വിഷ്ണുചക്രപ്രതിഹതപ്രഭാവാ മുനിസത്തമാഃ തതഃ കാശിബലം ഭൂരി പ്രമഥാനാം തഥാ ബലമ്
മഹർഷികളേ, വിഷ്ണുചക്രം കൃത്യയുടെ ശക്തി തടഞ്ഞതോടെ, കാശിയുടെ വലിയ സൈന്യവും പ്രമഥന്മാരുടെ കൂട്ടരും കീഴടങ്ങി.
സമസ്തശസ്ത്രാസ്ത്രയുതം ചക്രസ്യാഭിമുഖം യയൌ ശസ്ത്രാസ്ത്രമോക്ഷബഹുലം ദഗ്ധ്വാ തദ് ബലമ് ഓജസാ
എല്ലാ ആയുധങ്ങളാലും അസ്ത്രങ്ങളാലും സജ്ജമായ ആ സൈന്യം ചക്രത്തിനെതിരെ മുന്നേറി; എന്നാൽ ആയുധങ്ങൾക്കും അസ്ത്രങ്ങൾക്കും മുന്നിൽ, അതിന്റെ ശക്തിയിൽ ആ സൈന്യം മുഴുവനും കത്തിപ്പോയി.
കൃത്വാക്ഷേമാമ് അശേഷാം താം പുരീം വാരാണസീം യയൌ പ്രഭൂതഭൃത്യപൌരാം താം സാശ്വമാതങ്ഗമാനവാമ്
അങ്ങനെ ആ നഗരമൊക്കെയും സുരക്ഷിതമല്ലാതാക്കി, അനേകം ഭൃത്യന്മാരും പൗരന്മാരും കുതിരകളും ആനകളും മനുഷ്യരും നിറഞ്ഞ വാരാണസിയിൽ ചക്രം കയറി.
അശേഷദുര്ഗകോഷ്ഠാം താം ദുര്നിരീക്ഷ്യാം സുരൈര് അപി ജ്വാലാപരിവൃതാശേഷഗൃഹപ്രാകാരതോരണാമ്
അനവധി കോട്ടകളും ഭണ്ഡാരങ്ങളും ഉള്ള, ദേവന്മാർക്കുപോലും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ആ നഗരം, എല്ലാ വീടുകളും മതിലുകളും ഗോപുരങ്ങളും തീയിൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.
ദദാഹ താം പുരീം ചക്രം സകലാമ് ഏവ സത്വരമ് അക്ഷീണാമര്ഷമ് അത്യല്പസാധ്യസാധനനിസ്പൃഹമ് തച് ചക്രം പ്രസ്ഫുരദ്ദീപ്തി വിഷ്ണോര് അഭ്യായയൌ കരമ്
അക്ഷയമായ കോപത്തോടെ, ചെറിയ തടസ്സങ്ങളൊന്നും പരിഗണിക്കാതെ, അതിവേഗത്തിൽ ആ ചക്രം ആ നഗരം മുഴുവനും ദഹിപ്പിച്ചു. അതിന്റെ പ്രകാശം തിളങ്ങി വിസ്മയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, പിന്നീട് വിഷ്ണുവിന്റെ കൈയിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമഹേ ഭൂയോ ബലഭദ്രസ്യ ധീമതഃ മുനേ പരാക്രമം ശൌര്യം തന് നോ വ്യാഖ്യാതുമ് അര്ഹസി
മഹർഷേ, ബലഭദ്രന്റെ വീര്യവും ധൈര്യവും ഞങ്ങൾ വീണ്ടും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി അതിന്റെ വിശദീകരണം ഞങ്ങൾക്കു നൽകണം.
യമുനാകര്ഷണാദീനി ശ്രുതാന്യ് അസ്മാഭിര് അത്ര വൈ തത് കഥ്യതാം മഹാഭാഗ യദ് അന്യത് കൃതവാന് ബലഃ
യമുനയെ വലിച്ചെടുത്തത് പോലുള്ള ബലഭദ്രന്റെ കാര്യങ്ങൾ ഞങ്ങൾ ഇതിനകം കേട്ടിട്ടുണ്ട്. മഹാഭാഗവ, ബലൻ ചെയ്ത മറ്റു കാര്യങ്ങൾ നിങ്ങൾ പറയൂ.
ശൃണുധ്വം മുനയഃ കര്മ യദ് രാമേണാഭവത് കൃതമ് അനന്തേനാപ്രമേയേന ശേഷേണ ധരണീഭൃതാ
മഹർഷിമാരേ, അനന്തനും അളവുകിട്ടാത്തവനും ഭൂമിയുടെ ആധാരവുമായ രാമൻ ചെയ്ത പ്രവർത്തികൾ നിങ്ങൾ കേൾക്കൂ.
ദുര്യോധനസ്യ തനയാം സ്വയംവരകൃതേക്ഷണാമ് ബലാദ് ആദത്തവാന് വീരഃ സാമ്ബോ ജാമ്ബവതീസുതഃ
ജാംബവതിയുടെ പുത്രനായ വീരനായ സാംബൻ, സ്വയംവര ചടങ്ങിനിടെ ദുര്യോധനന്റെ മകളെ ബലാൽക്കാരം ചെയ്തു കൊണ്ടുപോയി.
തതഃ ക്രുദ്ധാ മഹാവീര്യാഃ കര്ണദുര്യോധനാദയഃ ഭീഷ്മദ്രോണാദയശ് ചൈവ ബബന്ധുര് യുധി നിര്ജിതമ്
അതിനുശേഷം, അതിശക്തരായ കർണ്ണനും ദുര്യോധനനും ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും മറ്റു മഹാരഥന്മാരും കോപത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റ സാംബനെ ബന്ധിച്ചു.
തച് ഛ്രുത്വാ യാദവാഃ സര്വേ ക്രോധം ദുര്യോധനാദിഷു മുനയഃ പ്രതിചക്രുശ് ച താന് വിഹന്തും മഹോദ്യമമ്
ഇത് കേട്ട യാദവന്മാർ എല്ലാവരും ദുര്യോധനനും കൂട്ടരും മേൽ കോപിച്ചു. മഹർഷിമാരും അവരെ ശിക്ഷിക്കാൻ വലിയ ശ്രമം നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചു.
താന് നിവാര്യ ബലഃ പ്രാഹ മദലോലാകുലാക്ഷരമ് മോക്ഷ്യന്തി തേ മദ്വചനാദ് യാസ്യാമ്യ് ഏകോ ഹി കൌരവാന്
അവരെ തടഞ്ഞ് ബലഭദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വാക്ക് കേട്ട് അവർ സാംബനെ വിട്ടയക്കും. ഞാൻ ഒരുവൻ മാത്രം കൗരവന്മാരുടെ അടുക്കൽ പോകാം.'
ബലദേവസ് തതോ ഗത്വാ നഗരം നാഗസാഹ്വയമ് ബാഹ്യോപവനമധ്യേ ഽഭൂന് ന വിവേശ ച തത് പുരമ്
ബലഭദ്രൻ പിന്നീട് നാഗസാഹ്വയമെന്ന നഗരത്തിലേക്ക് പോയി. അവൻ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കാതെ പുറംതോപ്പിൽ തന്നെ താമസിച്ചു.
ബലമ് ആഗതമ് ആജ്ഞായ തദാ ദുര്യോധനാദയഃ ഗാമ് അര്ഘമ് ഉദകം ചൈവ രാമായ പ്രത്യവേദയന് ഗൃഹീത്വാ വിധിവത് സര്വം തതസ് താന് ആഹ കൌരവാന്
ബലഭദ്രൻ എത്തിയതായി അറിഞ്ഞ ദുര്യോധനനും കൂട്ടരും, രാമനു പതിവുപോലെ പശുവും വെള്ളവും മറ്റു ഉപഹാരങ്ങളും നൽകി. അതിനുശേഷം രാമൻ കൗരവന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
ആജ്ഞാപയത്യ് ഉഗ്രസേനഃ സാമ്ബമ് ആശു വിമുഞ്ചത
ഉഗ്രസേനൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു: സാംബനെ ഉടൻ വിട്ടയക്കൂ.
തതസ് തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ഭീഷ്മദ്രോണാദയോ ദ്വിജാഃ കര്ണദുര്യോധനാദ്യാശ് ച ചുക്രുധുര് ദ്വിജസത്തമാഃ
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും മറ്റു ബ്രാഹ്മണന്മാരും, കർണ്ണനും ദുര്യോധനനും കൂട്ടരും, മഹർഷിമാരേ, അത്യന്തം കോപിച്ചു.
ഊചുശ് ച കുപിതാഃ സര്വേ ബാഹ്ലികാദ്യാശ് ച ഭൂമിപാഃ അരാജാര്ഹം യദോര് വംശമ് അവേക്ഷ്യ മുശലായുധമ്
ബാഹ്ലികന്മാരെയും മറ്റു രാജാക്കളെയും ഉൾപ്പെടുത്തി എല്ലാവരും കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'മുഷലായുധം കൈവശമുള്ള യാദവവംശം രാജ്യം ഭരിക്കാൻ യോഗ്യരല്ല.'
ഭോ ഭോഃ കിമ് ഏതദ് ഭവതാ ബലഭദ്രേരിതം വചഃ ആജ്ഞാം കുരുകുലോത്ഥാനാം യാദവഃ കഃ പ്രദാസ്യതി
'ഹോ, ഹോ! ബലഭദ്രൻ പറഞ്ഞ ഈ ആജ്ഞ എന്താണ്? യാദവന്മാരിൽ ആരാണ് കുരുക്കൾക്ക് ആജ്ഞ നൽകാൻ പോകുന്നത്?'
ഉഗ്രസേനോ ഽപി യദ്യ് ആജ്ഞാം കൌരവാണാം പ്രദാസ്യതി തദ് അലം പാണ്ഡുരൈശ് ഛത്ത്രൈര് നൃപയോഗ്യൈര് അലംകൃതൈഃ
ഉഗ്രസേനൻ കൗരവന്മാരെ ആജ്ഞാപിച്ചാൽ, പാണ്ഡവന്മാരിൽ രാജാക്കന്മാർക്കായി അലങ്കരിച്ച കുടകളിൽ സന്തോഷിക്കട്ടെ.
തദ് ഗച്ഛ ബലഭദ്ര ത്വം സാമ്ബമ് അന്യായചേഷ്ടിതമ് വിമോക്ഷ്യാമോ ന ഭവതോ നോഗ്രസേനസ്യ ശാസനാത്
ബലഭദ്രാ, നീ പോയി തെറ്റായി പ്രവർത്തിച്ച സാംബനെ വിട്ടയക്കൂ. ഞങ്ങൾ അവനെ വിടും, പക്ഷേ നിന്റെ അല്ലെങ്കിൽ ഉഗ്രസേനന്റെ ആജ്ഞകൊല്ല.
പ്രണതിര് യാ കൃതാസ്മാകം മാന്യാനാം കുകുരാന്ധകൈഃ ന നാമ സാ കൃതാ കേയമ് ആജ്ഞാ സ്വാമിനി ഭൃത്യതഃ
കുകുരരും അന്ധകരും ഞങ്ങളോടു കാണിച്ച ആദരം സത്യമായിരുന്നില്ല. ഭൃത്യൻ നയിക്കുന്ന ആജ്ഞയാണോ ഇതു, സ്വാമിക്ക്?
ഗര്വമ് ആരോപിതാ യൂയം സമാനാസനഭോജനൈഃ കോ ദോഷോ ഭവതാം നീതിര് യത് പ്രീണാത്യ് അനപേക്ഷിതാ
നിങ്ങൾ ഞങ്ങളോടൊപ്പം ഇരുന്ന് ഭക്ഷണം പങ്കിട്ടതുകൊണ്ട് അഭിമാനം വളർത്തിയിരിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റത്തിൽ എന്താണ് തെറ്റ്? പരിഗണനയില്ലാതെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതല്ലേ?
അസ്മാഭിര് അര്ച്യോ ഭവതാ യോ ഽയം ബല നിവേദിതഃ പ്രേമ്ണൈവ ന തദ് അസ്മാകം കുലാദ് യുഷ്മത്കുലോചിതമ്
ബലാ, നീ ഞങ്ങളോടു സമർപ്പിച്ച ഈ അർപ്പണം നിസ്സംശയം വന്ദനീയമാണ്. എന്നാൽ, സ്നേഹത്താൽ മാത്രം ഞങ്ങൾക്കും നിനക്കും ഇങ്ങനെ സ്വീകരിക്കേണ്ടത് ഉചിതമല്ല.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ കുരവഃ സര്വേ നാമുഞ്ചന്ത ഹരേഃ സുതമ് കൃതൈകനിശ്ചയാഃ സര്വേ വിവിശുര് ഗജസാഹ്വയമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, കുരുക്കൾ എല്ലാവരും ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഹരിയുടെ മകനെ വിട്ടയക്കാതെ ഗജസാഹ്വയ എന്ന സഭാമന്ദിരത്തിലേക്ക് കയറി.
മത്തഃ കോപേന ചാഘൂര്ണം തതോ ഽധിക്ഷേപജന്മനാ ഉത്ഥായ പാര്ഷ്ണ്യാ വസുധാം ജഘാന സ ഹലായുധഃ
അപ്പോൾ, കോപത്തിലും അമിതഗർവത്തിലും നിറഞ്ഞ ഹലായുധൻ പാദക്കുതിപ്പോടെ നിലം അടിച്ചു.
തതോ വിദാരിതാ പൃഥ്വീ പാര്ഷ്ണിഘാതാന് മഹാത്മനഃ ആസ്ഫോടയാമ് ആസ തദാ ദിശഃ ശബ്ദേന പൂരയന് ഉവാച ചാതിതാമ്രാക്ഷോ ഭ്രുകുടീകുടിലാനനഃ
ആ മഹാത്മാവിന്റെ പാദപ്രഹരത്തിൽ ഭൂമി പിളർന്നുപോയി. പിന്നെ അവൻ കൈയടിച്ച്, ദിക്കുകൾ മുഴുവൻ ശബ്ദം നിറച്ച്, കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച്, കുരുക്കിയ ക眉്ച്ചോടു മുഖം ചുരുണ്ടു സംസാരിച്ചു.
അഹോ മഹാവലേപോ ഽയമ് അസാരാണാം ദുരാത്മനാമ് കൌരവാണാമ് ആധിപത്യമ് അസ്മാകം കില കാലജമ്
അയ്യോ, ഈ കൌരവന്മാരുടെ എത്ര വലിയ അഹങ്കാരമാണ്! എന്ത് വിലയില്ലാത്ത, ദുഷ്ടരായ ഇവർക്ക് നമ്മുടെ മേൽ അധികാരം കാലചക്രത്താൽ നിശ്ചയിച്ചതാണോ?
ഉഗ്രസേനസ്യ യേ നാജ്ഞാം മന്യന്തേ ചാപ്യ് അലങ്ഘനാമ് ആജ്ഞാം പ്രതീച്ഛേദ് ധര്മേണ സഹ ദേവൈഃ ശചീപതിഃ
ഉഗ്രസേനന്റെ ആജ്ഞയെ, അതു ലംഘിക്കാനാവാത്തതാണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും, മാനിക്കാത്തവർക്ക് അറിയണം — സചീപതിയായ ഇന്ദ്രനും തന്നെ ധർമ്മാനുസൃതമായി ആ ആജ്ഞ സ്വീകരിക്കുന്നു.
സദാധ്യാസ്തേ സുധര്മാം താമ് ഉഗ്രസേനഃ ശചീപതേഃ ധിങ് മനുഷ്യശതോച്ഛിഷ്ടേ തുഷ്ടിര് ഏഷാം നൃപാസനേ
ഉഗ്രസേനൻ സദാ സുദർമ്മ എന്ന നീതിയാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. നൂറുകണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ അവശിഷ്ടം ചേർന്നിരിക്കുന്ന രാജാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതിൽ ഇവർക്ക് സന്തോഷം ഉണ്ടാകുന്നത് ലജ്ജാകരമാണ്.
പാരിജാതതരോഃ പുഷ്പമഞ്ജരീര് വനിതാജനഃ ബിഭര്തി യസ്യ ഭൃത്യാനാം സോ ഽപ്യ് ഏഷാം ന മഹീപതിഃ
പാരിജാതവൃക്ഷത്തിലെ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കുന്ന ഭൃത്യന്മാരുടെ ഭാര്യമാർ ഉള്ളവൻ പോലും ഇവർക്കു രാജാവല്ല.