തഥാപി കച്ചിദ് ആത്മീയമ് ഇഹാഗമനസംശ്രയമ് കരോതി കൃഷ്ണോ വക്തവ്യം ഭവതാ വചനാമൃതമ്
'എങ്കിലും, കൃഷ്ണൻ ഇവിടെ വരികയെന്ന കാര്യം ഒരിക്കലെങ്കിലും പറയുന്നുണ്ടോ? നിന്റെ അമൃതംപോലെയുള്ള വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഞങ്ങളോട് പറയണം.'
ദാമോദരോ ഽസൌ ഗോവിന്ദഃ പുരസ്ത്രീസക്തമാനസഃ അപേതപ്രീതിര് അസ്മാസു ദുര്ദര്ശഃ പ്രതിഭാതി നഃ
'അവൻ ദാമോദരൻ, ഗോവിന്ദൻ, നഗരസ്ത്രീകളോടാണ് മനസ്സു ചേർന്നിരിക്കുന്നത്. നമ്മോടുള്ള സ്നേഹം അവനിൽ ഇല്ലാതായി; അവനെ കാണാൻ ഞങ്ങൾക്ക് ദുർലഭമായിരിക്കുന്നു.'
ആമന്ത്രിതഃ സ കൃഷ്ണേതി പുനര് ദാമോദരേതി ച ജഹസുഃ സുസ്വരം ഗോപ്യോ ഹരിണാ കൃഷ്ടചേതസഃ
കൃഷ്ണേ, ദാമോദരനേ എന്നിങ്ങനെ വിളിച്ചപ്പോൾ, ഹരിയിലേക്കു മനസ്സു ആകർഷിതരായ ഗോപ്പിമാർ മധുരമായി ചിരിച്ചു.
സംദേശൈഃ സൌമ്യമധുരൈഃ പ്രേമഗര്ഭൈര് അഗര്വിതൈഃ രാമേണാശ്വാസിതാ ഗോപ്യഃ കൃഷ്ണസ്യാതിമധുസ്വരൈഃ
സൗമ്യവും മധുരവും സ്നേഹപൂർണ്ണവും വിനയപൂർവ്വവുമായ സന്ദേശങ്ങൾ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കൃഷ്ണന്റെ അതിമധുരമായ ശബ്ദത്തിൽ ഗോപ്പിമാർ ആശ്വാസം നേടി.
ഗോപൈശ് ച പൂര്വവദ് രാമഃ പരിഹാസമനോഹരൈഃ കഥാശ് ചകാര പ്രേമ്ണാ ച സഹ തൈര് വ്രജഭൂമിഷു
മുമ്പുപോലെ തന്നെ രാമൻ ഗോപ്പന്മാരോടൊപ്പം ഹാസ്യരസം നിറഞ്ഞ കഥകൾ പറഞ്ഞു, സ്നേഹത്തോടെ അവരോടൊപ്പം വ്രജഭൂമിയിൽ സന്തോഷിച്ചു.
വനേ വിഹരതസ് തസ്യ സഹ ഗോപൈര് മഹാത്മനഃ മാനുഷച്ഛദ്മരൂപസ്യ ശേഷസ്യ ധരണീഭൃതഃ
മഹാത്മാവായ, മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ച ഭൂഭാരവാഹകനായ ശേഷൻ, ഗോപ്പന്മാരോടൊപ്പം കാട്ടിൽ സഞ്ചരിച്ചപ്പോൾ,
നിഷ്പാദിതോരുകാര്യസ്യ കാര്യേണൈവാവതാരിണഃ ഉപഭോഗാര്ഥമ് അത്യര്ഥം വരുണഃ പ്രാഹ വാരുണീമ്
വലിയ പ്രവർത്തികൾ പൂർത്തിയാക്കി, തന്റെ ദൗത്യം നിറവേറ്റാനായി അവതരിച്ചവൻ ആനന്ദത്തിനായി, വരുണൻ വരുണിയെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
അഭീഷ്ടാം സര്വദാ ഹ്യ് അസ്യ മദിരേ ത്വം മഹൌജസഃ അനന്തസ്യോപഭോഗായ തസ്യ ഗച്ഛ മുദേ ശുഭേ
'നീ എപ്പോഴും അവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്, മഹോജസ്സ് ഉള്ളവളേ; അനന്തന്റെ ആനന്ദത്തിനായി നീ പോകണം, അവനു സന്തോഷം നൽകണം.'
ഇത്യ് ഉക്താ വാരുണീ തേന സംനിധാനമ് അഥാകരോത് വൃന്ദാവനതടോത്പന്നകദമ്ബതരുകോടരേ
അങ്ങനെ വരുണൻ പറഞ്ഞതോടെ, വരുണി വൃന്ദാവനത്തിന്റെ തീരത്തുള്ള കടമ്പമരത്തിന്റെ കുഴിയിൽ തന്റെ സാന്നിധ്യം പ്രകടമാക്കി.
വിചരന് ബലദേവോ ഽപി മദിരാഗന്ധമ് ഉദ്ധതമ് ആഘ്രായ മദിരാഹര്ഷമ് അവാപാഥ പുരാതനമ്
ബലരാമൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ശക്തമായ മദിരാസമൃതി അവൻ അനുഭവിച്ചു; അതിനാൽ പഴയ മദിരാനന്ദം അവനിൽ ഉണർന്നു.
തതഃ കദമ്ബാത് സഹസാ മദ്യധാരാം സ ലാങ്ഗലീ പതന്തീം വീക്ഷ്യ മുനയഃ പ്രയയൌ പരമാം മുദമ്
അപ്പോൾ കദംബമരത്തിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്നു വീണ മദ്യം കണ്ടു ലാങ്ങലധാരി ബാലരാമനും ഋഷിമാരും അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.
പപൌ ച ഗോപഗോപീഭിഃ സമവേതോ മുദാന്വിതഃ ഉപഗീയമാനോ ലലിതം ഗീതവാദ്യവിശാരദൈഃ
അവൻ ആനന്ദത്തോടെ ഗോപന്മാരോടും ഗോപികമാരോടും കൂടെ കുടിച്ചു, സംഗീതത്തിലും ഗാനത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ മനോഹരമായി പാടിയും വായിച്ചും അവനെ പുകഴ്ത്തി.
ശ്രമതോ ഽത്യന്തഘര്മാമ്ഭഃകണികാമൌക്തികോജ്ജ്വലഃ ആഗച്ഛ യമുനേ സ്നാതുമ് ഇച്ഛാമീത്യ് ആഹ വിഹ്വലഃ
വളരെയധികം ക്ഷീണിച്ച അവന്റെ ശരീരം വിയർപ്പും വെള്ളത്തിന്റെ മുത്തുപോലുള്ള തുള്ളികളാൽ തിളങ്ങി. അവൻ വിറയുന്ന ശബ്ദത്തിൽ, 'യമുനേ, വരിക, ഞാൻ കുളിക്കണം,' എന്നു പറഞ്ഞു.
തസ്യ വാചം നദീ സാ തു മത്തോക്താമ് അവമന്യ വൈ നാജഗാമ തതഃ ക്രുദ്ധോ ഹലം ജഗ്രാഹ ലാങ്ഗലീ
മദ്യപാനത്തിൽ മയങ്ങിയ അവന്റെ ആജ്ഞയെ അവഗണിച്ച് ആ നദി വരാതെ നിന്നു. അതിനാൽ കോപത്തോടെ ലാങ്ങൽ ബാലരാമൻ എടുത്തു.
ഗൃഹീത്വാ താം തടേനൈവ ചകര്ഷ മദവിഹ്വലഃ പാപേ നായാസി നായാസി ഗമ്യതാമ് ഇച്ഛയാന്യതഃ
മദ്യത്തിൽ മയങ്ങി അവൻ യമുനയെ കരയിൽ നിന്ന് പിടിച്ചു വലിച്ചു, 'ദുഷ്ടേ, നീ വരുന്നില്ല, വരുന്നില്ല; നീ എവിടേങ്കിലും പോകൂ,' എന്നു പറഞ്ഞു.
സാ കൃഷ്ടാ തേന സഹസാ മാര്ഗം സംത്യജ്യ നിമ്നഗാ യത്രാസ്തേ ബലദേവോ ഽസൌ പ്ലാവയാമ് ആസ തദ് വനമ്
അവൻ പെട്ടെന്ന് വലിച്ചപ്പോൾ, യമുന തന്റെ വഴിവിട്ടു ബാലരാമൻ ഇരുന്ന വനത്തിൽ വെള്ളം പകർന്നു.
ശരീരിണീ തഥോപേത്യ ത്രാസവിഹ്വലലോചനാ പ്രസീദേത്യ് അബ്രവീദ് രാമം മുഞ്ച മാം മുശലായുധ
ഭയത്താൽ വിറയുന്ന കണ്ണുകളോടെ യമുന ശരീരധാരിണിയായി സമീപിച്ചു, 'ദയവായി എന്നെ വിടൂ, മുശലായുധാ,' എന്നു രാമനോടു പറഞ്ഞു.
സോ ഽബ്രവീദ് അവജാനാസി മമ ശൌര്യബലം യദി സോ ഽഹം ത്വാം ഹലപാതേന നയിഷ്യാമി സഹസ്രധാ
അവൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മനസ്സിൽ എന്റെ വീര്യവും ശക്തിയും നീ അവഗണിച്ചാൽ, ഞാൻ ലാങ്ങലാൽ നിന്നെ ആയിരം ഭാഗങ്ങളായി വലിച്ചുപിരിക്കും.'
ഇത്യ് ഉക്തയാതിസംത്രസ്തസ് തയാ നദ്യാ പ്രസാദിതഃ ഭൂഭാഗേ പ്ലാവിതേ തത്ര മുമോച യമുനാം ബലഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ അത്യന്തം ഭയപ്പെട്ട യമുന ബാലരാമനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തി; അപ്പോൾ ഭൂമി വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയപ്പോൾ ബാലരാമൻ യമുനയെ വിട്ടുവിട്ടു.
തതഃ സ്നാതസ്യ വൈ കാന്തിര് ആജഗാമ മഹാവനേ അവതംസോത്പലം ചാരു ഗൃഹീത്വൈകം ച കുണ്ഡലമ്
കുളിച്ചശേഷം വലിയ വനത്തിൽ ബാലരാമന്റെ കാന്തി തിരിച്ചെത്തി; അവൻ മനോഹരമായ ഒരു ഉത്പലപുഷ്പം ചൂടിലും ഒരു കുണ്ഡലം കൈവശവും എടുത്തു.
വരുണപ്രഹിതാം ചാസ്മൈ മാലാമ് അമ്ലാനപങ്കജാമ് സമുദ്രാര്ഹേ തഥാ വസ്ത്രേ നീലേ ലക്ഷ്മീര് അയച്ഛത
വരുൺ അയച്ചതുപോലെ ഉണരാത്ത കമലപൂക്കളാൽ നിർമ്മിതമായ ഒരു മാലയും, സമുദ്രത്തിന് യോജിച്ച വസ്ത്രവും, ലക്ഷ്മി നീലവസ്ത്രവും അവനു നൽകി.
കൃതാവതംസഃ സ തദാ ചാരുകുണ്ഡലഭൂഷിതഃ നീലാമ്ബരധരഃ സ്രഗ്വീ ശുശുഭേ കാന്തിസംയുതഃ
അപ്പോൾ അവൻ തലയിൽ ഉത്പലം ചൂടി, മനോഹരമായ കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചു, നീലവസ്ത്രവും മാലയും അണിഞ്ഞ് പ്രകാശത്തോടെ തിളങ്ങി.
ഇത്ഥം വിഭൂഷിതോ രേമേ തത്ര രാമസ് തദാ വ്രജേ മാസദ്വയേന യാതശ് ച പുനഃ സ മഥുരാം പുരീമ്
ഇങ്ങനെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ബാലരാമൻ വ്രജയിൽ ആനന്ദത്തോടെ സമയം കഴിച്ചു; രണ്ട് മാസം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും മഥുരാപുരിയിലേക്ക് പോയി.
രേവതീം ചൈവ തനയാം രൈവതസ്യ മഹീപതേഃ ഉപയേമേ ബലസ് തസ്യാം ജജ്ഞാതേ നിശഠോല്മുകൌ
രൈവതന്റെ മകൾ രേവതിയെ ബാലരാമൻ വിവാഹം ചെയ്തു; അവരിൽ നിന്ന് നിശഥനും ഉൽമുഖനും ജനിച്ചു.
ഭീഷ്മകഃ കുണ്ഡിനേ രാജാ വിദര്ഭവിഷയേ ഽഭവത് രുക്മിണീ തസ്യ ദുഹിതാ രുക്മീ ചൈവ സുതോ ദ്വിജാഃ
കുണ്ഡിനയിൽ, വിദർഭദേശത്ത് ഭീഷ്മകൻ രാജാവായിരുന്നു; അവന്റെ മകൾ രുക്മിണിയും മകൻ രുക്മിയും ആയിരുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.
രുക്മിണീം ചകമേ കൃഷ്ണഃ സാ ച തം ചാരുഹാസിനീ ന ദദൌ യാചതേ ചൈനാം രുക്മീ ദ്വേഷേണ ചക്രിണേ
കൃഷ്ണൻ രുക്മിണിയെ ആഗ്രഹിച്ചു; മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ അവളും അവനെ ആഗ്രഹിച്ചു. പക്ഷേ, രുക്മി ദ്വേഷത്താൽ അവളെ ചക്രധാരിക്ക് നൽകാൻ സമ്മതിച്ചില്ല.
ദദൌ സ ശിശുപാലായ ജരാസംധപ്രചോദിതഃ ഭീഷ്മകോ രുക്മിണാ സാര്ധം രുക്മിണീമ് ഉരുവിക്രമഃ
ജരാസന്ധൻ പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ ഭീഷ്മകൻ രുക്മിയോടൊപ്പം രുക്മിണിയെ ശക്തനായ ശിശുപാലനു നൽകി.
വിവാഹാര്ഥം തതഃ സര്വേ ജരാസംധമുഖാ നൃപാഃ ഭീഷ്മകസ്യ പുരം ജഗ്മുഃ ശിശുപാലശ് ച കുണ്ഡിനമ്
വിവാഹത്തിനായി ജരാസന്ധൻമുതൽ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഭീഷ്മകന്റെ നഗരത്തിലേക്കും ശിശുപാലൻ കുണ്ഡിനത്തിലേക്കും പോയി.
കൃഷ്ണോ ഽപി ബലഭദ്രാദ്യൈര് യദുഭിഃ പരിവാരിതഃ പ്രയയൌ കുണ്ഡിനം ദ്രഷ്ടും വിവാഹം ചൈദ്യഭൂപതേഃ
ബലഭദ്രനും മറ്റു യദുക്കളുമൊത്ത് കൃഷ്ണൻ കുണ്ഡിനപുരത്തേക്കു ചെന്നു, ചേദിരാജാവിന്റെ വിവാഹം കാണാൻ.
ശ്വോഭാവിനി വിവാഹേ തു താം കന്യാം ഹൃതവാന് ഹരിഃ വിപക്ഷഭാവമ് ആസാദ്യ രാമാദ്യേഷ്വ് ഏവ ബന്ധുഷു
വിവാഹം നടക്കാനിരിക്കുന്ന അന്നേ, രാമനും മറ്റ് ബന്ധുക്കളും എതിര്ഭാവം കാണിച്ചപ്പോള്, ഹരിച്ഛന്ദനൻ ആ പെൺകുട്ടിയെ കൊണ്ടുപോയി.