വരുണപ്രഹിതാം ചാസ്മൈ മാലാമ് അമ്ലാനപങ്കജാമ് സമുദ്രാര്ഹേ തഥാ വസ്ത്രേ നീലേ ലക്ഷ്മീര് അയച്ഛത
വരുൺ അയച്ചതുപോലെ ഉണരാത്ത കമലപൂക്കളാൽ നിർമ്മിതമായ ഒരു മാലയും, സമുദ്രത്തിന് യോജിച്ച വസ്ത്രവും, ലക്ഷ്മി നീലവസ്ത്രവും അവനു നൽകി.
കൃതാവതംസഃ സ തദാ ചാരുകുണ്ഡലഭൂഷിതഃ നീലാമ്ബരധരഃ സ്രഗ്വീ ശുശുഭേ കാന്തിസംയുതഃ
അപ്പോൾ അവൻ തലയിൽ ഉത്പലം ചൂടി, മനോഹരമായ കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചു, നീലവസ്ത്രവും മാലയും അണിഞ്ഞ് പ്രകാശത്തോടെ തിളങ്ങി.
ഇത്ഥം വിഭൂഷിതോ രേമേ തത്ര രാമസ് തദാ വ്രജേ മാസദ്വയേന യാതശ് ച പുനഃ സ മഥുരാം പുരീമ്
ഇങ്ങനെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ബാലരാമൻ വ്രജയിൽ ആനന്ദത്തോടെ സമയം കഴിച്ചു; രണ്ട് മാസം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും മഥുരാപുരിയിലേക്ക് പോയി.
രേവതീം ചൈവ തനയാം രൈവതസ്യ മഹീപതേഃ ഉപയേമേ ബലസ് തസ്യാം ജജ്ഞാതേ നിശഠോല്മുകൌ
രൈവതന്റെ മകൾ രേവതിയെ ബാലരാമൻ വിവാഹം ചെയ്തു; അവരിൽ നിന്ന് നിശഥനും ഉൽമുഖനും ജനിച്ചു.
ഭീഷ്മകഃ കുണ്ഡിനേ രാജാ വിദര്ഭവിഷയേ ഽഭവത് രുക്മിണീ തസ്യ ദുഹിതാ രുക്മീ ചൈവ സുതോ ദ്വിജാഃ
കുണ്ഡിനയിൽ, വിദർഭദേശത്ത് ഭീഷ്മകൻ രാജാവായിരുന്നു; അവന്റെ മകൾ രുക്മിണിയും മകൻ രുക്മിയും ആയിരുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.
രുക്മിണീം ചകമേ കൃഷ്ണഃ സാ ച തം ചാരുഹാസിനീ ന ദദൌ യാചതേ ചൈനാം രുക്മീ ദ്വേഷേണ ചക്രിണേ
കൃഷ്ണൻ രുക്മിണിയെ ആഗ്രഹിച്ചു; മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ അവളും അവനെ ആഗ്രഹിച്ചു. പക്ഷേ, രുക്മി ദ്വേഷത്താൽ അവളെ ചക്രധാരിക്ക് നൽകാൻ സമ്മതിച്ചില്ല.
ദദൌ സ ശിശുപാലായ ജരാസംധപ്രചോദിതഃ ഭീഷ്മകോ രുക്മിണാ സാര്ധം രുക്മിണീമ് ഉരുവിക്രമഃ
ജരാസന്ധൻ പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ ഭീഷ്മകൻ രുക്മിയോടൊപ്പം രുക്മിണിയെ ശക്തനായ ശിശുപാലനു നൽകി.
വിവാഹാര്ഥം തതഃ സര്വേ ജരാസംധമുഖാ നൃപാഃ ഭീഷ്മകസ്യ പുരം ജഗ്മുഃ ശിശുപാലശ് ച കുണ്ഡിനമ്
വിവാഹത്തിനായി ജരാസന്ധൻമുതൽ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഭീഷ്മകന്റെ നഗരത്തിലേക്കും ശിശുപാലൻ കുണ്ഡിനത്തിലേക്കും പോയി.
കൃഷ്ണോ ഽപി ബലഭദ്രാദ്യൈര് യദുഭിഃ പരിവാരിതഃ പ്രയയൌ കുണ്ഡിനം ദ്രഷ്ടും വിവാഹം ചൈദ്യഭൂപതേഃ
ബലഭദ്രനും മറ്റു യദുക്കളുമൊത്ത് കൃഷ്ണൻ കുണ്ഡിനപുരത്തേക്കു ചെന്നു, ചേദിരാജാവിന്റെ വിവാഹം കാണാൻ.
ശ്വോഭാവിനി വിവാഹേ തു താം കന്യാം ഹൃതവാന് ഹരിഃ വിപക്ഷഭാവമ് ആസാദ്യ രാമാദ്യേഷ്വ് ഏവ ബന്ധുഷു
വിവാഹം നടക്കാനിരിക്കുന്ന അന്നേ, രാമനും മറ്റ് ബന്ധുക്കളും എതിര്ഭാവം കാണിച്ചപ്പോള്, ഹരിച്ഛന്ദനൻ ആ പെൺകുട്ടിയെ കൊണ്ടുപോയി.
തതശ് ച പൌണ്ഡ്രകഃ ശ്രീമാന് ദന്തവക്ത്രോ വിദൂരഥഃ ശിശുപാലോ ജരാസംധഃ ശാല്വാദ്യാശ് ച മഹീഭൃതഃ
അതിനുശേഷം, പൗണ്ഡ്രകൻ, ദന്തവക്രൻ, വിദൂരഥൻ, ശിശുപാലൻ, ജരാസന്ധൻ, ശാൽവൻ തുടങ്ങിയ രാജാക്കന്മാർ
കുപിതാസ് തേ ഹരിം ഹന്തും ചക്രുര് ഉദ്യോഗമ് ഉത്തമമ് നിര്ജിതാശ് ച സമാഗമ്യ രാമാദ്യൈര് യദുപുംഗവൈഃ
കോപത്തോടെ ഹരിയെ കൊല്ലാൻ വലിയ ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തി. പക്ഷേ, രാമനും യദുക്കളിൽ പ്രധാനരായവരും ഒന്നിച്ച് അവരെ തോൽപ്പിച്ചു.
കുണ്ഡിനം ന പ്രവേക്ഷ്യാമി അഹത്വാ യുധി കേശവമ് കൃത്വാ പ്രതിജ്ഞാം രുക്മീ ച ഹന്തും കൃഷ്ണമ് അഭിദ്രുതഃ
"യുദ്ധത്തിൽ കേശവനെ കൊല്ലാതെ ഞാൻ കുണ്ഡിനപുരത്തിലേക്ക് കടക്കില്ല" എന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത്, രുക്മി കൃഷ്ണനെ കൊല്ലാൻ ഓടിപ്പോയി.
ഹത്വാ ബലം സ നാഗാശ്വപത്തിസ്യന്ദനസംകുലമ് നിര്ജിതഃ പാതിതശ് ചോര്വ്യാം ലീലയൈവ സ ചക്രിണാ
ആനകളും കുതിരകളും pěടകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ സൈന്യത്തെ കൊല്ലിയശേഷം, ചക്രധാരിയായ കൃഷ്ണൻ രുക്മിയെ കളിച്ചുപോലെ തോൽപ്പിച്ച് നിലത്ത് വീഴ്ത്തി.
നിര്ജിത്യ രുക്മിണം സമ്യഗ് ഉപയേമേ സ രുക്മിണീമ് രാക്ഷസേന വിധാനേന സംപ്രാപ്തോ മധുസൂദനഃ
രുക്മിയെ പൂർണ്ണമായി തോൽപ്പിച്ച ശേഷം, മധുസൂദനൻ രാക്ഷസവിവാഹരീതിയിൽ രുക്മിണിയെ വിവാഹം ചെയ്തു.
തസ്യാം ജജ്ഞേ ച പ്രദ്യുമ്നോ മദനാംശഃ സ വീര്യവാന് ജഹാര ശമ്ബരോ യം വൈ യോ ജഘാന ച ശമ്ബരമ്
അവളിൽ നിന്ന്, മന്മഥന്റെ ഭാഗമായ വീരനായ പ്രദ്യുമ്നൻ ജനിച്ചു. ശംബരൻ അവനെ അപഹരിച്ചു, പക്ഷേ പ്രദ്യുമ്നൻ ശംബരനെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
ശമ്ബരേണ ഹൃതോ വീരഃ പ്രദ്യുമ്നഃ സ കഥം പുനഃ ശമ്ബരശ് ച മഹാവീര്യഃ പ്രദ്യുമ്നേന കഥം ഹതഃ
ശംബരൻ അപഹരിച്ച പ്രദ്യുമ്നൻ എങ്ങനെ തിരിച്ചുവന്നു? മഹാവീരനായ ശംബരനെ പ്രദ്യുമ്നൻ എങ്ങനെ കൊല്ലി?
ഷഷ്ഠേ ഽഹ്നി ജാതമാത്രേ തു പ്രദ്യുമ്നം സൂതികാഗൃഹാത് മമൈഷ ഹന്തേതി ദ്വിജാ ഹൃതവാന് കാലശമ്ബരഃ
ജനിച്ച ആറാം ദിവസം തന്നെ, 'ഇവൻ എന്നെ കൊല്ലും' എന്ന് കരുതിയ കാലശംബരൻ പ്രസവമുറിയിൽ നിന്ന് പ്രദ്യുമ്നനെ എടുത്തു കൊണ്ടുപോയി എന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറയുന്നു.
നീത്വാ ചിക്ഷേപ ചൈവൈനം ഗ്രാഹോ ഽഗ്രേ ലവണാര്ണവേ കല്ലോലജനിതാവര്തേ സുഘോരേ മകരാലയേ
അവനെ എടുത്ത്, ശംബരൻ ഉഗ്രമായ മകരകളുടെ വാസസ്ഥലമായ ഉപ്പു കടലിലെ തിരമാളകളിൽ അവനെ എറിഞ്ഞു.
പതിതം ചൈവ തത്രൈകോ മത്സ്യോ ജഗ്രാഹ ബാലകമ് ന മമാര ച തസ്യാപി ജഠരാനലദീപിതഃ
അവിടെ, ഒരു മീൻ ആ കുഞ്ഞിനെ വിഴുങ്ങി. പക്ഷേ, അതിന്റെ വയറിലെ അഗ്നിയിൽ കത്തിയിട്ടും കുട്ടിക്ക് ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല.
മത്സ്യബന്ധൈശ് ച മത്സ്യോ ഽസൌ മത്സ്യൈര് അന്യൈഃ സഹ ദ്വിജാഃ ഘാതിതോ ഽസുരവര്യായ ശമ്ബരായ നിവേദിതഃ
ആ മീൻ മറ്റു മീനുകളുമായി ചേർന്ന് മീൻപിടിത്തക്കാരാൽ പിടിക്കപ്പെട്ടു, കൊല്ലപ്പെട്ടു, പിന്നെ ശംബരന് സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
തസ്യ മായാവതീ നാമ പത്നീ സര്വഗൃഹേശ്വരീ കാരയാമ് ആസ സൂദാനാമ് ആധിപത്യമ് അനിന്ദിതാ
അവന്റെ ഭാര്യയായ മായാവതി, വീട്ടിലെ എല്ലാം കാര്യങ്ങളിലും പ്രധാനിയായവൾ, പാചകക്കാരുടെ മേൽനോട്ടം ഏറ്റെടുത്തു.
ദാരിതേ മത്സ്യജഠരേ ദദൃശേ സാതിശോഭനമ് കുമാരം മന്മഥതരോര് ദഗ്ധസ്യ പ്രഥമാങ്കുരമ്
മീന്റെ വയറ് കീറുമ്പോൾ, കാമദേവന്റെ ആദ്യത്തെ മുളപ്പൊടിയായ അത്യന്തം മനോഹരനായ ബാലൻ അവൾക്ക് കാണപ്പെട്ടു.
കോ ഽയം കഥമ് അയം മത്സ്യജഠരേ സമുപാഗതഃ ഇത്യ് ഏവം കൌതുകാവിഷ്ടാം താം തന്വീം പ്രാഹ നാരദഃ
'ഇവൻ ആരാണ്? എങ്ങനെ ഈ മീന്റെ വയറിലേയ്ക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു?' എന്ന അത്ഭുതത്തോടെ ആ സുന്ദരിയായ സ്ത്രീ ആലോചിച്ചപ്പോൾ, നാരദൻ അവളോട് പറഞ്ഞു.
അയം സമസ്തജഗതാം സൃഷ്ടിസംഹാരകാരിണാ ശമ്ബരേണ ഹൃതഃ കൃഷ്ണതനയഃ സൂതികാഗൃഹാത്
'ഇവൻ കൃഷ്ണന്റെ മകനാണ്. സൃഷ്ടിയും സംഹാരവും ചെയ്യുന്ന ശംബരൻ പ്രസവമുറിയിൽ നിന്ന് അവനെ അപഹരിച്ചു.'
ക്ഷിപ്തഃ സമുദ്രേ മത്സ്യേന നിഗീര്ണസ് തേ വശം ഗതഃ നരരത്നമ് ഇദം സുഭ്രു വിശ്രബ്ധാ പരിപാലയ
'അവനെ കടലിൽ എറിഞ്ഞു, ഒരു മീൻ വിഴുങ്ങി, പിന്നെ നീയുടേയ്ക്ക് എത്തിച്ചു. സുന്ദരഭ്രുവളേ, ഈ മഹാനായ മനുഷ്യനെ ഭയമില്ലാതെ സംരക്ഷിക്കൂ.'
നാരദേനൈവമ് ഉക്താ സാ പാലയാമ് ആസ തം ശിശുമ് ബാല്യാദ് ഏവാതിരാഗേണ രൂപാതിശയമോഹിതാ
നാരദൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, അവൾ ആ കുഞ്ഞിനെ വളർത്താൻ തുടങ്ങി. ബാല്യകാലം മുതൽ തന്നെ അവന്റെ അത്യന്തം മനോഹരമായ രൂപം കണ്ടു അവൾ ആകർഷിതയായി.
സ യദാ യൌവനാഭോഗഭൂഷിതോ ഽഭൂദ് ദ്വിജോത്തമാഃ സാഭിലാഷാ തദാ സാ തു ബഭൂവ ഗജഗാമിനീ
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവൻ യൗവനസൗന്ദര്യത്തിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ സ്ത്രീ ആഗ്രഹത്തോടെ, ആനയുടെ നടപ്പുപോലെ നടന്നു.
മായാവതീ ദദൌ ചാസ്മൈ മായാ സര്വാ മഹാത്മനേ പ്രദ്യുമ്നായാത്മഭൂതായ തന്ന്യസ്തഹൃദയേക്ഷണാ പ്രസജ്ജന്തീം തു താമ് ആഹ സ കാര്ഷ്ണിഃ കമലലോചനഃ
മായാവതി തന്റെ ഹൃദയവും കാഴ്ചയും പ്രദ്യുമ്നനിൽ പതിപ്പിച്ച്, തന്റെ തന്നെ രൂപമായ മഹാത്മാവായ പ്രദ്യുമ്നനു എല്ലാ മായാവിദ്യകളും നൽകി. അങ്ങനെ അവളവനോടു ചേർന്നപ്പോൾ, കൃഷ്ണപുത്രൻ കമലനയനൻ അവളോടു പറഞ്ഞു:
മാതൃഭാവം വിഹായൈവ കിമര്ഥം വര്തസേ ഽന്യഥാ
"മാതാവെന്ന ഭാവം ഉപേക്ഷിച്ചിട്ട്, നീ ഇങ്ങനെ വേറേതായി പെരുമാറുന്നതെന്തിനാണ്?"