സാത്രാജിതീ സത്യഭാമാ ലക്ഷ്മണാ ചാരുഹാസിനീ ഷോഡശാത്ര സഹസ്രാണി സ്ത്രീണാമ് അന്യാനി ചക്രിണഃ
സത്രാജിതിയുടെ മകൾ സത്യഭാമ, മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ള ലക്ഷ്മണ, കൂടാതെ പതിനാറായിരം സ്ത്രീകൾ കൂടി ചക്രധാരിയുടെ ഭാര്യമാരായി.
പ്രദ്യുമ്നോ ഽപി മഹാവീര്യോ രുക്മിണസ് തനയാം ശുഭാമ് സ്വയംവരസ്ഥാം ജഗ്രാഹ സാപി തം തനയം ഹരേഃ
പ്രദ്യുമ്നൻ എന്ന മഹാശക്തനായവൻ, സ്വയംവരത്തിൽ രുക്മിയുടെ ഭാഗ്യശാലിയായ മകളെ വിവാഹം ചെയ്തു. അവൾക്ക് ഹരിയുടെ ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു.
തസ്യാമ് അസ്യാഭവത് പുത്രോ മഹാബലപരാക്രമഃ അനിരുദ്ധോ രണേ രുദ്ധോ വീര്യോദധിര് അരിംദമഃ
അവളിൽ നിന്ന് മഹാബലവും വീര്യവും ഉള്ള അനിരുദ്ധൻ ജനിച്ചു; ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്നവൻ, ധൈര്യത്തിന്റെ സമുദ്രം, യുദ്ധത്തിൽ തടയപ്പെട്ടവൻ.
തസ്യാപി രുക്മിണഃ പൌത്രീം വരയാമ് ആസ കേശവഃ ദൌഹിത്രായ ദദൌ രുക്മീ സ്പര്ധയന്ന് അപി ശൌരിണാ
അനിരുദ്ധനു വേണ്ടി കേശവൻ രുക്മിയുടെ മകളെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ശൗര്യവാനായ കേശവനോടു മത്സരിച്ചിട്ടും രുക്മി തന്റെ മകളെ മകനുമാർക്കു നൽകി.
തസ്യാ വിവാഹേ രാമാദ്യാ യാദവാ ഹരിണാ സഹ രുക്മിണോ നഗരം ജഗ്മുര് നാമ്നാ ഭോജകടം ദ്വിജാഃ
അവളുടെ വിവാഹത്തിന് രാമനും യാദവരും ഹരിയോടൊപ്പം രുക്മിയുടെ നഗരമായ ഭോജകട്ടയിലേക്ക് പോയി, ദ്വിജന്മാരേ.
വിവാഹേ തത്ര നിര്വൃത്തേ പ്രാദ്യുമ്നേഃ സുമഹാത്മനഃ കലിങ്ഗരാജപ്രമുഖാ രുക്മിണം വാക്യമ് അബ്രുവന്
പ്രദ്യുമ്നൻ എന്ന മഹാത്മാവിന്റെ വിവാഹം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, കലിംഗരാജാവിനെ മുന്നിൽനിർത്തി രാജാക്കന്മാർ രുക്മിയോട് സംസാരിച്ചു.
അനക്ഷജ്ഞോ ഹലീ ദ്യൂതേ തഥാസ്യ വ്യസനം മഹത് തന് നയാമോ ബലം തസ്മാദ് ദ്യൂതേനൈവ മഹാദ്യുതേ
'ഈ ഹലധരൻ പാശകളിൽ ഒന്നും അറിയില്ല, പക്ഷേ അതിൽ വലിയ ആസ്വാദനമുണ്ട്; അതുകൊണ്ട് വലിയ പാശകകളിയിൽ അവനെ തോൽപ്പിക്കാം.'
തഥേതി താന് ആഹ നൃപാന് രുക്മീ ബലസമന്വിതഃ സഭായാം സഹ രാമേണ ചക്രേ ദ്യൂതം ച വൈ തദാ
അവിടുത്തെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം രുക്മി രാജാക്കന്മാരുടെ വാക്ക് അംഗീകരിച്ചു; രാമനോടൊപ്പം സഭയിൽ പാശകകളി ഒരുക്കി.
സഹസ്രമ് ഏകം നിഷ്കാണാം രുക്മിണാ വിജിതോ ബലഃ ദ്വിതീയേ ദിവസേ ചാന്യത് സഹസ്രം രുക്മിണാ ജിതഃ
രുക്മി ബാലയെ ആയിരം പൊന്നുമുദ്രകൾക്ക് തോൽപ്പിച്ചു; രണ്ടാം ദിവസം രുക്മി മറ്റൊരു ആയിരം പൊന്നുമുദ്രകൾക്ക് തോറ്റു.
തതോ ദശ സഹസ്രാണി നിഷ്കാണാം പണമ് ആദദേ ബലഭദ്രപ്രപന്നാനി രുക്മീ ദ്യൂതവിദാം വരഃ
പിന്നീട് പാശകവിദ്യയിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ള രുക്മി ബാലഭദ്രനിൽ നിന്ന് ജയിച്ച പത്തു ആയിരം പൊന്നുമുദ്രകൾ പണമായി എടുത്തു.
തതോ ജഹാസാഥ ബലം കലിങ്ഗാധിപതിര് ദ്വിജാഃ ദന്താന് വിദര്ശയന് മൂഢോ രുക്മീ ചാഹ മദോദ്ധതഃ
അപ്പോൾ, ദ്വിജന്മാരേ, കലിംഗരാജാവ് ബാലഭദ്രനെ നോക്കി പല്ലുകൾ കാണിച്ചുകൊണ്ട് ചിരിച്ചു; അഹങ്കാരത്തിൽ മുഴകിയ രുക്മി ഉന്മാദത്തോടെ പറഞ്ഞു.
അവിദ്യോ ഽയം മഹാദ്യൂതേ ബലഭദ്രഃ പരാജിതഃ മൃഷൈവാക്ഷാവലേപത്വാദ് യോ ഽയം മേനേ ഽക്ഷകോവിദമ്
'ഈ ബാലഭദ്രൻ വലിയ പാശകകളിയിൽ ഒന്നും അറിയാത്തവനാണ്; അവൻ തന്നെ പാശകവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനെന്ന് കരുതിയത് വെറും അഭിമാനമാണ്.'
ദൃഷ്ട്വാ കലിങ്ഗരാജം തു പ്രകാശദശനാനനമ് രുക്മിണം ചാപി ദുര്വാക്യം കോപം ചക്രേ ഹലായുധഃ
കലിംഗരാജാവിനെ പല്ലുകൾ പുറത്താക്കി വലിയ ചിരിയോടെ കാണുകയും, രുക്മി കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറയുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ബാലരാമൻ ക്രോധത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
തതഃ കോപപരീതാത്മാ നിഷ്കകോടിം ഹലായുധഃ ഗ്ലഹം ജഗ്രാഹ രുക്മീ ച തതസ് ത്വ് അക്ഷാന് അപാതയത്
അപ്പോൾ, ക്രോധം മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞ ബാലരാമൻ പണയം ഇല്ലാത്ത പാശാ എടുക്കുകയും, അതിന് ശേഷം രുക്മി പാശാ എറിയുകയും ചെയ്തു.
അജയദ് ബലദേവോ ഽഥ പ്രാഹോച്ചൈസ് തം ജിതം മയാ മമേതി രുക്മീ പ്രാഹോച്ചൈര് അലീകോക്തൈര് അലം ബലമ്
ബാലരാമൻ ജയിച്ചു, ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ എനിക്ക് കീഴടക്കപ്പെട്ടു, ഇനിയും എന്റെതാണ്!' എന്നാൽ രുക്മി ഉച്ചത്തിൽ കപടവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ശക്തി മതിയാകട്ടെ!'
ത്വയോക്തോ ഽയം ഗ്ലഹഃ സത്യം ന മമൈഷോ ഽനുമോദിതഃ ഏവം ത്വയാ ചേദ് വിജിതം ന മയാ വിജിതം കഥമ്
'ഈ കളി നീ തന്നെയാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്, സത്യം പറയുമ്പോൾ ഞാൻ സമ്മതിച്ചിട്ടില്ല. നീ ജയിച്ചു എന്ന് പറയുമ്പോൾ എങ്ങനെ ഞാൻ നിന്നാൽ തോറ്റു എന്ന് പറയാം?'
തതോ ഽന്തരിക്ഷേ വാഗ് ഉച്ചൈഃ പ്രാഹ ഗമ്ഭീരനാദിനീ ബലദേവസ്യ തം കോപം വര്ധയന്തീ മഹാത്മനഃ
അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഗംഭീരമായ ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു, അതു മഹാത്മാവായ ബാലരാമന്റെ ക്രോധം കൂടി വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
ജിതം തു ബലദേവേന രുക്മിണാ ഭാഷിതം മൃഷാ അനുക്ത്വാ വചനം കിംചിത് കൃതം ഭവതി കര്മണാ
'ജയം ബാലരാമന്റേതാണ്; രുക്മിയുടെ വാക്കുകൾ പൊള്ളിയാണ്. സത്യം പറയാതെ ഒരു പ്രവൃത്തി എങ്ങനെ സാധിക്കും?'
തതോ ബലഃ സമുത്ഥായ ക്രോധസംരക്തലോചനഃ ജഘാനാഷ്ടാപദേനൈവ രുക്മിണം സ മഹാബലഃ
അപ്പോൾ ബാലരാമൻ, കണ്ണുകൾ ക്രോധത്തിൽ ചുവപ്പിച്ച്, എഴുന്നേറ്റ്, അഷ്ടപദം കൊണ്ടുതന്നെ ശക്തനായ രുക്മിയെ അടിച്ചു വീഴ്ത്തി.
കലിങ്ഗരാജം ചാദായ വിസ്ഫുരന്തം ബലാദ് ബലഃ ബഭഞ്ജ ദന്താന് കുപിതോ യൈഃ പ്രകാശം ജഹാസ സഃ
കുലുക്കുന്ന കലിംഗരാജാവിനെ പിടിച്ച്, ബാലരാമൻ ക്രോധത്തിൽ അവൻ തുറന്നു ചിരിച്ച പല്ലുകൾ പൊട്ടിച്ചു.
ആകൃഷ്യ ച മഹാസ്തമ്ഭം ജാതരൂപമയം ബലഃ ജഘാന യേ തത്പക്ഷാസ് താന് ഭൂഭൃതഃ കുപിതോ ബലഃ
ശക്തനായ ബാലരാമൻ വലിയ പൊന്നിൻ തൂണു പറിച്ചു എടുത്ത്, രുക്മിയുടെ പക്ഷത്തുള്ള രാജാക്കന്മാരെ ക്രോധത്തോടെ അടിച്ചു വീഴ്ത്തി.
തതോ ഹാഹാകൃതം സര്വം പലായനപരം ദ്വിജാഃ തദ് രാജമണ്ഡലം സര്വം ബഭൂവ കുപിതേ ബലേ
അപ്പോൾ ബാലരാമൻ ക്രോധത്തിൽ ആകുമ്പോൾ, എല്ലാ ദ്വിജന്മാരും രാജമണ്ഡലവും ഭയത്താൽ നിലവിളിച്ച് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
ബലേന നിഹതം ശ്രുത്വാ രുക്മിണം മധുസൂദനഃ നോവാച വചനം കിംചിദ് രുക്മിണീബലയോര് ഭയാത്
ബാലരാമൻ രുക്മിയെ കൊല്ലപ്പെട്ട വിവരം കേട്ടശേഷം, രുക്മിണിയെയും ബാലരാമനെയും ഭയന്ന് മധുസൂദനൻ ഒന്നും സംസാരിച്ചില്ല.
തതോ ഽനിരുദ്ധമ് ആദായ കൃതോദ്വാഹം ദ്വിജോത്തമാഃ ദ്വാരകാമ് ആജഗാമാഥ യദുചക്രം സകേശവമ്
അതിനുശേഷം, വിവാഹം കഴിഞ്ഞ അനിരുദ്ധനെ കൂട്ടി, ഉത്തമദ്വിജന്മാരും യദുകുലവും കേശവനുമൊത്ത് ദ്വാരകയിലേക്ക് മടങ്ങി.
ദ്വാരവത്യാം തതഃ ശൌരിം ശക്രസ് ത്രിഭുവനേശ്വരഃ ആജഗാമാഥ മുനയോ മത്തൈരാവതപൃഷ്ഠഗഃ
അതിനുശേഷം, ദ്വാരകയിൽ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ ഇന്ദ്രൻ, മദം നിറഞ്ഞ ഐരാവതത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച്, മുനിമാരോടൊപ്പം ശൗരിയെ കാണാൻ എത്തി.
പ്രവിശ്യ ദ്വാരകാം സോ ഽഥ സമീപേ ച ഹരേസ് തദാ കഥയാമ് ആസ ദൈത്യസ്യ നരകസ്യ വിചേഷ്ടിതമ്
അവൻ ദ്വാരകയിൽ പ്രവേശിച്ച്, ഹരിയുടെ സമീപത്തേക്ക് ചെന്നു, നരകാസുരന്റെ ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ വിവരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ത്വയാ നാഥേന ദേവാനാം മനുഷ്യത്വേ ഽപി തിഷ്ഠതാ പ്രശമം സര്വദുഃഖാനി നീതാനി മധുസൂദന
'ദേവന്മാരുടെ രക്ഷകനായ നീ, മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോലും, മധുസൂദനാ, എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും നീ അവസാനിപ്പിച്ചു.'
തപസ്വിജനരക്ഷായൈ സോ ഽരിഷ്ടോ ധേനുകസ് തഥാ പ്രലമ്ബാദ്യാസ് തഥാ കേശീ തേ സര്വേ നിഹതാസ് ത്വയാ
'തപസ്സുകാരെ രക്ഷിക്കാൻ അരിഷ്ടനും ധേനുക്കനും പ്രലമ്പനും കെശിയും മറ്റു ദുഷ്ടന്മാരും നീ കൊല്ലപ്പെട്ടു.'
കംസഃ കുവലയാപീഡഃ പൂതനാ ബാലഘാതിനീ നാശം നീതാസ് ത്വയാ സര്വേ യേ ഽന്യേ ജഗദുപദ്രവാഃ
'കംസനും കുവലയാപീഡനും ബാലഹന്തയായ പൂതനയും ലോകത്തെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവരും നീ നശിപ്പിച്ചു.'
യുഷ്മദ്ദോര്ദണ്ഡസംബുദ്ധിപരിത്രാതേ ജഗത്ത്രയേ യജ്ഞേ യജ്ഞഹവിഃ പ്രാശ്യ തൃപ്തിം യാന്തി ദിവൌകസഃ
'നിന്റെ ഭുജബലത്താലും ജ്ഞാനത്താലും നീ മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും രക്ഷിക്കുമ്പോൾ, യജ്ഞത്തിൽ തങ്ങളുടെ ഭാഗം ലഭിച്ച ദേവന്മാർ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു.'