സുമിത്രയുടെ പുത്രൻ ലക്ഷ്മണൻ സ്നാനം ചെയ്ത് ശങ്കരനെ ആരാധിച്ച സ്ഥലമാണ് ലക്ഷ്മണതീർഥം എന്നപേരിൽ പ്രശസ്തമായത്. അതുപോലെ തന്നെയാണ് സീതാദേവി ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചുവന്ന സ്ഥലം. ലക്ഷ്മണന്റെ പാദസ്പർശം ലഭിച്ച ഗംഗാ, അനന്തമായ എല്ലാ പാപങ്ങളെയും അകറ്റാൻ ശേഷിയുള്ളതായി, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ശുദ്ധീകരിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളതായി മാറി. ലക്ഷ്മണൻ സ്നാനം ചെയ്തതുകൊണ്ടു മാത്രം ആ തീർഥത്തിന്റെ മഹത്വം പറയേണ്ടതില്ല; രാമതീർഥത്തിനെ സമം മറ്റൊന്നുമില്ല. ആ മഹാപുണ്യസ്ഥലം പുത്രതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ മഹത്വം ശാസ്ത്രങ്ങൾ പോലും പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ എല്ലാ മനോരഥങ്ങളും സഫലമാകും. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിക്കാം, ഹേ നാരദാ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. ഒരിക്കൽ, ദിതിയുടെ പുത്രന്മാരായ ദാനവന്മാർ ക്ഷീണിച്ച്, ആദിതിയുടെ മക്കൾ എല്ലാ ഭംഗിയിലും വളർന്നു繁സമൃദ്ധരായി. ദിതി ദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞു: “നമ്മുടെ മക്കൾ ക്ഷയിച്ചു പോയിരിക്കുന്നു, ഹേ സുഗതേ, എന്ത് ചെയ്യാമെന്നറിയില്ല. ലോകത്തിൽ കര്മ്മം ഏറ്റവും പ്രധാനമാണ്. ആദിതിയുടെ അക്ഷുന്തമായ, ഉത്തമമായ വംശം നോക്കൂ, അവർക്കു രാജ്യം, കീർത്തി, വിജയശ്രീ എല്ലാം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു. അവരുടെ ശത്രുക്കൾ ജയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവർക്കു മഹത്വവും ധർമ്മവും ഉന്നതമാണ്; അവർ എന്റെ മനസ്സിലെ ദുഃഖം പോലും അകറ്റാൻ കഴിവുള്ളവരാണ്. ഭർത്താവിൽ തുല്യരായും, ആചരണത്തിൽ തുല്യരായും, വംശത്തിൽ തുല്യരായും, രൂപത്തിൽ പോലും തുല്യരായും ഞങ്ങൾ ഇരുവരും; എങ്കിലും അവരുടെ ഉന്നതിയും സമൃദ്ധിയും സഹിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. ആദിതിയുടെ പരമാധിക്യവും സന്താനസമൃദ്ധിയും കണ്ടു ഞാൻ വിഷാദം അനുഭവിക്കുന്നു.” ഇങ്ങനെ ദിതി ദുഃഖഭരിതയായി, ആഴമായ ഉച്ച്വാസം വിടുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മപുത്രനായ മഹർഷി അവളെ ആദരിച്ചു, സാന്ത്വനവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: “ദുഃഖിക്കേണ്ട, സുഗതേ; പുണ്യഫലത്തിലൂടെ മാത്രമേ ആഗ്രഹങ്ങൾ സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടൂ. അതിന് മാർഗ്ഗം മഹാത്മാവായ പ്രജാപതി അറിയുന്നു; അവൻ നിന്നോട് പറയും.” ദിതി വിനയപൂർവ്വം ഹൃദയപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു. അപ്പോൾ, ദാനു ദിതിയോട് പറഞ്ഞു: “സുഗതേ, നീ നിന്റെ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടു ഭർത്താവായ കശ്യപനെ സന്തോഷിപ്പിക്കൂ; ഭർത്താവ് സന്തോഷിച്ചാൽ, നിനക്ക് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കും.” “ശരി” എന്ന് സമ്മതിച്ച്, ദിതി പൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ കശ്യപനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ മഹാനായ പ്രജാപതി കശ്യപൻ ദിതിയോട് പറഞ്ഞു: “നീ എന്ത് വേണം, പറയൂ ദിതി, വരം ചോദിക്കൂ.” ദിതി ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു: “എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ള, ലോകങ്ങളെ ജയിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള, എല്ലാ ഭൂതങ്ങളും ആദരിക്കുന്ന ഒരു പുത്രൻ എനിക്കു വേണം. അവന്റെ ജനനത്തിലൂടെ ഞാൻ വീരപുത്രന്റെ മാതാവാവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ദേവേന്ദ്രാ, ഇതാണ് ഞാൻ ചോദിക്കുന്ന വരം.” കശ്യപൻ പറഞ്ഞു: “ഉത്തമമായ ഒരു വ്രതം ഞാൻ നിന്നെ പഠിപ്പിക്കാം; പന്ത്രണ്ട് വർഷം ആചരിച്ചാൽ അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും. അതിനു ശേഷം ഞാൻ വരം നല്കും; പാപരഹിതനായൊരു പുത്രൻ ജനിച്ചാൽ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറും.” ഭർത്താവിന്റെ വാക്കുകളിൽ സന്തോഷത്തോടെ, ദിതി വിശാലകണ്ണുകളോടെ, ഭർത്താവ് പഠിപ്പിച്ച വിധത്തിൽ വ്രതം ആചരിച്ചു. പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിൽ സേവനം, അർഹന്മാർക്ക് ദാനം, വ്രതാചരണം എന്നിവ അവഗണിക്കുന്നവർക്ക് ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമാകുമോ? വ്രതം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, കശ്യപൻ ദിതിയിലും ഗർഭം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. പിന്നീട്, ഒറ്റക്കായി, കശ്യപൻ പ്രിയപ്പെട്ട ദിതിയോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: “തപസ്സിൽ നിഷ്ഠയുള്ള ഋഷികൾ പോലും നിർദ്ദേശിച്ച കർമ്മങ്ങൾ അവഗണിച്ചാൽ ഫലം ലഭിക്കാറില്ല, സുന്ദരിയായവളേ. പ്രഭാതസന്ധ്യയിലും സായം സന്ധ്യയിലും അപവാദമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ചെയ്യരുത്; ഉറങ്ങരുത്, പുറത്തു പോകരുത്, മുടി അഴിച്ചിട്ടിരിക്കരുത്. സന്ധ്യാകാലത്ത് ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്, ഉമ്മിയിടരുത്, കൈകുത്തി വലിച്ചിരിക്കരുത്; പ്രത്യേകിച്ച് ആ സമയത്ത് ഭൂതഗണങ്ങൾ ഒത്തുചേരുന്നുണ്ടല്ലോ. ചിരി മറയ്ക്കണം, സന്ധ്യാകാലത്ത് വീട്ടിൽ ഇരിക്കരുത്. ഉലക്ക, ഉരുള, ശുപ, ഇരിപ്പിടം, മറകൾ എന്നിവയ്ക്ക് മുകളിലൂടെ പകലോ രാത്രിയോ കടക്കരുത്. തല വടക്ക് വെച്ച് ഉറങ്ങരുത്, പ്രത്യേകിച്ച് സന്ധ്യാകാലത്ത്; കള്ളം പറയരുത്, മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിലേക്കു പോകരുത്. ഭർത്താവിനെക്കാൾ വേറെ സ്ത്രീയെ നോക്കരുത്, അത്യന്തം സൂക്ഷിക്കണം. ഇങ്ങനെയുള്ള നിയമങ്ങൾ പാലിച്ചാൽ, മൂന്ന് ലോകത്തെയും ഭരിക്കാൻ യോഗ്യനായ പുത്രൻ നിനക്കു ലഭിക്കും.” ദിതി “ശരി” എന്ന് സമ്മതിച്ചു, ലോകമാകെ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ഭർത്താവിനോട്. അതിനു ശേഷം കശ്യപൻ ദേവതകളെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. ദിതിയുടെ ഗർഭം വളർന്നു, ശക്തിയും പുണ്യഫലവും ഉള്ളതായിരുന്നു; ഈ സത്യാവസ്ഥയെ മഹാമായാവി മായ അറിയുകയും ചെയ്തു. ഇന്ദ്രനും മായയ്ക്കും സൗഹൃദം ഉണ്ടായി. മായ രഹസ്യമായി ഇന്ദ്രനോട് വിനയപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: ദിതിയുടെ ആഗ്രഹവും വ്രതവും, ഗർഭത്തിന്റെ വളർച്ചയും അതിന്റെ ശക്തിയും എല്ലാം സ്നേഹപൂർവ്വം വെളിപ്പെടുത്തി. ഒരു സ്നേഹിതൻ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഏക കേന്ദ്രമായിരിക്കും; ഭയമില്ലാതെ, വിവിധ പുണ്യഫലങ്ങളാൽ ലഭിച്ച സൗഹൃദം അതാണ്. മായ, മഹാദാനവനായ, നമുചിയുടെ പ്രിയ സഹോദരനായിരുന്നു; ദേവേന്ദ്രാ, സഹോദരഹന്താവായ ഇന്ദ്രനുമായി മായയ്ക്ക് സൗഹൃദം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം? നമുചി ഒരു കാലത്ത് മഹാശക്തിയുള്ള ദാനവാധിപതിയായിരുന്നു; ഇന്ദ്രനോട് ഭയാനകമായ വൈരാഗ്രഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, യുദ്ധം അവസാനിപ്പിച്ച ശേഷം, ധീരനായ നമുചി, ശതക്രതുവായ ഇന്ദ്രൻ പിന്മാറുമ്പോൾ, അവനെ പിൻതുടർന്നു. അവൻ അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ടു, ഇന്ദ്രൻ, ശചീഭർത്താവായ ഇന്ദ്രൻ, ഭയപ്പെട്ട്, എയരാവതം ഉപേക്ഷിച്ച്, നുരയിൽ ഒളിച്ചു. വജ്രായുധം ചൂണ്ടി, ശത്രുവിനെ അതിവേഗം നുരകൊണ്ട് മാത്രം പ്രഹരിച്ചു; നമുചി നശിച്ചു, അവന്റെ സഹോദരൻ മായാ ഇളയവനായിരുന്നു. സഹോദരഹന്താവായ ഇന്ദ്രനെ നശിപ്പിക്കാൻ മായ വലിയ തപസ്സു ചെയ്തു, ഭയാനകമായ മായാവിദ്യകൾ ദേവന്മാരിൽ പ്രയോഗിക്കാൻ ശാക്തനായി. വിഷ്ണുവിൽ നിന്ന് വ്രതഫലമായി അനുഗ്രഹങ്ങൾ നേടി, മായാ ദാനവൻ വാക്കിലും ദാനത്തിലും പ്രാവീണ്യം നേടി.