തതഃ കദമ്ബാത് സഹസാ മദ്യധാരാം സ ലാങ്ഗലീ പതന്തീം വീക്ഷ്യ മുനയഃ പ്രയയൌ പരമാം മുദമ്
അപ്പോൾ കദംബമരത്തിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്നു വീണ മദ്യം കണ്ടു ലാങ്ങലധാരി ബാലരാമനും ഋഷിമാരും അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.
പപൌ ച ഗോപഗോപീഭിഃ സമവേതോ മുദാന്വിതഃ ഉപഗീയമാനോ ലലിതം ഗീതവാദ്യവിശാരദൈഃ
അവൻ ആനന്ദത്തോടെ ഗോപന്മാരോടും ഗോപികമാരോടും കൂടെ കുടിച്ചു, സംഗീതത്തിലും ഗാനത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ മനോഹരമായി പാടിയും വായിച്ചും അവനെ പുകഴ്ത്തി.
ശ്രമതോ ഽത്യന്തഘര്മാമ്ഭഃകണികാമൌക്തികോജ്ജ്വലഃ ആഗച്ഛ യമുനേ സ്നാതുമ് ഇച്ഛാമീത്യ് ആഹ വിഹ്വലഃ
വളരെയധികം ക്ഷീണിച്ച അവന്റെ ശരീരം വിയർപ്പും വെള്ളത്തിന്റെ മുത്തുപോലുള്ള തുള്ളികളാൽ തിളങ്ങി. അവൻ വിറയുന്ന ശബ്ദത്തിൽ, 'യമുനേ, വരിക, ഞാൻ കുളിക്കണം,' എന്നു പറഞ്ഞു.
തസ്യ വാചം നദീ സാ തു മത്തോക്താമ് അവമന്യ വൈ നാജഗാമ തതഃ ക്രുദ്ധോ ഹലം ജഗ്രാഹ ലാങ്ഗലീ
മദ്യപാനത്തിൽ മയങ്ങിയ അവന്റെ ആജ്ഞയെ അവഗണിച്ച് ആ നദി വരാതെ നിന്നു. അതിനാൽ കോപത്തോടെ ലാങ്ങൽ ബാലരാമൻ എടുത്തു.
ഗൃഹീത്വാ താം തടേനൈവ ചകര്ഷ മദവിഹ്വലഃ പാപേ നായാസി നായാസി ഗമ്യതാമ് ഇച്ഛയാന്യതഃ
മദ്യത്തിൽ മയങ്ങി അവൻ യമുനയെ കരയിൽ നിന്ന് പിടിച്ചു വലിച്ചു, 'ദുഷ്ടേ, നീ വരുന്നില്ല, വരുന്നില്ല; നീ എവിടേങ്കിലും പോകൂ,' എന്നു പറഞ്ഞു.
സാ കൃഷ്ടാ തേന സഹസാ മാര്ഗം സംത്യജ്യ നിമ്നഗാ യത്രാസ്തേ ബലദേവോ ഽസൌ പ്ലാവയാമ് ആസ തദ് വനമ്
അവൻ പെട്ടെന്ന് വലിച്ചപ്പോൾ, യമുന തന്റെ വഴിവിട്ടു ബാലരാമൻ ഇരുന്ന വനത്തിൽ വെള്ളം പകർന്നു.
ശരീരിണീ തഥോപേത്യ ത്രാസവിഹ്വലലോചനാ പ്രസീദേത്യ് അബ്രവീദ് രാമം മുഞ്ച മാം മുശലായുധ
ഭയത്താൽ വിറയുന്ന കണ്ണുകളോടെ യമുന ശരീരധാരിണിയായി സമീപിച്ചു, 'ദയവായി എന്നെ വിടൂ, മുശലായുധാ,' എന്നു രാമനോടു പറഞ്ഞു.
സോ ഽബ്രവീദ് അവജാനാസി മമ ശൌര്യബലം യദി സോ ഽഹം ത്വാം ഹലപാതേന നയിഷ്യാമി സഹസ്രധാ
അവൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മനസ്സിൽ എന്റെ വീര്യവും ശക്തിയും നീ അവഗണിച്ചാൽ, ഞാൻ ലാങ്ങലാൽ നിന്നെ ആയിരം ഭാഗങ്ങളായി വലിച്ചുപിരിക്കും.'
ഇത്യ് ഉക്തയാതിസംത്രസ്തസ് തയാ നദ്യാ പ്രസാദിതഃ ഭൂഭാഗേ പ്ലാവിതേ തത്ര മുമോച യമുനാം ബലഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ അത്യന്തം ഭയപ്പെട്ട യമുന ബാലരാമനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തി; അപ്പോൾ ഭൂമി വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയപ്പോൾ ബാലരാമൻ യമുനയെ വിട്ടുവിട്ടു.
തതഃ സ്നാതസ്യ വൈ കാന്തിര് ആജഗാമ മഹാവനേ അവതംസോത്പലം ചാരു ഗൃഹീത്വൈകം ച കുണ്ഡലമ്
കുളിച്ചശേഷം വലിയ വനത്തിൽ ബാലരാമന്റെ കാന്തി തിരിച്ചെത്തി; അവൻ മനോഹരമായ ഒരു ഉത്പലപുഷ്പം ചൂടിലും ഒരു കുണ്ഡലം കൈവശവും എടുത്തു.
വരുണപ്രഹിതാം ചാസ്മൈ മാലാമ് അമ്ലാനപങ്കജാമ് സമുദ്രാര്ഹേ തഥാ വസ്ത്രേ നീലേ ലക്ഷ്മീര് അയച്ഛത
വരുൺ അയച്ചതുപോലെ ഉണരാത്ത കമലപൂക്കളാൽ നിർമ്മിതമായ ഒരു മാലയും, സമുദ്രത്തിന് യോജിച്ച വസ്ത്രവും, ലക്ഷ്മി നീലവസ്ത്രവും അവനു നൽകി.
കൃതാവതംസഃ സ തദാ ചാരുകുണ്ഡലഭൂഷിതഃ നീലാമ്ബരധരഃ സ്രഗ്വീ ശുശുഭേ കാന്തിസംയുതഃ
അപ്പോൾ അവൻ തലയിൽ ഉത്പലം ചൂടി, മനോഹരമായ കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചു, നീലവസ്ത്രവും മാലയും അണിഞ്ഞ് പ്രകാശത്തോടെ തിളങ്ങി.
ഇത്ഥം വിഭൂഷിതോ രേമേ തത്ര രാമസ് തദാ വ്രജേ മാസദ്വയേന യാതശ് ച പുനഃ സ മഥുരാം പുരീമ്
ഇങ്ങനെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ബാലരാമൻ വ്രജയിൽ ആനന്ദത്തോടെ സമയം കഴിച്ചു; രണ്ട് മാസം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും മഥുരാപുരിയിലേക്ക് പോയി.
രേവതീം ചൈവ തനയാം രൈവതസ്യ മഹീപതേഃ ഉപയേമേ ബലസ് തസ്യാം ജജ്ഞാതേ നിശഠോല്മുകൌ
രൈവതന്റെ മകൾ രേവതിയെ ബാലരാമൻ വിവാഹം ചെയ്തു; അവരിൽ നിന്ന് നിശഥനും ഉൽമുഖനും ജനിച്ചു.
ഭീഷ്മകഃ കുണ്ഡിനേ രാജാ വിദര്ഭവിഷയേ ഽഭവത് രുക്മിണീ തസ്യ ദുഹിതാ രുക്മീ ചൈവ സുതോ ദ്വിജാഃ
കുണ്ഡിനയിൽ, വിദർഭദേശത്ത് ഭീഷ്മകൻ രാജാവായിരുന്നു; അവന്റെ മകൾ രുക്മിണിയും മകൻ രുക്മിയും ആയിരുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.
രുക്മിണീം ചകമേ കൃഷ്ണഃ സാ ച തം ചാരുഹാസിനീ ന ദദൌ യാചതേ ചൈനാം രുക്മീ ദ്വേഷേണ ചക്രിണേ
കൃഷ്ണൻ രുക്മിണിയെ ആഗ്രഹിച്ചു; മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ അവളും അവനെ ആഗ്രഹിച്ചു. പക്ഷേ, രുക്മി ദ്വേഷത്താൽ അവളെ ചക്രധാരിക്ക് നൽകാൻ സമ്മതിച്ചില്ല.
ദദൌ സ ശിശുപാലായ ജരാസംധപ്രചോദിതഃ ഭീഷ്മകോ രുക്മിണാ സാര്ധം രുക്മിണീമ് ഉരുവിക്രമഃ
ജരാസന്ധൻ പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ ഭീഷ്മകൻ രുക്മിയോടൊപ്പം രുക്മിണിയെ ശക്തനായ ശിശുപാലനു നൽകി.
വിവാഹാര്ഥം തതഃ സര്വേ ജരാസംധമുഖാ നൃപാഃ ഭീഷ്മകസ്യ പുരം ജഗ്മുഃ ശിശുപാലശ് ച കുണ്ഡിനമ്
വിവാഹത്തിനായി ജരാസന്ധൻമുതൽ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഭീഷ്മകന്റെ നഗരത്തിലേക്കും ശിശുപാലൻ കുണ്ഡിനത്തിലേക്കും പോയി.
കൃഷ്ണോ ഽപി ബലഭദ്രാദ്യൈര് യദുഭിഃ പരിവാരിതഃ പ്രയയൌ കുണ്ഡിനം ദ്രഷ്ടും വിവാഹം ചൈദ്യഭൂപതേഃ
ബലഭദ്രനും മറ്റു യദുക്കളുമൊത്ത് കൃഷ്ണൻ കുണ്ഡിനപുരത്തേക്കു ചെന്നു, ചേദിരാജാവിന്റെ വിവാഹം കാണാൻ.
ശ്വോഭാവിനി വിവാഹേ തു താം കന്യാം ഹൃതവാന് ഹരിഃ വിപക്ഷഭാവമ് ആസാദ്യ രാമാദ്യേഷ്വ് ഏവ ബന്ധുഷു
വിവാഹം നടക്കാനിരിക്കുന്ന അന്നേ, രാമനും മറ്റ് ബന്ധുക്കളും എതിര്ഭാവം കാണിച്ചപ്പോള്, ഹരിച്ഛന്ദനൻ ആ പെൺകുട്ടിയെ കൊണ്ടുപോയി.
തതശ് ച പൌണ്ഡ്രകഃ ശ്രീമാന് ദന്തവക്ത്രോ വിദൂരഥഃ ശിശുപാലോ ജരാസംധഃ ശാല്വാദ്യാശ് ച മഹീഭൃതഃ
അതിനുശേഷം, പൗണ്ഡ്രകൻ, ദന്തവക്രൻ, വിദൂരഥൻ, ശിശുപാലൻ, ജരാസന്ധൻ, ശാൽവൻ തുടങ്ങിയ രാജാക്കന്മാർ
കുപിതാസ് തേ ഹരിം ഹന്തും ചക്രുര് ഉദ്യോഗമ് ഉത്തമമ് നിര്ജിതാശ് ച സമാഗമ്യ രാമാദ്യൈര് യദുപുംഗവൈഃ
കോപത്തോടെ ഹരിയെ കൊല്ലാൻ വലിയ ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തി. പക്ഷേ, രാമനും യദുക്കളിൽ പ്രധാനരായവരും ഒന്നിച്ച് അവരെ തോൽപ്പിച്ചു.
കുണ്ഡിനം ന പ്രവേക്ഷ്യാമി അഹത്വാ യുധി കേശവമ് കൃത്വാ പ്രതിജ്ഞാം രുക്മീ ച ഹന്തും കൃഷ്ണമ് അഭിദ്രുതഃ
"യുദ്ധത്തിൽ കേശവനെ കൊല്ലാതെ ഞാൻ കുണ്ഡിനപുരത്തിലേക്ക് കടക്കില്ല" എന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത്, രുക്മി കൃഷ്ണനെ കൊല്ലാൻ ഓടിപ്പോയി.
ഹത്വാ ബലം സ നാഗാശ്വപത്തിസ്യന്ദനസംകുലമ് നിര്ജിതഃ പാതിതശ് ചോര്വ്യാം ലീലയൈവ സ ചക്രിണാ
ആനകളും കുതിരകളും pěടകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ സൈന്യത്തെ കൊല്ലിയശേഷം, ചക്രധാരിയായ കൃഷ്ണൻ രുക്മിയെ കളിച്ചുപോലെ തോൽപ്പിച്ച് നിലത്ത് വീഴ്ത്തി.
നിര്ജിത്യ രുക്മിണം സമ്യഗ് ഉപയേമേ സ രുക്മിണീമ് രാക്ഷസേന വിധാനേന സംപ്രാപ്തോ മധുസൂദനഃ
രുക്മിയെ പൂർണ്ണമായി തോൽപ്പിച്ച ശേഷം, മധുസൂദനൻ രാക്ഷസവിവാഹരീതിയിൽ രുക്മിണിയെ വിവാഹം ചെയ്തു.
തസ്യാം ജജ്ഞേ ച പ്രദ്യുമ്നോ മദനാംശഃ സ വീര്യവാന് ജഹാര ശമ്ബരോ യം വൈ യോ ജഘാന ച ശമ്ബരമ്
അവളിൽ നിന്ന്, മന്മഥന്റെ ഭാഗമായ വീരനായ പ്രദ്യുമ്നൻ ജനിച്ചു. ശംബരൻ അവനെ അപഹരിച്ചു, പക്ഷേ പ്രദ്യുമ്നൻ ശംബരനെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
ശമ്ബരേണ ഹൃതോ വീരഃ പ്രദ്യുമ്നഃ സ കഥം പുനഃ ശമ്ബരശ് ച മഹാവീര്യഃ പ്രദ്യുമ്നേന കഥം ഹതഃ
ശംബരൻ അപഹരിച്ച പ്രദ്യുമ്നൻ എങ്ങനെ തിരിച്ചുവന്നു? മഹാവീരനായ ശംബരനെ പ്രദ്യുമ്നൻ എങ്ങനെ കൊല്ലി?
ഷഷ്ഠേ ഽഹ്നി ജാതമാത്രേ തു പ്രദ്യുമ്നം സൂതികാഗൃഹാത് മമൈഷ ഹന്തേതി ദ്വിജാ ഹൃതവാന് കാലശമ്ബരഃ
ജനിച്ച ആറാം ദിവസം തന്നെ, 'ഇവൻ എന്നെ കൊല്ലും' എന്ന് കരുതിയ കാലശംബരൻ പ്രസവമുറിയിൽ നിന്ന് പ്രദ്യുമ്നനെ എടുത്തു കൊണ്ടുപോയി എന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറയുന്നു.
നീത്വാ ചിക്ഷേപ ചൈവൈനം ഗ്രാഹോ ഽഗ്രേ ലവണാര്ണവേ കല്ലോലജനിതാവര്തേ സുഘോരേ മകരാലയേ
അവനെ എടുത്ത്, ശംബരൻ ഉഗ്രമായ മകരകളുടെ വാസസ്ഥലമായ ഉപ്പു കടലിലെ തിരമാളകളിൽ അവനെ എറിഞ്ഞു.
പതിതം ചൈവ തത്രൈകോ മത്സ്യോ ജഗ്രാഹ ബാലകമ് ന മമാര ച തസ്യാപി ജഠരാനലദീപിതഃ
അവിടെ, ഒരു മീൻ ആ കുഞ്ഞിനെ വിഴുങ്ങി. പക്ഷേ, അതിന്റെ വയറിലെ അഗ്നിയിൽ കത്തിയിട്ടും കുട്ടിക്ക് ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല.