സ്ഥാപ്യഃ കുവലയാപീഡസ് തേന തൌ ഗോപദാരകൌ ഘാതനീയൌ നിയുദ്ധായ രങ്ഗദ്വാരമ് ഉപാഗതൌ
'കുവലയാപീഡനെ അവിടെ നിർത്തണം; മല്ലയുദ്ധത്തിനായി വാതിലിലേക്ക് വരുന്ന ആ രണ്ടു ഗോപകുമാരന്മാരെ അവൻ കൊല്ലണം.'
തമ് ആജ്ഞാപ്യാഥ ദൃഷ്ട്വാ ച മഞ്ചാന് സര്വാന് ഉപാഹൃതാന് ആസന്നമരണഃ കംസഃ സൂര്യോദയമ് ഉദൈക്ഷത
ആ നിർദ്ദേശം നൽകി, എല്ലാ ഇരിപ്പിടങ്ങളും ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, മരണസമീപം അനുഭവിച്ച കംസൻ സൂര്യോദയത്തെ കാത്തിരുന്നു.
തതഃ സമസ്തമഞ്ചേഷു നാഗരഃ സ തദാ ജനഃ രാജമഞ്ചേഷു ചാരൂഢാഃ സഹ ഭൃത്യൈര് മഹീഭൃതഃ
അപ്പോൾ, എല്ലാ ഇരിപ്പിടങ്ങളിലും നഗരവാസികൾ കൂടി, രാജമഞ്ചുകളിൽ രാജാക്കന്മാർ ഭൃത്യന്മാരോടൊപ്പം ഇരുന്നു.
മല്ലപ്രാശ്നികവര്ഗശ് ച രങ്ഗമധ്യേ സമീപഗഃ കൃതഃ കംസേന കംസോ ഽപി തുങ്ഗമഞ്ചേ വ്യവസ്ഥിതഃ
മല്ലയുദ്ധം ന്യായീകരിക്കാൻ നിയോഗിച്ചവർ കംസൻ അരങ്ങിന്റെ നടുവിൽ ഇരുത്തി, കംസൻ തന്നെ ഉയർന്ന മഞ്ചിൽ ഇരുന്നു.
അന്തഃപുരാണാം മഞ്ചാശ് ച യഥാന്യേ പരികല്പിതാഃ അന്യേ ച വാരമുഖ്യാനാമ് അന്യേ നഗരയോഷിതാമ്
അന്തര്മഹിളകൾക്കുള്ള ഇരിപ്പിടങ്ങൾ യോജിച്ചവണ്ണം ഒരുക്കി, മറ്റു ചിലത് പ്രധാന വേശ്യകൾക്കും, മറ്റൊന്നുകൾ നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകൾക്കുമാണ്.
നന്ദഗോപാദയോ ഗോപാ മഞ്ചേഷ്വ് അന്യേഷ്വ് അവസ്ഥിതാഃ അക്രൂരവസുദേവൌ ച മഞ്ചപ്രാന്തേ വ്യവസ്ഥിതൌ
നന്ദനും മറ്റു ഗോപന്മാരും വേറൊരു മഞ്ചിൽ ഇരുന്നു, അക്രൂരനും വസുദേവനും മഞ്ചിന്റെ അറ്റത്ത് ഇരുന്നു.
നഗരീയോഷിതാം മധ്യേ ദേവകീ പുത്രഗര്ധിനീ അന്തകാലേ ഽപി പുത്രസ്യ ദ്രക്ഷ്യാമീതി മുഖം സ്ഥിതാ
നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ, ദേവകി തന്റെ മകനോടുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, 'എന്തായാലും എന്റെ മകനെ കാണാം' എന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ മുഖം നിർത്തി ഇരുന്നു.
വാദ്യമാനേഷു തൂര്യേഷു ചാണൂരേ ചാതിവല്ഗതി ഹാഹാകാരപരേ ലോക ആസ്ഫോടയതി മുഷ്ടികേ
വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ചാണൂരൻ ചാടിക്കളിക്കുമ്പോൾ, ജനങ്ങൾ ആവേശത്തോടെ കയ്യടിച്ചു, മുഷ്ടികനെ കണ്ട് ഹാഹാകാരം മുഴക്കി.
ഹത്വാ കുവലയാപീഡം ഹസ്ത്യാരോഹപ്രചോദിതമ് മദാസൃഗനുലിപ്താങ്ഗൌ ഗജദന്തവരായുധൌ
കുവലയാപീഡനെ ആനക്കാരൻ ഉത്തേജിപ്പിച്ചപ്പോൾ, ആനയുടെ രക്തവും മദവും ശരീരത്തിൽ പറ്റിച്ചുകൊണ്ട്, വലിയ ദന്തങ്ങൾ ആയുധമാക്കി—
മൃഗമധ്യേ യഥാ സിംഹൌ ഗര്വലീലാവലോകിനൌ പ്രവിഷ്ടൌ സുമഹാരങ്ഗം ബലദേവജനാര്ദനൌ
മൃഗങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ സിംഹങ്ങൾ പോലെ, അഭിമാനത്തോടെ കളിച്ചുകൊണ്ട്, ബാലരാമനും ജനാർദ്ദനനും വലിയ അരങ്ങിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
ഹാഹാകാരോ മഹാഞ് ജജ്ഞേ സര്വരങ്ഗേഷ്വ് അനന്തരമ് കൃഷ്ണോ ഽയം ബലഭദ്രോ ഽയമ് ഇതി ലോകസ്യ വിസ്മയാത്
എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും ഉടനടി വലിയ ഒരു ആഹ്ലാദം ഉയർന്നു. എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തോടെ, 'ഇവൻ കൃഷ്ണൻ, ഇവൻ ബാലഭദ്രൻ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
സോ ഽയം യേന ഹതാ ഘോരാ പൂതനാ സാ നിശാചരീ പ്രക്ഷിപ്തം ശകടം യേന ഭഗ്നൌ ച യമലാര്ജുനൌ
ഇവൻ തന്നെയാണ് ഭയങ്കരിയായ പൂതനയെ കൊല്ലുകയും, തൂക്കിയിട്ട ശകടം തകർക്കുകയും, ഇരട്ട യമളാർജുന വൃക്ഷങ്ങൾ പൊളിക്കുകയും ചെയ്തത്.
സോ ഽയം യഃ കാലിയം നാഗം നനര്താരുഹ്യ ബാലകഃ ധൃതോ ഗോവര്ധനോ യേന സപ്തരാത്രം മഹാഗിരിഃ
ഇവൻ തന്നെയാണ് ബാല്യത്തിൽ കാളിയ എന്ന പാമ്പിന്റെ മേൽ നൃത്തം ചെയ്തതും, ഏഴ് രാത്രികൾക്ക് വലിയ ഗോവർദ്ധന പർവ്വതം കൈകൊണ്ട് താങ്ങിയതും.
അരിഷ്ടോ ധേനുകഃ കേശീ ലീലയൈവ മഹാത്മനാ ഹതോ യേന ച ദുര്വൃത്തോ ദൃശ്യതേ സോ ഽയമ് അച്യുതഃ
അരിഷ്ടൻ, ധേനുകൻ, കേശി ഇവരെല്ലാം ഈ മഹാത്മാവിന്റെ ലീലാഭാവത്തിൽ തന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇതാ, അച്യുതൻ ഇവിടെയുണ്ട്.
അയം ചാസ്യ മഹാബാഹുര് ബലദേവോ ഽഗ്രജോ ഽഗ്രതഃ പ്രയാതി ലീലയാ യോഷിന്മനോനയനനന്ദനഃ
ഇവന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ മഹാബാഹുവായ വലിയ സഹോദരൻ ബാലദേവൻ സുഖമായി നടക്കുന്നു. അവൻ സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സും കണ്ണുകളും ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു.
അയം സ കഥ്യതേ പ്രാജ്ഞൈഃ പുരാണാര്ഥാവലോകിഭിഃ ഗോപാലോ യാദവം വംശം മഗ്നമ് അഭ്യുദ്ധരിഷ്യതി
പുരാണങ്ങളുടെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്ന ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നവൻ ഇതാണ്; ഗോപൻ, യാദവ വംശത്തെ തകർച്ചയിൽ നിന്ന് ഉയർത്തുന്നവൻ.
അയം സ സര്വഭൂതസ്യ വിഷ്ണോര് അഖിലജന്മനഃ അവതീര്ണോ മഹീമ് അംശോ നൂനം ഭാരഹരോ ഭുവഃ
സകലഭൂതങ്ങളുടെ ജനകനായ വിഷ്ണുവിന്റെ ഭാഗമായവൻ ഇതാണ്; ഭൂഭാരമെടുത്ത് ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചവൻ.
ഇത്യ് ഏവം വര്ണിതേ പൌരൈ രാമേ കൃഷ്ണേ ച തത്ക്ഷണാത് ഉരസ് തതാപ ദേവക്യാഃ സ്നേഹസ്നുതപയോധരമ്
പൗരന്മാർ രാമനും കൃഷ്ണനും ഇങ്ങനെ വിവരിച്ചപ്പോൾ, അന്നേ ദേവകിയുടെ ഹൃദയം Sneham കൊണ്ടു കത്തിയതുപോലെ തോന്നി; സ്നേഹത്തിൽ അവളുടെ മുലകൾ നനഞ്ഞു.
മഹോത്സവമ് ഇവാലോക്യ പുത്രാവ് ഏവ വിലോകയന് യുവേവ വസുദേവോ ഽഭൂദ് വിഹായാഭ്യാഗതാം ജരാമ്
പുത്രന്മാരെ മഹോത്സവം കാണുന്നതുപോലെ നോക്കി, വസുദേവൻ അവരെ മാത്രം നിരീക്ഷിച്ചു. അവൻ വയസ്സിന്റെ ഭാരം മറന്ന് വീണ്ടും യുവാവായി.
വിസ്താരിതാക്ഷിയുഗലാ രാജാന്തഃപുരയോഷിതഃ നാഗരസ്ത്രീസമൂഹശ് ച ദ്രഷ്ടും ന വിരരാമ തൌ
രാജധാനിയിലെ അന്തഃപുരസ്ത്രികളും നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകളും കണ്ണുകൾ വലുതാക്കി ഇരുവരെയും നിരന്തരം നോക്കി നിന്നു.
സഖ്യഃ പശ്യത കൃഷ്ണസ്യ മുഖമ് അപ്യ് അമ്ബുജേക്ഷണമ് ഗജയുദ്ധകൃതായാസസ്വേദാമ്ബുകണികാഞ്ചിതമ്
സുഹൃത്തുക്കളേ, കൃഷ്ണന്റെ മുഖം നോക്കൂ; താമരപോലെയുള്ള കണ്ണുകൾ, ആനയുമായി പോരാടിയ ക്ഷാമത്തിൽ വിയർപ്പിന്റെ തുള്ളികൾ അലങ്കരിക്കുന്നു.
വികാസീവ സരോമ്ഭോജമ് അവശ്യായജലോക്ഷിതമ് പരിഭൂതാക്ഷരം ജന്മ സഫലം ക്രിയതാം ദൃശഃ
അവന്റെ മുഖം, മഞ്ഞുതുള്ളികളാൽ നനഞ്ഞു വിരിയുന്ന താമരപോലെ. അവനെ കാണുമ്പോൾ കണ്ണുകളുടെ ജനനം തന്നെ ഫലപ്രദമാകുന്നു; വാക്കുകൾ അതിനെ മറികടക്കുന്നു.
ശ്രീവത്സാങ്കം ജഗദ്ധാമ ബാലസ്യൈതദ് വിലോക്യതാമ് വിപക്ഷക്ഷപണം വക്ഷോ ഭുജയുഗ്മം ച ഭാമിനി
ശ്രീവത്സ ചിഹ്നം ഉള്ള ഈ ബാലൻ ലോകത്തിന്റെ ആധാരമാണ്; സുന്ദരിയേ, അവന്റെ ശത്രുനാശകമായ വക്ഷസ്സും ഇരുകൈകളും നോക്കൂ.
വല്ഗതാ മുഷ്ടികേനൈവ ചാണൂരേണ തഥാ പരൈഃ ക്രിയതേ ബലഭദ്രസ്യ ഹാസ്യമ് ഈഷദ് വിലോക്യതാമ്
മുഷ്ടികനും ചാണൂരനും മറ്റുള്ളവരും ബാലഭദ്രനോട് പോരാട്ടം നടത്തുമ്പോൾ അവന്റെ ചിരി എങ്ങനെ പൊട്ടുന്നു എന്ന് സൂക്ഷ്മമായി നോക്കൂ.
സഖ്യഃ പശ്യത ചാണൂരം നിയുദ്ധാര്ഥമ് അയം ഹരിഃ സമുപൈതി ന സന്ത്യ് അത്ര കിം വൃദ്ധാ യുക്തകാരിണഃ
സുഹൃത്തുക്കളേ, ഹരിയ് ചാണൂരനോടു പോരാട്ടത്തിന് സമീപിക്കുന്നു; ഇവിടെ യുക്തമായ പ്രവർത്തനം ചെയ്യുന്ന മുതിർന്നവർ ഇല്ലേ?
ക്വ യൌവനോന്മുഖീഭൂതഃ സുകുമാരതനുര് ഹരിഃ ക്വ വജ്രകഠിനാഭോഗശരീരോ ഽയം മഹാസുരഃ
ഇവിടെ യുവാവായി, സുന്ദരമായ ശരീരമുള്ള ഹരി; അവിടെ വജ്രംപോലെ കഠിനമായ ദേഹമുള്ള മഹാസുരൻ. ഇതിൽ എന്ത് താരതമ്യം?
ഇമൌ സുലലിതൌ രങ്ഗേ വര്തേതേ നവയൌവനൌ ദൈതേയമല്ലാശ് ചാണൂരപ്രമുഖാസ് ത്വ് അതിദാരുണാഃ
ഈ രണ്ടു പേർ സൗമ്യരായി, യുവാക്കളായി അരങ്ങിൽ നില്ക്കുന്നു; ചാണൂരനെ മുന്നിൽ വെച്ചുള്ള ദൈത്യന്മാരുടെ സംഘമോ അത്യന്തം ക്രൂരരാണ്.
നിയുദ്ധപ്രാശ്നികാനാം തു മഹാന് ഏഷ വ്യതിക്രമഃ യദ് ബാലബലിനോര് യുദ്ധം മധ്യസ്ഥൈഃ സമുപേക്ഷ്യതേ
പോരാട്ടവിദഗ്ധരുടെ ഇടയിൽ വലിയ തെറ്റാണ് നടക്കുന്നത്; ബാലന്മാരായ ഇരുവരുടെയും പോരാട്ടം മദ്ധ്യസ്ഥർ നോക്കി മാത്രം നിൽക്കുന്നു.
ഇത്ഥം പുരസ്ത്രീലോകസ്യ വദതശ് ചാലയന് ഭുവമ് വവര്ഷ ഹര്ഷോത്കര്ഷം ച ജനസ്യ ഭഗവാന് ഹരിഃ
അങ്ങനെ മൂന്ന് ലോകങ്ങൾക്കുമുമുന്നിൽ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടു ഭൂമി കുലുക്കുമ്പോൾ, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ മഹാനന്ദവും ഉല്ലാസവും ഭഗവാൻ ഹരിഃ ചോർന്നുവിതറി.
ബലഭദ്രോ ഽപി ചാസ്ഫോട്യ വവല്ഗ ലലിതം യദാ പദേ പദേ തദാ ഭൂമിര് ന ശീര്ണാ യത് തദ് അദ്ഭുതമ്
ബലഭദ്രനും ഓരോ അടിയിലും ലാളിത്യത്തോടെ ചാടിയും അടിച്ചുമെങ്കിലും ഭൂമി പൊട്ടിയില്ല — അതൊരു അത്ഭുതം തന്നെയായിരുന്നു.