മഹർഷി അത്രിയുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ടതോടെ, സർവ്വജീവികളുടെ മഹാശില്പിയും സൃഷ്ടാവുമായ വിശ്വകർമ്മൻ അതിവേഗത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ നഗരം മെരു, ആഗ്രഹം പൂർത്തിയാക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ, ലതകൾ, സമൃദ്ധിയുള്ള കാമധേനു എന്നിവ സൃഷ്ടിച്ചു. അതോടൊപ്പം, വജ്രം ഉൾപ്പെടെയുള്ള രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച അതിപ്രഭയായ ഭവനങ്ങൾ, അവയവങ്ങളിൽ ഒരു ദോഷവും ഇല്ലാത്ത ശചി ദേവിയെ, കാമദേവന്റെ ആനന്ദസദസ്സിനോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സദസ്സും അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ചു. അത്രി പുത്രൻ ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ സുധർമ്മ എന്ന മഹാസഭയും മനോഹരമായ അപ്സരസ്സുകളെയും സൃഷ്ടിച്ചു. അതുപോലെ, വൈഭവത്തോടെ ഐരാവതം എന്ന ഹസ്തിയെ, വജ്രം പോലുള്ള ആയുധങ്ങൾ, എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ഒരുമിച്ച് സൃഷ്ടിച്ചു. പ്രിയപ്പെട്ടവളുടെ നിർബന്ധം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും അത്രിയുടെ മകൻ ശചിക്ക് സമമായ ഒരു ഭാര്യയെ സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെ അത്രിയുടെ മുഖങ്ങളാൽ ചേർന്ന് വജ്രം മുതലായ ആയുധങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. ഇന്ദ്രന്റെ നഗരത്തിൽ കാണുന്ന എല്ലാ നൃത്തഗാനങ്ങളെയും അത്രി പുത്രൻ സൃഷ്ടിച്ചു. ഈ സമ്പൂർണ്ണമായ സൗഭാഗ്യങ്ങൾ ലഭിച്ചപ്പോൾ ആ മഹർഷി അത്യന്തം സന്തോഷമാനായി. അത്തരം അത്യുത്തമമായ സുഖപ്രദമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ ആര്ക്കും എന്തെങ്കിലും അഭിലാഷം തോന്നുമോ? ദൃശ്യമായ കാര്യങ്ങൾക്കു പോലും ആഗ്രഹം ഉണ്ടാവില്ല. എന്നാൽ, ദൈത്യന്മാരും ദാനവന്മാരും ഈ കാര്യങ്ങൾ കേട്ട്, രാക്ഷസന്മാർ കോപത്തോടെ കൂട്ടമായി വന്നു. “സ്വർഗം ഉപേക്ഷിച്ച് ഹരി ഭൂമിയിൽ വന്നത് എന്തിനാണ്? പരസ്പരസുഖത്തിനായോ? അതിനാൽ, വൃത്രസൂരനെ—യാഗം ചെറുതായവനെ—തിരിച്ച് പോവാൻ നമ്മൾ പോവാം” എന്നു അവർ പറഞ്ഞു. പിന്നെ ആ അസുരന്മാർ അത്രി പുത്രനെ ചുറ്റി, അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ച നഗരത്തെ വളഞ്ഞ്, അതിനെ ഇന്ദ്രന്റെ നഗരം എന്ന് പേരിട്ടു. ആദ്യമായി ജനിച്ചവൻ, ദൈവങ്ങളെ പോലും യാഗശക്തിയാൽ മറികടന്നവൻ, ആകാശവും ഭൂമിയും നിലനിൽക്കുന്നത് അവന്റെ ശക്തിയാൽ തന്നെയാണ്; അതിനാൽ മനുഷ്യരിൽ ഇന്ദ്ര എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അത്രി പുത്രൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ ഹരിയല്ല, ശചി എന്റെ ഭാര്യയല്ല, ഈ നഗരം അല്ലെങ്കിൽ കാട് ഇന്ദ്രന്റേതുമല്ല. വൃത്രസൂരനെ വധിച്ച, വജ്രധാരിയായ, ആയിരം കണ്ണുകളുള്ള, ശത്രുനാശകനായ, വജ്രം പോലുള്ള ഭുജങ്ങളുള്ളവൻ മാത്രം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ ആണു. ഞാൻ ബ്രാഹ്മണൻ, വേദജ്ഞാനി, ബ്രാഹ്മണസഭകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഗൗതമീ തീരത്ത് വസിക്കുന്നു. ഭാവിയിലോ ഇന്നോ, സന്തോഷത്തിനായി ഞാൻ ഈ പ്രവർത്തി നിർബന്ധിതമായ ദുരിതത്തിൽ ചെയ്തതേയുള്ളു. മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അത്രേയം, നീ നീക്കിയ ഇന്ദ്രന്റെ വിയർപ്പ് ഒരു അനുകരണമായിരുന്നു; നിന്റെ ക്ഷേമം ഉറപ്പാണ്, അതിന് മാറ്റമില്ല.” അത്രേയൻ പറഞ്ഞു: “നിങ്ങൾ ഇവിടെ എനിക്കുവേണ്ടി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതുപോലെ ഞാൻ ചെയ്യാം, മഹാഭാഗ്യശാലികളേ; സത്യത്തിന്റെ സാക്ഷ്യമായി ഞാൻ അഗ്നിയെ വിളിക്കുന്നു.” അത്രേയം ദൈത്യന്മാരോടും പിന്നെ ത്വഷ്ടാവിനോടും പറഞ്ഞു: “ത്വഷ്ടാവേ, എന്റെ സ്നേഹത്താൽ നീ സൃഷ്ടിച്ച ഈ ഇന്ദ്രപദവി ഉടൻ പിന്വലിക്കൂ; ബ്രാഹ്മണർഷിയെ സംരക്ഷിക്കൂ. പഴയപോലെ എന്റെ ആശ്രമവും അതിലെ മൃഗപക്ഷികളും വൃക്ഷങ്ങളും വെള്ളവും എനിക്കു തിരിച്ചു തരിക. ദൈവികസൗഭാഗ്യങ്ങൾ എനിക്കു ആവശ്യമില്ല. ക്രമം തെറ്റി ലഭിച്ച ഈ കാര്യങ്ങൾ ജ്ഞാനികൾക്കു സന്തോഷം നൽകുന്നതല്ല.” “അങ്ങനെയാകട്ടെ,” എന്നു പറഞ്ഞ് ത്വഷ്ടാവ് ആ അനുഗ്രഹം പിന്വലിച്ചു; ദൈത്യന്മാർ തങ്ങളുടെ ദേശങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി ഭൂമി കടുപ്പുകളിൽ നിന്നും ശുദ്ധീകരിച്ചു. ത്വഷ്ടാവും സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ സ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങി; അത്രേയൻ ശിഷ്യസംഘത്തോടൊപ്പം ഭാര്യയോടുകൂടി അവിടെ തുടര്ന്നു. അത്രേയൻ ഗൗതമീ തീരത്ത്, തപസ്സിനും യാഗത്തിനും അർപ്പിതനായി, ശിഷ്യസഹിതനായി വസിച്ചപ്പോൾ, അവൻ ലജ്ജയോടെ പറഞ്ഞു: “ഹായ, മായയുടെ ശക്തി! എന്റെ മനസ്സും വഴിതിരിഞ്ഞു പോയി. മഹേന്ദ്രപദവിയിൽ എത്തേണ്ടതിൽ എനിക്കെന്ത് പ്രയോജനം? ഞാൻ മുമ്പ് എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന്…” അത്രേയൻ ഇങ്ങനെ ലജ്ജയോടെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ ദേവതകൾ പറഞ്ഞു: “ലജ്ജ ഉപേക്ഷിക്കൂ, മഹാബാഹുവേ; നിനക്കു വലിയ കീർതി ലഭിക്കും. ആരെങ്കിലും അത്രേയ തീർത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും എളുപ്പത്തിൽ പുണ്യം ലഭിക്കും. അവർ ഇന്ദ്രനുപോലെ ആനന്ദം അനുഭവിക്കും, സ്മരണയാൽ തന്നെ. അവിടെ അഞ്ചായിരം തീർത്ഥങ്ങൾ ഉള്ളതായി ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. ഇന്ദ്രൻ, അത്രേയൻ, ദൈത്യന്മാർ എന്നിവരുടെ പേരിൽ അവിടെയുള്ള തീർത്ഥങ്ങൾ പ്രശസ്തമാണ്; അവിടെ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്താൽ അക്ഷയമായ പുണ്യം ലഭിക്കും.” ഇങ്ങനെ ദേവതകൾ പറഞ്ഞ് തിരിച്ചു പോയി; അത്രേയൻ സന്തോഷത്തോടെ അവിടെയായി. മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തമായ കപിലാസംഗമം എന്ന ഒരു മഹാ തീർത്ഥം ഉണ്ട്. നാരദാ, അവിടെ ഞാൻ നിനക്കൊരു അത്യുത്തമവും പവിത്രവുമായ കഥ പറയുന്നു. അവിടെ കപിലൻ എന്ന മഹർഷി, സത്യജ്ഞാനിയും, മഹാപ്രശസ്തനും, കഠിനവ്രതസ്ഥനും, ദയാലുവും ആയവൻ, ഗൗതമീ തീരത്ത് തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്. അപ്പോൾ വാമദേവന്മാരും മറ്റ് മഹർഷികളും ആ മഹാപുരുഷനെ സമീപിച്ചു. വേനനെ വധിച്ചതിനുശേഷം, ധർമ്മം നശിക്കുകയും രാജ്യം ഭരണാധികാരമില്ലാതാവുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ശാപത്താൽ രാജ്യം രാജാവില്ലാതായി. അപ്പോൾ മഹർഷിസഭ കപിലനെ ഗുരുവായി സമീപിച്ചു. “വേദം നഷ്ടമായി, ധർമ്മം ഇല്ലാതായി. ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ?” എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ചോദ്യം. കപിലൻ ധ്യാനിച്ച്, സമാഹിതനായിട്ട് മഹർഷികൾക്ക് പറഞ്ഞു: “വേനന്റെ തോളിൽ നിന്ന് churn ചെയ്താൽ ഒരാൾ ഉടലെടുക്കും.” അങ്ങനെ മഹർഷികൾ വേനന്റെ തോളിൽ നിന്ന് churn ചെയ്തു; അതിൽ നിന്ന് കറുത്ത നിറമുള്ള, ഭീകരശക്തിയുള്ള, പാപിയായ ഒരാൾ ജനിച്ചു. അവനെ കണ്ടപ്പോള് മഹർഷികൾ ഭയപ്പെട്ട്, “ഇറുക്കൂ!” എന്ന് പറഞ്ഞു. അതിനാൽ അവൻ നിഷാദനായി, അവനിൽ നിന്ന് നിഷാദവർഗ്ഗം ഉദിച്ചുവന്നു. ശേഷം അവർ വേനന്റെ ധർമ്മം നിറഞ്ഞ വലത് കൈ churn ചെയ്തു; അവിടെ നിന്ന് മഹാശബ്ദനും, എല്ലാ മംഗലചിഹ്നങ്ങളോടുകൂടിയ പൃഥു ജനിച്ചു. പൃഥു മഹാശക്തിയോടെ രാജാവായി, ബ്രഹ്മതേജസ്സോടെ പ്രസിദ്ധനായി. എല്ലാ ദേവതകളും അവനെ ആദരിച്ചു, ആശംസാപ്രദാനവും അനുഗ്രഹങ്ങളും നൽകി. അവനു ദേവതകൾ ആയുധങ്ങളും ഗുണപൂർണ്ണമായ മന്ത്രങ്ങളും നൽകി. പിന്നെ മഹർഷിസഭയും കപിലനും ചേർന്ന് പൃഥുവിനോട് പറഞ്ഞു: “ഭൂമിയിലെ ഔഷധികൾ നശിച്ചിരിക്കുന്നു; ജീവജാലങ്ങൾക്ക് ആഹാരം നൽകണം.” അപ്പോൾ ആ മഹാരാജാവ് വില്ലെടുത്ത് ഭൂമിയോട് പറഞ്ഞു: “ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി നശിച്ച ഔഷധികൾ തിരികെ നൽകൂ.” --- ഈശ്വരാനുഗ്രഹത്താൽ അത്രേയനും കപിലനും അനുഭവിച്ച ഈ സംഭവങ്ങൾ, ഗൗതമീതീരത്ത് നടന്ന ദിവ്യമായ ചരിത്രങ്ങൾ, മഹർഷികളുടെ തപസ്സും, ദൈവിക ഇടപെടലുകളും, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠരുടെ ധർമ്മബോധവും ഇങ്ങനെ unfolded ആയി.