കപിലമുനി, ധ്യാനത്തില് ആഴമായ ശേഷം, സമവായിച്ചിരുന്ന സപ്തര്ഷിമാരോട് സംസാരിക്കുകയും, "വേനയുടെ താടിയെ churn ചെയ്യുമ്പോള് അവിടെ നിന്ന് ഒരാള് ഉദയം ചെയ്യും," എന്ന് പറഞ്ഞു. കപിലന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം, സപ്തര്ഷിമാര് വേനയുടെ താടി churn ചെയ്തു. അതില് നിന്നു, കറുത്ത നിറമുള്ള, ഭയാനക ശക്തിയുള്ള, വലിയ പാപി ജനിച്ചു. അവനെ കണ്ട സപ്തര്ഷിമാര് ഭയപ്പെട്ടു, "ഇരിക്കൂ!" എന്നതുകൊണ്ട് അവന് 'നിഷാദന്' ആയി, അവനില് നിന്ന് നിഷാദജാതി ജനിച്ചു. അതിനുശേഷം, വേനയുടെ വലതു കൈ churn ചെയ്തു; ആ കൈ ധര്മം നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. അതില് നിന്ന്, ശക്തമായ ശബ്ദവും, എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ള പൃഥു ജനിച്ചു. പൃഥു രാജാവായി, ബ്രഹ്മത്വശക്തി ഉള്ക്കൊണ്ട, മഹത്വമുള്ളവനായി. ദേവതകള് അവനെ സമീപിച്ചു, ആദരിക്കുകയും, ശുഭമായ വരങ്ങള് നല്കുകയും ചെയ്തു. അവനു ആയുധങ്ങളും, ഗുണമന്ത്രങ്ങളും നല്കി. കപിലമുനിയോടൊപ്പം സപ്തര്ഷിമാര് പൃഥുവിനോട് പറഞ്ഞു: "ഭൂമിയിലെ ഔഷധികള് ഇല്ലാതായിരിക്കുന്നു; ജീവികള്ക്ക് പോഷണം നല്കണം." പൃഥു, അതിമനുഷ്യനായ രാജാവ്, തന്റെ ധനു എടുത്ത് ഭൂമിയോട് അഭ്യര്ത്ഥിച്ചു: "ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിന്, നീ ആവശ്യമുള്ള ഔഷധികള് തിരികെ നല്കണം." ഭൂമി, ഭയപ്പെട്ട്, വിശാലനായ പൃഥുവിനോട് പറഞ്ഞു: "മഹത്തായ ഔഷധികള് എന്റെ ഉള്ളിൽ സംരക്ഷിതമാണ്; എങ്ങിനെയാണു ഞാന് അവ നല്കുന്നത്?" രാജാവ്, ക്രുദ്ധനായി, വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "നീ ഇന്ന് അവ നല്കില്ലെങ്കില്, ഞാന് നിന്നെ വധിച്ച്, ഔഷധികള് സ്വയം നല്കും." ഭൂമി ചോദിച്ചു: "ഹേ മഹാരാജന്, നീ ജ്ഞാനിയായതുകൊണ്ട്, സ്ത്രീയെ എങ്ങനെ കൊല്ലും? എന്നെ ഇല്ലാതാക്കുമ്പോള് ജീവികള് എങ്ങനെ നിലനില്ക്കും?" പൃഥു പറഞ്ഞു: "നൂറ്റാണ്ട് അശ്വമേധയാഗത്തിന് തുല്യമായ, ഒരാളുടെ നഷ്ടത്തില് പലരുടെയും ക്ഷേമം ഉണ്ടാകുമ്പോള് പാപമില്ല; തപസ്സിലൂടെ ജീവികളെ പോഷിക്കും." "ഇതില് പാപം കാണുന്നില്ല; ഈ വാക്കുകള് അപ്രയോജനമല്ല; പലരുടെയും സന്തോഷം ഉണ്ടാക്കുന്ന കാര്യമാണ്. സപ്തര്ഷിമാര് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, ഒരാളുടെ വധം നൂറ്റാണ്ട് അശ്വമേധയാഗത്തിന് വലിയതാണ്." അതിനുശേഷം, ദേവതകളും സപ്തര്ഷിമാരും, പൃഥുവിനെയും ഭൂമിയെയും ശാന്തിപ്പിച്ചു; ദേവതാസമൂഹം ഭൂമിയോട് പറഞ്ഞു: "ഭൂമി, പശുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, പൃഥുവിന് പാല് രൂപത്തില് ഔഷധികള് നല്കണം. അപ്പോള് രാജാവ് സന്തുഷ്ടനാകും, ജനങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം നടക്കും, ക്ഷേമം നിലനില്ക്കും." ഭൂമി, പശുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, കപിലമുനിയുടെ അടുത്ത് ഇരുന്നു; വേനയില് നിന്ന് ജനിച്ച രാജാവ്, ആ മഹത്തായ ഔഷധികള് പാല് ആയി ദോഹിച്ചു. ദേവതകള്, ഗന്ധര്വര്, സപ്തര്ഷിമാര്, കപിലമുനി, നർമ്മദയുടെ തീരത്ത് പശുവിന്റെ രൂപത്തിലുള്ള ഭൂമിയെ കണ്ടു. സരസ്വതി, ഭഗീരതി, ഗോദാവരി തുടങ്ങിയ മഹാനദികളിലും, പൃഥു ആ മഹത്തായ പാല് ദോഹിച്ചു. പൃഥു ദോഹിച്ചപ്പോള്, നദി വിശുദ്ധവും ശുദ്ധവുമാവുകയും, ഗൗതമിയുമായി ഐക്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു; അതൊരു അത്ഭുതംപോലെയാണ്. അന്നുതുടങ്ങി, ആ പുണ്യസ്ഥലം 'കപിലസംഗമം' എന്ന പേരില് അറിയപ്പെട്ടു; അവിടെ എൺപത്തിയെട്ട് ആയിരം വിശിഷ്ട പുണ്യസ്ഥലങ്ങള് ഉണ്ട്. സപ്തര്ഷിമാര് നാരായണന് പറഞ്ഞത്: "ഈ പുണ്യസ്ഥലങ്ങള് സ്മരണയിലൂടെ പോലും ലോകത്തെ ശുദ്ധമാക്കുന്നു; ഓരോന്നും, ക്രമത്തില്." ദേവതകളുടെ സ്ഥലം, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമായ ഒരു പുണ്യസ്ഥലമാണ്. അതിന്റെ ശക്തി പറയാം, നാരായണന് കേള്ക്കൂ. കൃതയുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തില്, ദേവാസുരയുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോള്, സിംഹിക എന്ന അസുരസ്ത്രീയുണ്ടായിരുന്നു. അവളുടെ മകനായിരുന്നു മഹാബലശാലിയായ രാഹു. അമൃതം ഉണര്ന്നപ്പോള്, സിംഹികയുടെ മകന് വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. അവന്റെ മകനായിരുന്നു മഹാസുരന് മെഘഹാസ. തന്റെ പിതാവ് കൊല്ലപ്പെട്ട വിവരം കേട്ട്, മെഘഹാസ തപസ്സ് ആരംഭിച്ചു, ദുഃഖത്തില് ആഴമായിരുന്നു. രാഹുവിന്റെ മകൻ ഗൗതമിയുടെ തീരത്ത് തപസ്സ് നടത്തുമ്പോള്, ദേവതകളും സപ്തര്ഷിമാരും, ഭയപ്പെട്ട് അവനെ സമീപിച്ചു. "തപസ്സ് ഉപേക്ഷിക്കൂ; മനസ്സില് ആഗ്രഹിക്കുന്നതൊക്കെയും നിനക്കു ലഭിക്കും. ശിവഗംഗയുടെ അനുഗ്രഹത്താല് ഇവിടെ പ്രാപിക്കാനാവാത്തത് ഒന്നുമില്ല." "എന്റെ പിതാവിനെ ദേവതകള് അപമാനിച്ചു; അവനോടും എന്നോടും അഗാധമായ സ്നേഹം കാണിച്ചാല്—" "ദേവതകള് തന്നെയും, എന്റെ തപസ്സും, എനിമിതിയില്ലാതെ ഞാന് ശത്രുത്വം ഉപേക്ഷിക്കും. പിതാവിന്റെ ആദരത്തിനായി മകൻ ശത്രുത്വം നീക്കണം. നിങ്ങൾക്ക് ഇതു ആഗ്രഹമാണെങ്കില്, എന്റെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പൂർത്തിയാകും." അതിനുശേഷം, ദേവതാസമൂഹം രാഹുവിനെ ഗ്രഹമാക്കി, മെഘഹാസനെ രാക്ഷസന്മാരില് പ്രധാനിയാക്കി. രാഹുവിന്റെ മകൻ, നായൃത്യദിക്പാലൻ, വീണ്ടും ദേവതകളോട് പറഞ്ഞു: "എന്റെ പ്രശസ്തി നിലനില്ക്കണം." "ഈ പുണ്യസ്ഥലത്തിന്റെ ശക്തി നൽകണം." ദേവതകള് അതിന് സമ്മതിച്ചു, മനസ്സിലുള്ളതൊക്കെയും നൽകി. ദേവതാമുനികളില് ശ്രേഷ്ഠനായ നാരായണന്, ആ പുണ്യസ്ഥലം ദൈവങ്ങളുടെ സ്ഥാനമായി, ദൈവങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തില് ദൈത്യാധിപന്റെ പേരില് അറിയപ്പെടുന്നു. ദൈവങ്ങള്ക്കും പ്രാപിക്കാനാവാത്ത, ദൈവത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലുള്ള, ദൈവീയതീര്ത്ഥം എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്നു. അവിടെ, നാരായണന്, ദൈവ്യങ്ങള് ആരാധിക്കുന്ന പതിനെട്ട് പുണ്യസ്ഥലങ്ങള് ഉണ്ട്; അവിടെ സ്നാനവും ദാനവും വലിയ പാപങ്ങള് നീക്കുന്നു. അത് 'സിദ്ധതീര്ത്ഥം' എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; അവിടെ സിദ്ധന്മാരുടെ അധിപനായ ശിവന് വാസം ചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ ശക്തി, മനുഷ്യര്ക്ക് എല്ലാ സിദ്ധികളും നല്കുന്നതായാണ്.