പുനര് അപ്യ് ആജഗാമാഥ ജരാസംധോ ബലാന്വിതഃ ജിതശ് ച രാമകൃഷ്ണാഭ്യാമ് അപകൃത്യ ദ്വിജോത്തമാഃ
പിന്നീട് വീണ്ടും ശക്തിയോടെ ജരാസന്ധൻ തിരിച്ചുവന്നു, രാമനും കൃഷ്ണനും അവനെ വീണ്ടും ജയിച്ചു, പക്ഷേ ജീവൻ വിട്ടില്ല, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
ദശ ചാഷ്ടൌ ച സംഗ്രാമാന് ഏവമ് അത്യന്തദുര്മദഃ യദുഭിര് മാഗധോ രാജാ ചക്രേ കൃഷ്ണപുരോഗമൈഃ
മഹാഗർവത്തോടെ മഗധരാജാവായ ജരാസന്ധൻ, കൃഷ്ണൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന യാദവരോടൊപ്പം പതിനെട്ട് യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി.
സര്വേഷ്വ് ഏവ ച യുദ്ധേഷു യദുഭിഃ സ പരാജിതഃ അപക്രാന്തോ ജരാസംധഃ സ്വല്പസൈന്യൈര് ബലാധികഃ
എല്ലാ യുദ്ധങ്ങളിലും യാദവർ ജരാസന്ധനെ തോൽപ്പിച്ചു; ശക്തനായ ജരാസന്ധൻ കുറച്ച് സൈന്യത്തോടൊപ്പം പിന്മാറി.
തദ് ബലം യാദവാനാം വൈ രക്ഷിതം യദ് അനേകശഃ തത് തു സംനിധിമാഹാത്മ്യം വിഷ്ണോര് അംശസ്യ ചക്രിണഃ
യാദവർ പലതവണ രക്ഷിക്കപ്പെട്ട ആ ശക്തി, ചക്രധാരിയായ വിഷ്ണുവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലും മഹത്വത്തിലും നിന്നുള്ളതാണ്.
മനുഷ്യധര്മശീലസ്യ ലീലാ സാ ജഗതഃ പതേഃ അസ്ത്രാണ്യ് അനേകരൂപാണി യദ് അരാതിഷു മുഞ്ചതി
ലോകനാഥൻ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ലീലയായി, ശത്രുക്കളെതിരെ പലവിധ ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
മനസൈവ ജഗത്സൃഷ്ടിസംഹാരം തു കരോതി യഃ തസ്യാരിപക്ഷക്ഷപണേ കിയാന് ഉദ്യമവിസ്തരഃ
മനസ്സുകൊണ്ട് തന്നെ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുകയും സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ്; അങ്ങനെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ എത്ര പരിശ്രമം വേണം?
തഥാപി ച മനുഷ്യാണാം ധര്മസ് തദനുവര്തനമ് കുര്വന് ബലവതാ സംധിം ഹീനൈര് യുദ്ധം കരോത്യ് അസൌ
എന്നിരുന്നാലും, മനുഷ്യരുടെ ധർമ്മം അനുസരിച്ച്, ശക്തരോടൊപ്പം സഖ്യവും ദുർബലരോടൊപ്പം യുദ്ധവും ചെയ്യുന്നു.
സാമ ചോപപ്രദാനം ച തഥാ ഭേദം ച ദര്ശയന് കരോതി ദണ്ഡപാതം ച ക്വചിദ് ഏവ പലായനമ്
സാമം, ദാനം, ഭേദം, ശിക്ഷ എന്നിവയും, ചിലപ്പോൾ പിന്മാറ്റവും അവൻ കാണിക്കുന്നു.
മനുഷ്യദേഹിനാം ചേഷ്ടാമ് ഇത്യ് ഏവമ് അനുവര്തതേ ലീലാ ജഗത്പതേസ് തസ്യ ച്ഛന്ദതഃ സംപ്രവര്തതേ
മനുഷ്യരുടെ പ്രവൃത്തികൾ അങ്ങനെ തന്നെ നടക്കുന്നു; ലോകനാഥന്റെ ലീല അവന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഗാര്ഗ്യം ഗോഷ്ഠേ ദ്വിജോ ശ്യാലഃ ഷണ്ഢ ഇത്യ് ഉക്തവാന് ദ്വിജാഃ യദൂനാം സംനിധൌ സര്വേ ജഹസുര് യാദവാസ് തദാ
ഗോശാലയിൽ ഗാർഗ്യനെ ശ്യാലൻ 'ഷണ്ഡൻ' എന്നു വിളിച്ചു; അപ്പോൾ യദുകുലത്തിലെ എല്ലാവരും അതു കേട്ട് ചിരിച്ചു.
തതഃ കോപസമാവിഷ്ടോ ദക്ഷിണാപഥമ് ഏത്യ സഃ സുതമ് ഇച്ഛംസ് തപസ് തേപേ യദുചക്രഭയാവഹമ്
അതിനാൽ കോപത്തോടെ അവൻ തെക്കേ ദേശത്തേക്ക് പോയി, മകനുണ്ടാകണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച് കഠിനതപം ചെയ്തു; അതു യദുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നതായിരുന്നു.
ആരാധയന് മഹാദേവം സോ ഽയശ് ചൂര്ണമ് അഭക്ഷയത് ദദൌ വരം ച തുഷ്ടോ ഽസൌ വര്ഷേ ദ്വാദശകേ ഹരഃ
അവൻ മഹാദേവനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു, ഭക്ഷണമായി പൊടിച്ച ധാന്യം മാത്രം കഴിച്ചു; ഹരൻ സന്തോഷത്തോടെ പന്ത്രണ്ടാം വർഷം അവനു ഒരു വരം നൽകി.
സംഭാവയാമ് ആസ സ തം യവനേശോ ഹ്യ് അനാത്മജമ് തദ്യോഷിത്സംഗമാച് ചാസ്യ പുത്രോ ഽഭൂദ് അലിസപ്രഭഃ
യവനരാജാവ് മകനില്ലാത്ത അവനെ ആദരിച്ചു; ഭാര്യയുമായി ചേർന്ന് അവനു ഒരു മകൻ ജനിച്ചു, ആ കുട്ടി തേനീച്ചപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
തം കാലയവനം നാമ രാജ്യേ സ്വേ യവനേശ്വരഃ അഭിഷിച്യ വനം യാതോ വജ്രാഗ്രകഠിനോരസമ്
യവനരാജാവ് തന്റെ രാജ്യത്തിൽ അവനെ രാജാവാക്കി 'കാലയവനൻ' എന്ന പേര് നൽകി; ശേഷം, വജ്രംപോലെ കഠിനമായ നെഞ്ചോടെ വനത്തിലേക്ക് പോയി.
സ തു വീര്യമദോന്മത്തഃ പൃഥിവ്യാം ബലിനോ നൃപാന് പപ്രച്ഛ നാരദശ് ചാസ്മൈ കഥയാമ് ആസ യാദവാന്
വീര്യത്തിന്റെ മദത്തിൽ ഉന്മത്തനായ അവൻ ഭൂമിയിലെ ബലവാന്മാരായ രാജാക്കന്മാരോട് ചോദിച്ചു; നാരദൻ അവനോട് യാദവന്മാരെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.
മ്ലേച്ഛകോടിസഹസ്രാണാം സഹസ്രൈഃ സോ ഽപി സംവൃതഃ ഗജാശ്വരഥസംപന്നൈശ് ചകാര പരമോദ്യമമ്
അവൻ ആയിരക്കണക്കിന് മ്ലേച്ഛന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; ആർക്കും, കുതിരകൾക്കും, രഥങ്ങൾക്കും സമൃദ്ധിയോടെ, വലിയ ശ്രമം ആരംഭിച്ചു.
പ്രയയൌ ചാതവച്ഛിന്നൈഃ പ്രയാണൈഃ സ ദിനേ ദിനേ യാദവാന് പ്രതി സാമര്ഷോ മുനയോ മഥുരാം പുരീമ്
കാടുകൾ കടന്നുള്ള യാത്രകളോടെ അവന്റെ സൈന്യം ദിവസേന മുന്നേറി, യാദവന്മാരെ നേരെ പോവുകയായിരുന്നു; അതു കണ്ട മുനികൾ കോപത്തോടെ മഥുരാപുരിയിലേക്ക് പോയി.
കൃഷ്ണോ ഽപി ചിന്തയാമ് ആസ ക്ഷപിതം യാദവം ബലമ് യവനേന സമാലോക്യ മാഗധഃ സംപ്രയാസ്യതി
കൃഷ്ണനും യാദവരുടെ ശക്തി ക്ഷയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു; യവനന്റെ ആക്രണം കണ്ട മാഗധരാജാവും ആക്രമിക്കാൻ തയ്യാറാകും.
മാഗധസ്യ ബലം ക്ഷീണം സ കാലയവനോ ബലീ ഹന്താ തദ് ഇദമ് ആയാതം യദൂനാം വ്യസനം ദ്വിധാ
മാഗധരാജാവിന്റെ ശക്തി കുറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, കാലയവനൻ ശക്തനാണ്; അങ്ങനെ യാദവർക്കു ഇരട്ട പ്രത്യാഘാതം വന്നിരിക്കുന്നു.
തസ്മാദ് ദുര്ഗം കരിഷ്യാമി യദൂനാമ് അതിദുര്ജയമ് സ്ത്രിയോ ഽപി യത്ര യുധ്യേയുഃ കിം പുനര് വൃഷ്ണിയാദവാഃ
അതിനാൽ, ഞാൻ യാദവർക്കായി അതിജയിക്കാനാവാത്ത ഒരു കോട്ട നിർമ്മിക്കും; അവിടെ സ്ത്രീകളും പോരാടും, പിന്നെ വൃഷ്ണിയാദവന്മാർ എത്ര ശക്തരാവും!
മയി മത്തേ പ്രമത്തേ വാ സുപ്തേ പ്രവസിതേ ഽപി വാ യാദവാഭിഭവം ദുഷ്ടാ മാ കുര്വന് വൈരിണോ ഽധികമ്
ഞാൻ മദത്തിൽ ആണോ, അലസനോ, ഉറങ്ങുകയോ, അകലെ പോകുകയോ ചെയ്താലും, ദുഷ്ടശത്രുക്കൾ യാദവരെ അതിക്രമിച്ച് ജയിക്കരുത്.
ഇതി സംചിന്ത്യ ഗോവിന്ദോ യോജനാനി മഹോദധിമ് യയാചേ ദ്വാദശ പുരീം ദ്വാരകാം തത്ര നിര്മമേ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് ഗോവിന്ദൻ മഹാസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് പന്ത്രണ്ട് യോജന ഭൂമി ചോദിച്ചു; അവിടെ ദ്വാരകാപുരി നിർമ്മിച്ചു.
മഹോദ്യാനാം മഹാവപ്രാം തഡാഗശതശോഭിതാമ് പ്രാകാരശതസംബാധാമ് ഇന്ദ്രസ്യേവാമരാവതീമ്
വലിയ തോട്ടങ്ങളും, കനത്ത മതിലുകളും, നൂറുകണക്കിന് കുളങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അനേകം മതിലുകൾകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു, ഇന്ദ്രന്റെ അമരാവതിപോലെയായിരുന്നു.
മഥുരാവാസിനം ലോകം തത്രാനീയ ജനാര്ദനഃ ആസന്നേ കാലയവനേ മഥുരാം ച സ്വയം യയൌ
ജനാർദ്ദനൻ മഥുരാവാസികളെ അവിടെ എത്തിച്ചു; കാലയവനൻ അടുത്തെത്തുമ്പോൾ, സ്വയം മഥുരയിലേക്കു പോയി.
ബഹിര് ആവാസിതേ സൈന്യേ മഥുരായാ നിരായുധഃ നിര്ജഗാമ സ ഗോവിന്ദോ ദദര്ശ യവനശ് ച തമ്
മഥുരയുടെ സൈന്യം പുറത്തു നിർത്തിയപ്പോൾ, ഗോവിന്ദൻ ആയുധമില്ലാതെ പുറത്തേക്കു നടന്നു; യവനൻ അവനെ കണ്ടു.
സ ജ്ഞാത്വാ വാസുദേവം തം ബാഹുപ്രഹരണോ നൃപഃ അനുയാതോ മഹായോഗിചേതോഭിഃ പ്രാപ്യതേ ന യഃ
വാസുദേവനെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ രാജാവ്, കൈകൊണ്ടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അവനെ പിന്തുടർന്നു; എന്നാൽ മഹായോഗശക്തിയുള്ള അവനെ പിടികൂടാൻ കഴിയില്ല.
തേനാനുയാതഃ കൃഷ്ണോ ഽപി പ്രവിവേശ മഹാഗുഹാമ് യത്ര ശേതേ മഹാവീര്യോ മുചുകുന്ദോ നരേശ്വരഃ
അവന്റെ പിന്നാലെ കൃഷ്ണനും ആ വലിയ ഗുഹയിലേക്ക് കടന്നു, അവിടെ മഹാവീര്യനായ മുചുകുന്ദൻ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുകയായിരുന്നു.
സോ ഽപി പ്രവിഷ്ടോ യവനോ ദൃഷ്ട്വാ ശയ്യാഗതം നരമ് പാദേന താഡയാമ് ആസ കൃഷ്ണം മത്വാ സ ദുര്മതിഃ
ആ യവനനും അകത്തു കടന്നു, കിടക്കയിൽ ഒരാൾ കിടക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, കൃഷ്ണനാണെന്ന് കരുതി ആ ദുഷ്ടൻ അവനെ കാലുകൊണ്ട് അടിച്ചു.
ദൃഷ്ടമാത്രശ് ച തേനാസൌ ജജ്വാല യവനോ ഽഗ്നിനാ തത്ക്രോധജേന മുനയോ ഭസ്മീഭൂതശ് ച തത്ക്ഷണാത്
അവനെ കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ, ആ യവനൻ ക്രോധത്തിൽ നിന്നു പിറന്ന അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു; അതേ സമയം തന്നെ, ആ മুনি ചിതയാകി പൊടിയായി.
സ ഹി ദേവാസുരേ യുദ്ധേ ഗത്വാ ജിത്വാ മഹാസുരാന് നിദ്രാര്തഃ സുമഹാകാലം നിദ്രാം വവ്രേ വരം സുരാന്
ദേവാസുര യുദ്ധത്തിൽ പോയി മഹാസുരന്മാരെ ജയിച്ച ശേഷം, ഉറക്കത്തിൽ തളർന്നു, ദേവന്മാരോടു വളരെ നീണ്ട ഉറക്കം വേണമെന്ന് അപേക്ഷിച്ചു.