ആനീയ ചോഗ്രസേനായ ദ്വാരവത്യാം ന്യവേദയത് പരാഭിഭവനിഃശങ്കം ബഭൂവ ച യദോഃ കുലമ്
അവയെ ഉഗ്രസേനനു ദ്വാരകയിൽ എത്തിച്ചു സമർപ്പിച്ചു. അതിനുശേഷം യദുകുലത്തിന് പരാജയത്തിന്റെ ഭയം ഇല്ലാതായി.
ബലദേവോ ഽപി വിപ്രേന്ദ്രാഃ പ്രശാന്താഖിലവിഗ്രഹഃ ജ്ഞാതിദര്ശനസോത്കണ്ഠഃ പ്രയയൌ നന്ദഗോകുലമ്
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ബാലരാമൻ എല്ലാ കലഹങ്ങളും ശമിപ്പിച്ചു, ബന്ധുക്കളെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ നന്ദഗോകുലത്തിലേക്ക് പോയി.
തതോ ഗോപാശ് ച ഗോപ്യശ് ച യഥാപൂര്വമ് അമിത്രജിത് തഥൈവാഭ്യവദത് പ്രേമ്ണാ ബഹുമാനപുരഃസരമ്
അതിനുശേഷം, കൃഷ്ണന്റെ സ്നേഹവും ആദരവുമോടെ, മുമ്പുപോലെ തന്നെ, ഗോപ്പന്മാരെയും ഗോപ്പിമാരെയും അമിത്രജിത് അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
കൈശ് ചാപി സംപരിഷ്വക്തഃ കാംശ്ചിത് സ പരിഷസ്വജേ ഹാസം ചക്രേ സമം കൈശ്ചിദ് ഗോപഗോപീജനൈസ് തഥാ
ചിലർ അവനെ അകലം ചേർത്ത് പിടിച്ചു; അവൻ ചിലരെ അങ്ങിനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു. മറ്റുചിലരോടൊപ്പം, ഗോപ്പന്മാരും ഗോപ്പിമാരുമൊത്ത്, സന്തോഷത്തോടെ ചിരിച്ചു സംസാരിച്ചു.
പ്രിയാണ്യ് അനേകാന്യ് അവദന് ഗോപാസ് തത്ര ഹലായുധമ് ഗോപ്യശ് ച പ്രേമമുദിതാഃ പ്രോചുഃ സേര്ഷ്യമ് അഥാപരാഃ
അവിടെ ഗോപ്പന്മാർ ഹലായുധനോടു അനേകം സ്നേഹപൂർവ്വമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. ഗോപ്പിമാർ സ്നേഹത്തിൽ ആനന്ദിച്ച് സംസാരിച്ചു; ചിലർ അസൂയയോടെയും പ്രതികരിച്ചു.
ഗോപ്യഃ പപ്രച്ഛുര് അപരാ നാഗരീജനവല്ലഭഃ കച്ചിദ് ആസ്തേ സുഖം കൃഷ്ണശ് ചലത്പ്രേമരസാകുലഃ
മറ്റുചില ഗോപ്പിമാർ ചോദിച്ചു: 'നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകളുടെ പ്രിയനായ കൃഷ്ണൻ, സ്നേഹത്തിന്റെ ആവേശത്തിൽ മനസ്സു കുലുങ്ങുന്നവൻ, സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുന്നുണ്ടോ?'
അസ്മച്ചേഷ്ടോപഹസനം ന കച്ചിത് പുരയോഷിതാമ് സൌഭാഗ്യമാനമ് അധികം കരോതി ക്ഷണസൌഹൃദഃ
'നമ്മുടെ പ്രവൃത്തികൾ കൃഷ്ണൻ പരിഹസിച്ച്, ഒരു നിമിഷം പോലും സ്നേഹത്തോടെ സമീപിച്ചാൽ, നഗരസ്ത്രീകളുടെ ഭാഗ്യത്തിൽ അവൻ അഭിമാനം കൂട്ടുന്നുവോ?'
കച്ചിത് സ്മരതി നഃ കൃഷ്ണോ ഗീതാനുഗമനം കൃതമ് അപ്യ് അസൌ മാതരം ദ്രഷ്ടും സകൃദ് അപ്യ് ആഗമിഷ്യതി
'കൃഷ്ണൻ നമ്മളോടൊപ്പം പാടിക്കൊണ്ടു നടന്നതെന്തെങ്കിലും ഓർക്കുന്നുണ്ടോ? അവൻ ഒരിക്കൽപോലും അമ്മയെ കാണാൻ വരുമോ?'
അഥവാ കിം തദാലാപൈഃ ക്രിയന്താമ് അപരാഃ കഥാഃ യദ് അസ്മാഭിര് വിനാ തേന വിനാസ്മാകം ഭവിഷ്യതി
'ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച് എന്ത് പ്രയോജനം? ഇനി മറ്റുള്ള കാര്യങ്ങൾ പറയാം. നമ്മളില്ലാതെ അവനും, അവനില്ലാതെ നമ്മളും, അങ്ങനെ തന്നെയല്ലേ?'
പിതാ മാതാ തഥാ ഭ്രാതാ ഭര്താ ബന്ധുജനശ് ച കഃ ന ത്യക്തസ് തത്കൃതേ ശ്മാഭിര് അകൃതജ്ഞസ് തതോ ഹി സഃ
'അവനുവേണ്ടി നമ്മിൽ ആരാണ് അച്ഛനെയും അമ്മയെയും സഹോദരനെയും ഭർത്താവിനെയും ബന്ധുക്കളെയും ഉപേക്ഷിക്കാത്തത്? അവൻ നന്ദിയില്ലാത്തവൻ, അതുകൊണ്ട് നമ്മളും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.'
തഥാപി കച്ചിദ് ആത്മീയമ് ഇഹാഗമനസംശ്രയമ് കരോതി കൃഷ്ണോ വക്തവ്യം ഭവതാ വചനാമൃതമ്
'എങ്കിലും, കൃഷ്ണൻ ഇവിടെ വരികയെന്ന കാര്യം ഒരിക്കലെങ്കിലും പറയുന്നുണ്ടോ? നിന്റെ അമൃതംപോലെയുള്ള വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഞങ്ങളോട് പറയണം.'
ദാമോദരോ ഽസൌ ഗോവിന്ദഃ പുരസ്ത്രീസക്തമാനസഃ അപേതപ്രീതിര് അസ്മാസു ദുര്ദര്ശഃ പ്രതിഭാതി നഃ
'അവൻ ദാമോദരൻ, ഗോവിന്ദൻ, നഗരസ്ത്രീകളോടാണ് മനസ്സു ചേർന്നിരിക്കുന്നത്. നമ്മോടുള്ള സ്നേഹം അവനിൽ ഇല്ലാതായി; അവനെ കാണാൻ ഞങ്ങൾക്ക് ദുർലഭമായിരിക്കുന്നു.'
ആമന്ത്രിതഃ സ കൃഷ്ണേതി പുനര് ദാമോദരേതി ച ജഹസുഃ സുസ്വരം ഗോപ്യോ ഹരിണാ കൃഷ്ടചേതസഃ
കൃഷ്ണേ, ദാമോദരനേ എന്നിങ്ങനെ വിളിച്ചപ്പോൾ, ഹരിയിലേക്കു മനസ്സു ആകർഷിതരായ ഗോപ്പിമാർ മധുരമായി ചിരിച്ചു.
സംദേശൈഃ സൌമ്യമധുരൈഃ പ്രേമഗര്ഭൈര് അഗര്വിതൈഃ രാമേണാശ്വാസിതാ ഗോപ്യഃ കൃഷ്ണസ്യാതിമധുസ്വരൈഃ
സൗമ്യവും മധുരവും സ്നേഹപൂർണ്ണവും വിനയപൂർവ്വവുമായ സന്ദേശങ്ങൾ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കൃഷ്ണന്റെ അതിമധുരമായ ശബ്ദത്തിൽ ഗോപ്പിമാർ ആശ്വാസം നേടി.
ഗോപൈശ് ച പൂര്വവദ് രാമഃ പരിഹാസമനോഹരൈഃ കഥാശ് ചകാര പ്രേമ്ണാ ച സഹ തൈര് വ്രജഭൂമിഷു
മുമ്പുപോലെ തന്നെ രാമൻ ഗോപ്പന്മാരോടൊപ്പം ഹാസ്യരസം നിറഞ്ഞ കഥകൾ പറഞ്ഞു, സ്നേഹത്തോടെ അവരോടൊപ്പം വ്രജഭൂമിയിൽ സന്തോഷിച്ചു.
വനേ വിഹരതസ് തസ്യ സഹ ഗോപൈര് മഹാത്മനഃ മാനുഷച്ഛദ്മരൂപസ്യ ശേഷസ്യ ധരണീഭൃതഃ
മഹാത്മാവായ, മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ച ഭൂഭാരവാഹകനായ ശേഷൻ, ഗോപ്പന്മാരോടൊപ്പം കാട്ടിൽ സഞ്ചരിച്ചപ്പോൾ,
നിഷ്പാദിതോരുകാര്യസ്യ കാര്യേണൈവാവതാരിണഃ ഉപഭോഗാര്ഥമ് അത്യര്ഥം വരുണഃ പ്രാഹ വാരുണീമ്
വലിയ പ്രവർത്തികൾ പൂർത്തിയാക്കി, തന്റെ ദൗത്യം നിറവേറ്റാനായി അവതരിച്ചവൻ ആനന്ദത്തിനായി, വരുണൻ വരുണിയെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
അഭീഷ്ടാം സര്വദാ ഹ്യ് അസ്യ മദിരേ ത്വം മഹൌജസഃ അനന്തസ്യോപഭോഗായ തസ്യ ഗച്ഛ മുദേ ശുഭേ
'നീ എപ്പോഴും അവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്, മഹോജസ്സ് ഉള്ളവളേ; അനന്തന്റെ ആനന്ദത്തിനായി നീ പോകണം, അവനു സന്തോഷം നൽകണം.'
ഇത്യ് ഉക്താ വാരുണീ തേന സംനിധാനമ് അഥാകരോത് വൃന്ദാവനതടോത്പന്നകദമ്ബതരുകോടരേ
അങ്ങനെ വരുണൻ പറഞ്ഞതോടെ, വരുണി വൃന്ദാവനത്തിന്റെ തീരത്തുള്ള കടമ്പമരത്തിന്റെ കുഴിയിൽ തന്റെ സാന്നിധ്യം പ്രകടമാക്കി.
വിചരന് ബലദേവോ ഽപി മദിരാഗന്ധമ് ഉദ്ധതമ് ആഘ്രായ മദിരാഹര്ഷമ് അവാപാഥ പുരാതനമ്
ബലരാമൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ശക്തമായ മദിരാസമൃതി അവൻ അനുഭവിച്ചു; അതിനാൽ പഴയ മദിരാനന്ദം അവനിൽ ഉണർന്നു.
തതഃ കദമ്ബാത് സഹസാ മദ്യധാരാം സ ലാങ്ഗലീ പതന്തീം വീക്ഷ്യ മുനയഃ പ്രയയൌ പരമാം മുദമ്
അപ്പോൾ കദംബമരത്തിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്നു വീണ മദ്യം കണ്ടു ലാങ്ങലധാരി ബാലരാമനും ഋഷിമാരും അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.
പപൌ ച ഗോപഗോപീഭിഃ സമവേതോ മുദാന്വിതഃ ഉപഗീയമാനോ ലലിതം ഗീതവാദ്യവിശാരദൈഃ
അവൻ ആനന്ദത്തോടെ ഗോപന്മാരോടും ഗോപികമാരോടും കൂടെ കുടിച്ചു, സംഗീതത്തിലും ഗാനത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ മനോഹരമായി പാടിയും വായിച്ചും അവനെ പുകഴ്ത്തി.
ശ്രമതോ ഽത്യന്തഘര്മാമ്ഭഃകണികാമൌക്തികോജ്ജ്വലഃ ആഗച്ഛ യമുനേ സ്നാതുമ് ഇച്ഛാമീത്യ് ആഹ വിഹ്വലഃ
വളരെയധികം ക്ഷീണിച്ച അവന്റെ ശരീരം വിയർപ്പും വെള്ളത്തിന്റെ മുത്തുപോലുള്ള തുള്ളികളാൽ തിളങ്ങി. അവൻ വിറയുന്ന ശബ്ദത്തിൽ, 'യമുനേ, വരിക, ഞാൻ കുളിക്കണം,' എന്നു പറഞ്ഞു.
തസ്യ വാചം നദീ സാ തു മത്തോക്താമ് അവമന്യ വൈ നാജഗാമ തതഃ ക്രുദ്ധോ ഹലം ജഗ്രാഹ ലാങ്ഗലീ
മദ്യപാനത്തിൽ മയങ്ങിയ അവന്റെ ആജ്ഞയെ അവഗണിച്ച് ആ നദി വരാതെ നിന്നു. അതിനാൽ കോപത്തോടെ ലാങ്ങൽ ബാലരാമൻ എടുത്തു.
ഗൃഹീത്വാ താം തടേനൈവ ചകര്ഷ മദവിഹ്വലഃ പാപേ നായാസി നായാസി ഗമ്യതാമ് ഇച്ഛയാന്യതഃ
മദ്യത്തിൽ മയങ്ങി അവൻ യമുനയെ കരയിൽ നിന്ന് പിടിച്ചു വലിച്ചു, 'ദുഷ്ടേ, നീ വരുന്നില്ല, വരുന്നില്ല; നീ എവിടേങ്കിലും പോകൂ,' എന്നു പറഞ്ഞു.
സാ കൃഷ്ടാ തേന സഹസാ മാര്ഗം സംത്യജ്യ നിമ്നഗാ യത്രാസ്തേ ബലദേവോ ഽസൌ പ്ലാവയാമ് ആസ തദ് വനമ്
അവൻ പെട്ടെന്ന് വലിച്ചപ്പോൾ, യമുന തന്റെ വഴിവിട്ടു ബാലരാമൻ ഇരുന്ന വനത്തിൽ വെള്ളം പകർന്നു.
ശരീരിണീ തഥോപേത്യ ത്രാസവിഹ്വലലോചനാ പ്രസീദേത്യ് അബ്രവീദ് രാമം മുഞ്ച മാം മുശലായുധ
ഭയത്താൽ വിറയുന്ന കണ്ണുകളോടെ യമുന ശരീരധാരിണിയായി സമീപിച്ചു, 'ദയവായി എന്നെ വിടൂ, മുശലായുധാ,' എന്നു രാമനോടു പറഞ്ഞു.
സോ ഽബ്രവീദ് അവജാനാസി മമ ശൌര്യബലം യദി സോ ഽഹം ത്വാം ഹലപാതേന നയിഷ്യാമി സഹസ്രധാ
അവൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മനസ്സിൽ എന്റെ വീര്യവും ശക്തിയും നീ അവഗണിച്ചാൽ, ഞാൻ ലാങ്ങലാൽ നിന്നെ ആയിരം ഭാഗങ്ങളായി വലിച്ചുപിരിക്കും.'
ഇത്യ് ഉക്തയാതിസംത്രസ്തസ് തയാ നദ്യാ പ്രസാദിതഃ ഭൂഭാഗേ പ്ലാവിതേ തത്ര മുമോച യമുനാം ബലഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ അത്യന്തം ഭയപ്പെട്ട യമുന ബാലരാമനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തി; അപ്പോൾ ഭൂമി വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയപ്പോൾ ബാലരാമൻ യമുനയെ വിട്ടുവിട്ടു.
തതഃ സ്നാതസ്യ വൈ കാന്തിര് ആജഗാമ മഹാവനേ അവതംസോത്പലം ചാരു ഗൃഹീത്വൈകം ച കുണ്ഡലമ്
കുളിച്ചശേഷം വലിയ വനത്തിൽ ബാലരാമന്റെ കാന്തി തിരിച്ചെത്തി; അവൻ മനോഹരമായ ഒരു ഉത്പലപുഷ്പം ചൂടിലും ഒരു കുണ്ഡലം കൈവശവും എടുത്തു.