് ആലോചിച്ചു.
അയമ് ഏകോ ഽര്ജുനോ ധന്വീ സ്ത്രീജനം നിഹതേശ്വരമ് നയത്യ് അസ്മാന് അതിക്രമ്യ ധിഗ് ഏതത് ക്രിയതാം ബലമ്
ഇവിടെ ഒരൊറ്റ അർജ്ജുനൻ, ധനുസ്സുമായി, നേതാക്കളെ കൊല്ലപ്പെട്ട സ്ത്രീകളെ നമ്മെ അവഗണിച്ച് കൊണ്ടുപോകുന്നു; ഇതെന്ത് അപമാനം! ശക്തി പ്രയോഗിക്കണം.
ഹത്വാ ഗര്വസമാരൂഢോ ഭീഷ്മദ്രോണജയദ്രഥാന് കര്ണാദീംശ് ച ന ജാനാതി ബലം ഗ്രാമനിവാസിനാമ്
ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും ജയദ്രഥനും കർണ്ണനും മറ്റുള്ളവരെയും കൊല്ലുകയും അതിനാൽ അഹങ്കാരത്തിൽ നിറയുകയും ചെയ്തിട്ടും, ഗ്രാമവാസികളുടെ ശക്തി അർജ്ജുനൻ അറിയുന്നില്ല.
ബലജ്യേഷ്ഠാന് നരാന് അന്യാന് ഗ്രാമ്യാംശ് ചൈവ വിശേഷതഃ സര്വാന് ഏവാവജാനാതി കിം വോ ബഹുഭിര് ഉത്തരൈഃ
ഗ്രാമത്തിലെ ശക്തരായ പുരുഷന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും അർജ്ജുനൻ അവഹേളിക്കുന്നു; കൂടുതൽ വാക്കുകൾ പറയേണ്ടതില്ല.
തതോ യഷ്ടിപ്രഹരണാ ദസ്യവോ ലോഷ്ടഹാരിണഃ സഹസ്രശോ ഽഭ്യധാവന്ത തം ജനം നിഹതേശ്വരമ് തതോ നിവൃത്തഃ കൌന്തേയഃ പ്രാഹാഭീരാന് ഹസന്ന് ഇവ
പിന്നീട്, ആയിരക്കണക്കിന് ദുഷ്ടന്മാർ കശുന്തിരിയും കല്ലും എടുത്ത്, നേതാക്കളില്ലാത്ത ആ ജനത്തെ ആക്രമിച്ചു; അപ്പോൾ കൌന്തേയൻ പിന്മാറി, അഭീരന്മാരോട് ചിരിച്ചുപോലെ പറഞ്ഞു.
നിവര്തധ്വമ് അധര്മജ്ഞാ യദീതോ ന മുമൂര്ഷവഃ
ധർമ്മം അറിയാത്തവരേ, മരിക്കാൻ മനസ്സില്ലെങ്കിൽ തിരിച്ചു പോവുക.
അവജ്ഞായ വചസ് തസ്യ ജഗൃഹുസ് തേ തദാ ധനമ് സ്ത്രീജനം ചാപി കൌന്തേയാദ് വിഷ്വക്സേനപരിഗ്രഹമ്
അവന്റെ വാക്കുകൾ അവഗണിച്ച്, വിശ്വക്സേനൻ സംരക്ഷിച്ച കൌന്തേയനിൽ നിന്ന് അവർ സമ്പത്തും സ്ത്രീകളെയും പിടിച്ചെടുത്തു.
തതോ ഽര്ജുനോ ധനുര് ദിവ്യം ഗാണ്ഡീവമ് അജരം യുധി ആരോപയിതുമ് ആരേഭേ ന ശശാക സ വീര്യവാന്
അതിനുശേഷം, യുദ്ധത്തിൽ ശക്തനായ അർജ്ജുനൻ തന്റെ ദിവ്യമായ, പ്രായംകൂടാത്ത ഗാണ്ഡീവം വലിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ അവൻക്ക് കഴിയില്ലായിരുന്നു.
ചകാര സജ്ജം കൃച്ഛ്രാത് തു തദ് അഭൂച് ഛിഥിലം പുനഃ ന സസ്മാര തഥാസ്ത്രാണി ചിന്തയന്ന് അപി പാണ്ഡവഃ
വളരെ പ്രയാസത്തോടെ അർജ്ജുനൻ വില്ല് ഒരുക്കിയെങ്കിലും, വീണ്ടും അത് ദുർബലമായി; പാണ്ഡവൻ ആസ്രങ്ങൾ ഓർത്തുപിടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, എത്രയും ആലോചിച്ചിട്ടും.
ശരാന് മുമോച ചൈതേഷു പാര്ഥഃ ശേഷാന് സ ഹര്ഷിതഃ ന ഭേദം തേ പരം ചക്രുര് അസ്താ ഗാണ്ഡീവധന്വനാ
പാർത്ഥൻ സന്തോഷത്തോടെ അമ്പുകൾ അവരിലേക്കു വിട്ടുവിട്ടു, പക്ഷേ അവയുടെ ശേഷിപ്പുകൾക്ക് യാതൊരു ഫലവും ഉണ്ടായില്ല; ഗാണ്ഡീവത്തിൽ നിന്നുള്ള അമ്പുകൾ അവരെ ബാധിച്ചില്ല.
വഹ്നിനാ ചാക്ഷയാ ദത്താഃ ശരാസ് തേ ഽപി ക്ഷയം യയുഃ യുധ്യതഃ സഹ ഗോപാലൈര് അര്ജുനസ്യാഭവത് ക്ഷയഃ
അഗ്നി നൽകിയ അക്ഷയമായ അമ്പുകളും നശിച്ചു; കൃഷകന്മാരോടൊപ്പം പോരാടിയ അർജ്ജുനൻ തോൽവി ഏറ്റുവാങ്ങി.
അചിന്തയത് തു കൌന്തേയഃ കൃഷ്ണസ്യൈവ ഹി തദ് ബലമ് യന് മയാ ശരസംഘാതൈഃ സബലാ ഭൂഭൃതോ ജിതാഃ
കൌന്തേയൻ ചിന്തിച്ചു: 'കൃഷ്ണന്റെ ശക്തി എത്ര വലിയതാണെന്നു ഞാൻ ഇപ്പോൾ മനസ്സിലാക്കുന്നു; എന്റെ അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ രാജാക്കന്മാരെയും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളെയും ജയിച്ചിരുന്നതാണ്.'
മിഷതഃ പാണ്ഡുപുത്രസ്യ തതസ് താഃ പ്രമദോത്തമാഃ അപാകൃഷ്യന്ത ചാഭീരൈഃ കാമാച് ചാന്യാഃ പ്രവവ്രജുഃ
പാണ്ഡവൻ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, അഭീരന്മാർ ആ ശ്രേഷ്ഠ സ്ത്രീകളെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി; മറ്റുള്ളവർ സ്വമേധയാ വിട്ടുപോയി.
തതഃ ശരേഷു ക്ഷീണേഷു ധനുഷ്കോട്യാ ധനംജയഃ ജഘാന ദസ്യൂംസ് തേ ചാസ്യ പ്രഹാരാഞ് ജഹസുര് ദ്വിജാഃ
അമ്പുകൾ തീർന്നപ്പോൾ, ധനഞ്ജയൻ വില്ലിന്റെ അറ്റം കൊണ്ട് ദുഷ്ടന്മാരെ അടിച്ചു; അവന്റെ ആ പ്രഹാരങ്ങൾ ദ്വിജന്മാർ ചിരിച്ചു.
പശ്യതസ് ത്വ് ഏവ പാര്ഥസ്യ വൃഷ്ണ്യന്ധകവരസ്ത്രിയഃ ജഗ്മുര് ആദായ തേ മ്ലേച്ഛാഃ സമന്താന് മുനിസത്തമാഃ
പാർത്ഥൻ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, വൃഷ്ണി-അന്ധക വംശത്തിലെ സ്ത്രീകളെ ചുറ്റും നിന്ന മ്ലേച്ഛർ കൊണ്ടുപോയി, മഹാമുനികളേ.
തതഃ സ ദുഃഖിതോ ജിഷ്ണുഃ കഷ്ടം കഷ്ടമ് ഇതി ബ്രുവന് അഹോ ഭഗവതാ തേന മുക്തോ ഽസ്മീതി രുരോദ വൈ
അപ്പോൾ ജിഷ്ണു ദു:ഖത്തിൽ, 'അയ്യോ, അയ്യോ!' എന്ന് വിളിച്ചു; 'ഭഗവാൻ എന്നെ വിട്ടുകളഞ്ഞു' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ കരഞ്ഞു.
തദ് ധനുസ് താനി ചാസ്ത്രാണി സ രഥസ് തേ ച വാജിനഃ സര്വമ് ഏകപദേ നഷ്ടം ദാനമ് അശ്രോത്രിയേ യഥാ
ആ ധനുസും ആ ആയുധങ്ങളും ആ രഥവും ആ കുതിരകളും എല്ലാം ഒരു നിമിഷത്തിൽ നഷ്ടമായി, വേദം പഠിക്കാത്തവനു നൽകിയ ദാനം പോലെ.
അഹോ ചാതി ബലം ദൈവം വിനാ തേന മഹാത്മനാ യദ് അസാമര്ഥ്യയുക്തോ ഽഹം നീചൈര് നീതഃ പരാഭവമ്
അയ്യോ, വിധിയുടെ ശക്തി എത്ര വലിയതാണു! ആ മഹാത്മാവില്ലാതെ ഞാൻ ശക്തിയില്ലാത്തവനായി, താഴ്ന്നവരുടെ കൈയിൽ തോറ്റു താഴ്ന്നുപോയി.
തൌ ബാഹൂ സ ച മേ മുഷ്ടിഃ സ്ഥാനം തത് സോ ഽസ്മി ചാര്ജുനഃ പുണ്യേനേവ വിനാ തേന ഗതം സര്വമ് അസാരതാമ്
ആ കൈകളും എന്റെ മുഷ്ടിയും ആ സ്ഥാനവും ഞാൻ അർജ്ജുനനെന്ന നിലയും — അവയെല്ലാം അവനില്ലാതെ അർത്ഥംകെട്ടുപോയി, കാരണമില്ലാതെ പുണ്യം പോകുന്നതുപോലെ.
മമാര്ജുനത്വം ഭീമസ്യ ഭീമത്വം തത്കൃതം ധ്രുവമ് വിനാ തേന യദ് ആഭീരൈര് ജിതോ ഽഹം കഥമ് അന്യഥാ
എന്റെ അർജ്ജുനത്വവും ഭീമന്റെ ശക്തിയും അവനാൽ തന്നെയായിരുന്നു, അതു തീർച്ച. അവനില്ലാതെ എങ്ങനെ ഞാൻ ആഭീരന്മാരാൽ തോറ്റു?