നാരദാ, ഈ ലോകത്തിൽ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ട്, മൂന്നു തരത്തിലുള്ള മനുഷ്യരും ഉണ്ട്, ശാശ്വത ദേവന്മാർ ഉണ്ട്, നാലു വേദങ്ങളാണ് സ്മൃതികളോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്നതെന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്. നാലു പുരുഷാർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്, വാക്കും നാലു തരത്തിലുള്ളതാണു. അതുപോലെ, ഗുണങ്ങളും നാലാണു, അവ സ്വഭാവത്തിൽ തുല്യമാണ്. ധർമ്മം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, കാരണം ധർമ്മം ശാശ്വതമാണ്. ഉപായവും ഉദ്ദേശ്യവും വ്യത്യസ്തമായതുകൊണ്ട് ധർമ്മം പലതായാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായത് രണ്ട് ഘടകങ്ങളാണ്: ദേശവും കാലവും. കാലത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ധർമ്മം സ്ഥിരമായി കുറയുകയോ കൂടുകയോ ചെയ്യുന്നു. യുഗങ്ങളുടെ അനുസൃതമായി, ധർമ്മത്തിന്റെ നാലിൽ ഒരു ഭാഗം കുറയുന്നു, നാരദാ. അതുപോലെ, ദേശം എന്ന ഘടകവും അതിനെ ബാധിക്കുന്നു. കാലത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ധർമ്മം ദേശത്താണ് സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്നത്. യുഗങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ, ദേശങ്ങളിൽ ധർമ്മം അത്ര കുറയുന്നില്ല. ദേശവും കാലവും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ധർമ്മം ഇല്ലാതാകുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ദേശത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ധർമ്മം അതിന്റെ നാലു രൂപങ്ങളിലും ഉറപ്പോടെ നിലനിൽക്കുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള ധർമ്മം ദേശങ്ങളിൽ തീർത്ഥരൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. കൃതയുഗത്തിൽ, ദേശവും കാലവും ചേർന്ന് ധർമ്മം ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ത്രേതായുഗത്തിൽ, ഒരു കാൽ കുറച്ച് ധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്നു; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, അർദ്ധശക്തിയോടെ ഭൂമിയിൽ ധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്നു. കലിയുഗത്തിൽ, ധർമ്മം വെറും ഒരു കാൽ മാത്രമിട്ട് ദുർബലമായാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. എങ്കിലും, അങ്ങനെയുള്ള ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവന് നഷ്ടമൊന്നുമില്ല. യുഗങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തിലൂടെ വർണ്ണഭേദങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ഗുണങ്ങളും അവയുടെ കർമ്മങ്ങളും ചേർന്ന് ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വൈവിധ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഗുണങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ ഉദ്ഭവവും അതിജയനവും ഉണ്ടാകുന്നു; അതുപോലെ, തീർത്ഥങ്ങൾക്കും, വർണ്ണങ്ങൾക്കും, വേദങ്ങൾക്കും, സ്വർഗ്ഗത്തിനും മോക്ഷത്തിനും ഇത് ബാധകമാണ്. ഇവയുടെ രൂപങ്ങളിലും പ്രവർത്തികളിലുമാണ് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകുന്നത്. കാലമാണ് വെളിപ്പെടുത്തുന്നവൻ, ദേശം വെളിപ്പെടുന്നവൻ എന്നാണ് പറയുന്നത്. കാലം യാതൊരു വെളിപ്പെടുത്തലും വരുത്തുമ്പോൾ അതേ വെളിപ്പെടുത്തലാണ് സംഭവിക്കുന്നത്, ബ്രഹ്മനേ. അതിൽ സംശയം ഇല്ല. ദേവന്മാരുടെ രൂപം യുഗാനുസൃതമായി വേദപരമായിരിക്കും; അതുപോലെ കർമങ്ങൾക്കും, തീർത്ഥങ്ങൾക്കും, വർണ്ണങ്ങൾക്കും, ആശ്രമക്രമത്തിനും. സത്യയുഗത്തിൽ, തീർത്ഥങ്ങൾ മൂന്നുദേവതകളാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു; മറ്റൊരു യുഗത്തിൽ രണ്ടുദേവതകളാൽ; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ഒരുദേവതയാൽ മാത്രം. കലിയുഗത്തിൽ അറിയേണ്ടതൊന്നുമില്ല; ഇനി മറ്റൊന്ന് കേൾക്കൂ. കൃതയുഗത്തിൽ തീർത്ഥം ദൈവികമാണു, ത്രേതായുഗത്തിൽ അതു അസുരസ്വഭാവമുള്ളതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അതു ഋഷിസദൃശമാണു; കലിയുഗത്തിൽ അതു മാനുഷീകമായിരിക്കും. ഇനി മറ്റൊന്നും ഞാൻ പറയുന്നു, നാരദാ, കാരണം കേൾക്കൂ. നീ ചോദിച്ച ഗൗതമിയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ വിശദമായി പറയുന്നു. ഗംഗാ ശിവന്റെ തലയിൽ നിന്ന് പുറത്തു വന്നപ്പോൾ, മഹർഷേ, അവൾ എത്തി. അന്ന് മുതൽ ഗംഗാ ശംഭുവിന് ഏറ്റവും പ്രിയമാകുന്നു. ദേവന്റെ മനസ്സറിയാതെ, അവൾ ഗജമുഖനോടു സംസാരിച്ചു. ഉമ, ത്രിലോകങ്ങളുടെ ഭരണി, ലോകമാതാവും അനുഗ്രഹദായിനിയുമാണ്, ശാന്തയും ശ്രുതിയായി പ്രശസ്തയുമാണ്, ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവളാണ്. അമ്മയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ഗജമുഖൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "അമ്മേ, എന്തുചെയ്യണമെന്ന് എന്നെ ഉപദേശിക്കൂ; ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ അതു നിർവഹിക്കും." ഉമ തന്റെ മകനോട്, മഹേശ്വരന്റെ ജടയിൽ വസിക്കുന്നവനോട് പറഞ്ഞു: "നീ ഗംഗയെ താഴേക്ക് കൊണ്ടുവരിക; അവൾ ഭഗവാന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്." പിന്നെയും, ഭഗവാൻ അവിടെ അത്ഭുതരൂപത്തിൽ എപ്പോഴും വസിക്കുന്നു, മകനേ; ശിവൻ എവിടെയുണ്ടോ, അവിടെ ശാശ്വതവേദങ്ങളും ഉണ്ടാകും. അവിടെ എല്ലാ ഋഷിമാരും മനുഷ്യരും പിതൃഗണങ്ങളും ഉണ്ടാകും; അതുകൊണ്ട്, മഹേശ്വരനായ ദേവാദിദേവനെ തിരിച്ച് കൊണ്ടുവരിക. ആ ദേവി ഗംഗയെ പിന്വലിക്കുമ്പോൾ, മറ്റ് എല്ലാവരും പിന്വലിക്കപ്പെടും. എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ: പൂർണ്ണമായും ശങ്കരനിൽ നിന്ന് അവളെ തിരിച്ച് കൊണ്ടുവരിക. അമ്മയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഗണപതിയുടെ പ്രഭു വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "ദേവൻ ശിവനെ ഞാൻ തിരിച്ച് കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയില്ല; ശിവൻ അവിടെ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ അവളെ പിന്വലിക്കാനും കഴിയില്ല; ദേവന്മാർക്കും അവളെ പിന്വലിക്കാൻ കഴിയില്ല. ലോകമാതാവിനെയും തിരിച്ച് കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയില്ല; മറ്റൊരു കാരണവും ഉണ്ട്: മഹാത്മാവായ ഗൗതമൻ മുമ്പ് ഗംഗയെ താഴേക്ക് കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു." ലോകം ആദരിക്കുന്ന മഹർഷിയായ ഗൗതമൻ, ത്രിലോകങ്ങൾക്കും അനുഗ്രഹദായിയായവൻ, സ്നേഹപൂർവ്വം ശക്തമായ വചനങ്ങളാൽ, ബ്രഹ്മതേജസ്സോടുകൂടി, ഭഗവാനായ ഭവനെ തപസ്സും സ്തുതികളും കൊണ്ട് ആരാധിച്ചു. ശങ്കരൻ പ്രസന്നനായപ്പോൾ, ഗൗതമനോട് അപ്പോൾ പറഞ്ഞു: "നല്ലതും പ്രിയവുമായ വരങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കു; നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളത് ഏത് ആഗ്രഹവും ഞാൻ ഇന്ന് നിനക്ക് നൽകാം, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ." ഇങ്ങനെ ശിവൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു: "ജടാധരനായ ശങ്കരാ, ഗംഗയെ തന്നേ എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കണം; മറ്റേതൊരു വരവും എനിക്കാവശ്യമില്ല." ശംഭു, ലോകങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹദായിയായവൻ, വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "നീ നിന്റെ വേണ്ടി ഒന്നും ചോദിച്ചിട്ടില്ല; അതുകൊണ്ട്, പ്രാപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതൊന്നും ചോദിക്കൂ." ഗൗതമൻ, മനസ്സിൽ ദൃഢതയോടെ, കരംകൂപ്പി ഭവനോട് പറഞ്ഞു: "എല്ലാവർക്കും പ്രയാസമുള്ളത് ഇതാണ്: നിന്നെ ദർശിക്കുക. നിന്റെ കൃപയാൽ, ശങ്കരാ, ഞാൻ ഇന്നത് പ്രാപിച്ചു." "നിന്റെ പാദങ്ങൾ സ്മരിച്ചാലും ജ്ഞാനികൾക്ക് സാക്ഷാൽക്കാരം ലഭിക്കും; നേരിട്ട് നിന്നെ ദർശിച്ചാൽ എങ്ങനേ?" ഗൗതമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഭവൻ സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: "മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും ഉപകാരമായതിനാൽ നീ ഈ അപേക്ഷ നടത്തി.