മഹർഷിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ശിഷ്യന്മാർ ചോദിച്ചു: “ഹേ മഹർഷേ, ദൈവങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചപ്പോൾ അവർ ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ വിശദമായി ഞങ്ങൾക്ക് പറയുമോ? ദൈവങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ, ദൈവങ്ങളുടെ ദൈവമായ ആ ഭാഗ്യശാലി ഭഗവാൻ, അതിശയകരമായ, അതിമാനുഷമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ എങ്ങനെ നടത്തി എന്നതും ദയവായി വിശദീകരിക്കുമോ?” “വസുദേവ കുടുംബത്തിൽ വാസുദേവനായി, അമരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ധാർമ്മികരായവരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ആ ജ്ഞാനമൂർത്തി ഭൂമിയിൽ എങ്ങനെ അവതരിച്ചു? ദൈവങ്ങളുടെ ലോകം വിട്ട്, അനശ്വരമായ ആ സ്വരൂപം, ദേവ-മനുഷ്യന്മാരുടെ നായകനായി, സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും സൃഷ്ടിച്ച പ്രഭു, ഭൂമിയിലെ മരണലോകത്തേക്ക് എന്തുകൊണ്ട് വന്നതാണു? മനുഷ്യരിൽ ആ ദൈവസ്വരൂപം പ്രവേശിച്ചത് എന്തിന്റെ പേരിലാണ്? ലോകചക്രം തിരിക്കുന്നതും, മനുഷ്യര്ക്ക് ക്ഷേമം നൽകുന്നതും ആ ഒരാളാണ്—അവൻ മനുഷ്യരോട് മനസ്സ് എങ്ങനെ ചാലിച്ചുവെന്നതും, ചക്രവും ഗദയും കൈവശം വച്ച ആ രക്ഷകനായ ഗോവിന്ദൻ, പശുക്കളുടെ രക്ഷകനും ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളുടെ രക്ഷകനും എങ്ങനെ ആയി?” “വിസ്മയകരമായ ആ മഹത്വം, ഭൂമിയിൽ ഒരു സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ എങ്ങനെ പിടിയിലായി? ദൈവങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ, മൂന്ന് പടികളിൽ ലോകങ്ങൾ കീഴടക്കി, ആ മഹാപ്രഭു ഭൂമിയിൽ എങ്ങനെ അവതരിച്ചു? ലോകത്തിൽ പാതകൾ സ്ഥാപിച്ചവൻ, മൂന്നു പുരുഷാർത്ഥങ്ങൾ (ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം) സൃഷ്ടിച്ചവൻ, കാലത്തിന്റെ അവസാനം, ജലരൂപം സ്വീകരിച്ച് സർവ്വഭൂതങ്ങളെ പാനമാക്കിയവൻ; തന്റെ ദൃശ്യ-അദൃശ്യസ്വരൂപം കൊണ്ട് ലോകത്തെ ഒരൊറ്റ സമുദ്രമാക്കി, പുരാതനമായ വാരാഹരൂപം സ്വീകരിച്ചവൻ; ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിച്ചവൻ, ദന്തത്തിന്റെ അറ്റം കൊണ്ട് ഭൂമിയെ ഉയര്ത്തിയവൻ, ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി, അനശ്വരമായ മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ കീഴടക്കി, ദൈവങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ ഭൂമിയെ ദൈവങ്ങൾക്കു സമർപ്പിച്ചവൻ; സിംഹരൂപം സ്വീകരിച്ച് ഭൂമിയെ രണ്ടായി വിഭജിച്ചവൻ; പുരാതനമായ ഹിരണ്യകശിപുവിനെ വധിച്ചവൻ; കാലാന്ത്യത്തിൽ, അഗ്നിരൂപം സ്വീകരിച്ച് മഹാ നാശം വരുത്തിയ ഔര്വൻ; പാതാളത്തിൽ വസിച്ച് സമുദ്രജലങ്ങൾ പാനമാക്കിയ ഹരി; ആയിരം കാലുകൾ, ആയിരം തലകൾ, ആയിരം കിരണങ്ങൾ, ആയിരം ദാനങ്ങൾ നൽകുന്ന ബ്രഹ്മൻ; എല്ലാ കാലങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധനായ ദൈവം, അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നു ലോട്ടസ് പുഷ്പം ഉരുത്തിരിഞ്ഞു, അതാണ് ബ്രഹ്മയുടെ വംശസ്ഥാനം.” “ഒറ്റ സമുദ്രത്തിൽ, സർപ്പലോകത്തിൽ, സ്വർണ്ണപുഷ്പവും അതിന്റെ തണ്ടും ഉണ്ട്; ടാരകാസുരനോട് യുദ്ധത്തിൽ, ദാനവരെ സംഹരിച്ചവൻ; എല്ലാ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ച്, ഹൃദയഗുഹയിൽ വസിക്കുന്നവനാൽ പ്രചോദിതനായ ദൈവസ്വരൂപം സ്വീകരിച്ച്, കാലനെമി വധിച്ചവൻ; പാലാഴിയുടെ അറ്റത്ത്, അമൃതസമുദ്രത്തിൽ, മഹാന്ധകാരത്തിൽ, ശാശ്വത യോഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് വിശ്രമിക്കുന്നവൻ; ആദിതി ദിവ്യ തപസ്സിലൂടെ, ദേവന്മാരുടെ മഥനത്തിൽ, പുരാതനമായ ഇന്ദ്രനെ ഗർഭത്തിൽ ധരിച്ചു, ദൈവങ്ങളുടെ ഗർഭമഥനത്തിൽ, ദാനവരുടെ ഭീതിയിൽ, ഗർഭം വച്ചു, ഇന്ദ്രനെ ദൈവങ്ങളുടെ അധിപനാക്കി.” “യോഗപദങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച്, ദാനവരെ ജലത്തിൽ അടിച്ചിട്ടു, ദൈവങ്ങളെ മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ അധിപന്മാരാക്കി, ഇന്ദ്രനെ ദൈവങ്ങളുടെ നായകനാക്കി; ഗൃഹാഗ്നി, ഹവനാഗ്നി, യജ്ഞം, ദീപം, വേദം, സമർപ്പണം, ദർവ്യം എന്നിവ സ്ഥിരമാക്കി; പ്രോക്ഷണപാത്രം, യജ്ഞചട്ടിക, അഭിഷേകം, ഹസ്തങ്ങൾ താഴേക്ക് തിരിച്ചു, ഹവഭാഗം സ്വീകരിക്കുന്നവരെ നിർമിച്ചു; ദൈവങ്ങളെ ഹവഭാഗം സ്വീകരിക്കുന്നവരാക്കി, പിതൃഭാഗം പിതൃകൾക്കു സമർപ്പിച്ചു, ഭോഗത്തിനായി യജ്ഞകർമത്തിൽ ഏർപ്പെടുത്തി; യജ്ഞപാത്രങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, സമർപ്പണം, യജ്ഞപിഠം, ഉലകൾ, യജ്ഞസ്ഥംഭം, ദർവ്യം, ചട്ടിക, സോമം, ശുദ്ധീകരകങ്ങൾ, സംവൃതി ദർവ്യങ്ങൾ—all ഇതു സൃഷ്ടിച്ചു; യജ്ഞസാമഗ്രികൾ, വിവിധ കുപ്പികൾ, സഹായികൾ, യജ്ഞകർ, പുരോഹിതർ, ശ്രേഷ്ഠ യജ്ഞങ്ങൾ—all അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.” “പുരാതനകാലത്ത്, പരമകാർമ്മം വഴി, അവൻ യുഗങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ഇവയെ വിഭജിച്ചു, തന്റെ ശക്തിയിൽ ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു; നിമിഷങ്ങൾ, ക്ഷണങ്ങൾ, കാലമാനങ്ങൾ, കാലവിഭാഗങ്ങൾ, മൂന്ന് തരം കാലം, ഘട്ടങ്ങൾ, തിഥികൾ, മാസങ്ങൾ, ദിവസങ്ങൾ, വർഷം—all അവൻ നിർമിച്ചു; ঋതുക്കൾ, കാലസന്ധികൾ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിൽ മൂന്ന് തരം അളവുകൾ, ജീവികളുടെ കൃഷി, ലക്ഷണങ്ങൾ, രൂപത്തിന്റെ ഭംഗി—all അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു; മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ, മൂന്ന് ദേവതകൾ, മൂന്ന് വേദങ്ങൾ, മൂന്ന് അഗ്നികൾ, മൂന്ന് തരം കാലം, മൂന്ന് കർമ്മങ്ങൾ, മൂന്ന് വർഗ്ഗങ്ങൾ, മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ—all അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു; അവൻ അനന്തമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾകൊണ്ട് ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു, എല്ലാ ജീവികളിലും സജീവമായ സ്രഷ്ടാവ്, എല്ലാ ഗുണങ്ങൾക്കു ഉടമ.” “അവൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ തുടങ്ങുന്ന യോഗത്തിലൂടെ ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ, യോഗത്തിലൂടെ വരവും പോയവും, അവൻ തന്നെ നിയമം, പ്രഭു; ധാർമ്മികര്ക്ക് പഥമായവൻ, പാപകര്ക്ക് പഥരഹിതനായവൻ, നാലു വർണങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം, നാലു വർണങ്ങളുടെ രക്ഷകൻ; നാലു വിധം ജ്ഞാനം അറിയുന്നവൻ, നാലു ആശ്രമങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ദിശകൾ, ആകാശം, ഭൂമി, വായു, അഗ്നി—all അവൻ തന്നെ; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ചേർന്ന പ്രകാശം, കാലങ്ങളുടെ അധിപൻ, രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, പരമപ്രഭയെന്നു കേൾക്കപ്പെടുന്നവൻ, പരമതപസ്സെന്നു കേൾക്കപ്പെടുന്നവൻ.” “ഇവനെ ചിലർ പരമമായി വിളിക്കുന്നു, ചിലർ അപരമെന്നും, അവൻ തന്നെ പരമാത്മാവ്; ആദിത്യരിൽ ദൈവം, ദൈത്യരിൽ നാശകൻ, സർവവ്യാപിയായവൻ; കാലാന്ത്യത്തിൽ ലോകങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ലോകനാശകരുടെ നാശകൻ, ലോകങ്ങൾക്കിടയിലെ പാലം, ശുദ്ധകർമ്മം ചെയ്യുന്നവരിൽ ശുദ്ധൻ; വേദങ്ങൾ അറിയുന്നവർ അറിയേണ്ടത് അവൻ, സൃഷ്ടി ശക്തിയുള്ളവരിൽ പ്രഭു; മൃദുവിൽ സോമം, തീയിൽ അഗ്നി, തപസ്സിൽ തപസ്സ്, പ്രകാശത്തിൽ പ്രകാശം—all അവൻ തന്നെ; ഇന്ദ്രരിൽ പ്രഭു, തപസ്സിൽ തപസ്സ്, ശീലത്തിൽ വിനയം, പ്രകാശത്തിൽ പ്രകാശം; രൂപമുള്ളവരിൽ രൂപം, ലക്ഷ്യമുള്ളവരിൽ ലക്ഷ്യം, ആകാശത്തിൽ ജനിച്ച വായു, വായുവിൽ പ്രാണൻ, പ്രാണത്തിൽ ഹവഭാഗം സ്വീകരിക്കുന്ന അഗ്നി; സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഹവഭാഗം സ്വീകരിക്കുന്ന അഗ്നി, പ്രാണനായി അഗ്നി, മധുസൂരനെ വധിച്ചവൻ; സാരത്തിൽ നിന്നു രക്തം, രക്തത്തിൽ നിന്നു മാംസം ഉത്ഭവിച്ചവൻ.” ഈവണ്ണം, മഹർഷി ദൈവത്തിന്റെ അതിമാനുഷ, അതിശയകരമായ, ലോകസൃഷ്ടി, യജ്ഞം, കാലം, ഗുണങ്ങൾ, രൂപങ്ങൾ, സൃഷ്ടി, സംഹാരം, വിവിധ അവതാരങ്ങൾ എന്നിവയെ വിശദമായി വിവരണം ചെയ്തു.