രാമന്റെ മഹത്വമുള്ള പുത്രന് ഗൗതമീ നദിക്കരയിലേക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു; അതിനാലാണ്, മഹാനായ രാജാവേ, നിങ്ങളെ ഭയാനകമായ നരകത്തിൽ നിന്നു പുറത്തെടുക്കപ്പെട്ടത്. രാമനും ലക്ഷ്മണനും ഗൗതമീ തീരത്തുണ്ടായിരിക്കെ നിങ്ങളെ ഓര്ത്തു, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പിണ്ഡാദി കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്താല്, രാജാവേ, നിങ്ങൾ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനായി സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് ഉയരും. “ഞാൻ അവിടെ പോയി നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരിലേക്ക് എത്തിക്കും; നിങ്ങൾ മാത്രം ഞങ്ങളുടെ ആശ്രയമാണ്, ദയവായി അനുമതി നൽകണം,” എന്നാണ് ദൂതൻ പറഞ്ഞു. രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട യമദൂതന്മാർ കരുണയോടെ അവനു വിടുതൽ നൽകി; രാജാവ് തന്റെ പുത്രന്മാരുടെ അടുത്തേക്ക് പോവാൻ തുടങ്ങി. അവൻ ഭയാനകമായ കഷ്ടപാടുകളിൽ നിറഞ്ഞ ഒരു രൂപം സ്വീകരിച്ചു, ആവേശത്തോടെ ആഹ്വസിച്ച്, ലജ്ജയോടെ തന്നെ നോക്കി, ചെയ്ത പാപങ്ങൾ ഓർക്കുന്നു. രാഘവന് സ്വേച്ഛയോടെ സഞ്ചരിച്ച് ഗംഗയെ സമീപിച്ചു; രാമനും ലക്ഷ്മണനും ഗൗതമീ തീരത്ത് ആശ്രയം നേടി. അവിടെ, സീതയോടൊപ്പം, വിധേയകുമാരി, നിർദ്ദിഷ്ടവിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്തു. എന്നാൽ ഗൗതമീ തീരത്ത് ഭക്ഷണവും മറ്റു ഉപാധികളും ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു. അന്ന് അവിടുത്തെ വാസികള്ക്കിടയില് താമസിക്കുമ്പോള്, ലക്ഷ്മണന് ഈ അവസ്ഥ കണ്ടു വിഷമത്തോടെ രാമനോട് പറഞ്ഞു: “നാം ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാരാണ്, നിന്റെ ശക്തി ഇത്രയാണെങ്കിലും, നമുക്കോ ഗംഗാതീരവാസികള്ക്കോ ഭക്ഷണം ഇല്ല.” രാമൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: “സഹോദരാ, വിധിയാൽ നിർണ്ണയിച്ച കാര്യങ്ങൾ മാറ്റാനാവില്ല; ഭൂമി മുഴുവൻ ഭക്ഷണത്തോടെ നിറഞ്ഞിരുന്നാലും നമുക്ക് ഇപ്പോൾ അതിന് ആവശ്യമുണ്ട്. സൌമിത്രേ, നാം ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ വായിലേക്കു ഹവിരാഗ്നി സമർപ്പിച്ചിട്ടില്ല; ഭൂദേവതകൾക്ക് യുക്തമായി പൂജയും തൃപ്തിയും നൽകാതിരുന്നതാണ് കാരണം. എപ്പോഴും വിശക്കുന്നവർ അങ്ങനെ ജനിക്കുന്നു. സ്നാനവും ദേവതാരാധനയും കഴിഞ്ഞ് യജ്ഞാഗ്നിയിൽ ഹവി സമർപ്പിച്ചാൽ, യുക്തമായ സമയത്ത് ദൈവം നമുക്ക് ഭക്ഷണം നൽകും.” ഇങ്ങനെ ഇരുവരും സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, സംഭവവികാസം നിരീക്ഷിച്ച്, ദശരഥൻ രാജാവ് ആ സ്ഥലത്തേക്ക് പതിയെ എത്തി. അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ ദ്രുതഗതിയിൽ പറഞ്ഞു: “നില്ക്കു, നില്ക്കു!” അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ അമ്പുമായി അവനെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി, “നീ ഒരു റാക്ഷസനോ പിശാചോ ആകണം!” എന്നാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്. പുനരായും അവനെ സമീപിച്ചപ്പോൾ, രാമൻ, ദശരഥന്റെ പുത്രൻ, പറഞ്ഞു: “പോ, പോ! ഇവിടെ ഒരു ധാർമ്മികനായ രാജാവുണ്ട്, സദാചാരമുള്ളവൻ; അവൻ എങ്ങനെ നില്ക്കുന്നുവെന്ന് നോക്കു. രാഘവൻ മുതിര്ന്നവരെ ആരാധിക്കുന്നവനും സത്യനിഷ്ഠനായവനും ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും സേവിക്കുന്നവനും മൂന്ന് ലോകത്തെയും സംരക്ഷിക്കാൻ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനുമാണ്. ദുഷ്ക്രിയകൾ ചെയ്യുന്നവർക്കിതിൽ പ്രവേശനം ഇല്ല; നീ പ്രവേശിച്ചാൽ, നിശ്ചയമായും മരണത്തിന് വിധേയനാകും.” മകനുടേയും മറ്റുള്ളവരുടേയും വാക്കുകൾ കേട്ട്, ദശരഥൻ പതിയെ വിളിച്ചു, ചിന്തയോടെ, കൈകൂപ്പി, സീതയോടും പുത്രന്മാരോടും സംസാരിച്ചു: “ഞാൻ ദശരഥൻ രാജാവാണ്; എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ, മക്കളേ. മൂന്ന് ബ്രഹ്മഹത്യാപാപങ്ങൾകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ട് ഞാൻ ദുരിതത്തിൽപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്റെ ശരീരം നരകത്തിൽ കീറിയെറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.” അത് കേട്ട രാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും കൈകൂപ്പി ഭൂമിയിലേക്ക് നമസ്കരിച്ചു: “പിതാവേ, മഹാരാജാവേ, ഈ കര്മ്മഫലം ആരുടേതാണ്?” എന്ന് ചോദിച്ചു. അതിനുശേഷം ദശരഥൻ സംഭവിച്ച മൂന്നു ബ്രഹ്മഹത്യാപാപങ്ങൾ വിശദമായി പറഞ്ഞു. “ബ്രാഹ്മണഹത്യയ്ക്ക് എവിടെയും പ്രായശ്ചിത്തമില്ല,” എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അതുകേട്ട്, എല്ലാവരും വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ആകി, രാജാവും വനവാസിയുമായ രാമനും മാതാവും പിതാവും ഭൂമിയിലേക്ക് വീണു. ദുഃഖത്തിന്റെ വരവ്, കര്മ്മത്തിന്റെ ഗതി, നരകത്തിൽ വീഴ്ച എന്നിവ ഓർത്തു രാജാവിന്റെ പുത്രൻ അവശനായി വീണു; രാജാവിനെ ബോധരഹിതനായി കണ്ട സീത പറഞ്ഞു: “മഹാത്മാക്കൾ ദുഃഖം വന്നപ്പോൾ ദുഃഖിക്കാറില്ല; അവർ ദൈവീയവും മാനുഷികവുമായ പരിഹാരങ്ങൾ അന്വേഷിക്കും. ആയിരം യുഗങ്ങൾ ദുഃഖിച്ചാലും പ്രശ്നം അകറ്റാനാവില്ല; വിവേകമില്ലാത്തവർ ഇങ്ങനെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ വീഴും, അവർക്ക് ജ്ഞാനം ഉണ്ടാകില്ല. ഇതുപോലെ ഫലമില്ലാത്ത ദുഃഖം എന്തിനാണ്, മഹാരാജാവേ? ആദ്യം സംഭവിച്ച ആ ഭയാനകമായ കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ. പിതൃഭക്തനായ, ധാർമ്മികനായ, വേദവേദാംഗവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, നിരപരാധിയായ ബ്രാഹ്മണൻ കൊല്ലപ്പെട്ട ആ പാപത്തിന് എന്താണ് പ്രായശ്ചിത്തം?” “ഞാൻ ശാസ്ത്രപ്രകാരമാവും പ്രവർത്തിക്കുക; നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും ദുഃഖിക്കേണ്ട. ലക്ഷ്മണൻ രണ്ടാമത്തെ കൊലപാതകവും നീ മറ്റൊന്നും ഏറ്റെടുക്കണം,” എന്ന് സീത നിർണ്ണയപൂർവ്വം പറഞ്ഞു. ഇരുവരും സമ്മതിച്ചു. അതിനുശേഷം ദശരഥൻ പറഞ്ഞു: “നീ ജനകന്റെ മകൾ, ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൾ, ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവളല്ല, രാമന്റെ ഭാര്യ; അതിനാൽ നീ യുക്തമായത് സംസാരിക്കുന്നതിൽ അത്ഭുതമില്ല.” “നിങ്ങളിൽ ആര്ക്കും ബുദ്ധിമുട്ടില്ല, എന്നാൽ ഗൗതമീ തീരത്ത് സ്നാനം ചെയ്യാനും പിണ്ഡപ്രദാനം ചെയ്യാനും അല്പം പരിശ്രമം മാത്രമേയുള്ളൂ. മൂന്നു ബ്രാഹ്മണഹത്യകളിൽ നിന്നു മോചിതനായി ഞാൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ജനകജാതയായ നീ പറഞ്ഞത് നിന്റെ കുടുംബത്തിന് യുക്തമായതാണ്. ഉത്തമകുലസ്ത്രികൾ ഗോദാവരിയുടെ കൃപയാൽ മറ്റുള്ളവരെ ഭവസാഗരത്തിന്റെ പരപ്പിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു; ഇവിടെ പ്രാപിക്കാനാവാത്തത് ഒന്നുമില്ല.” പിണ്ഡപ്രദാന ചടങ്ങ് നടക്കുമ്പോൾ, ശത്രുഘ്നന് ഭക്ഷണവും ഉപാധികളും ഒന്നും കാണാനായില്ല. അതിനാൽ അവൻ ലക്ഷ്മണനോട് ചോദിച്ചു. ലക്ഷ്മണൻ വിനയപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: “ഇങ്ങുഡി മരത്തിന്റെ പഴങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയുടെ പൊടി ഉടനെ കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു.” പിന്നെ ആ പൊടിയുമായി രാമൻ പിതാവിനായി ഗംഗാതീരത്ത് പിണ്ഡം ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങി, പക്ഷേ അവൻ ദു:ഖത്തിൽ മന്ദഗതിയിലായി. അപ്പോൾ ദിവ്യമായൊരു ശബ്ദം ഉയർന്നു: “ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കു, രാജകുമാരാ! നീ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു വനത്തിലേക്കെത്തി; ഇനി എന്താണ് നഷ്ടം? നീ കപടമില്ലാതെ ധർമ്മത്തിൽ ലഗ്നനാണ്; ഇവിടെ ദുഃഖിക്കേണ്ട. ധനത്തിൽ കപടതയോടെ ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ പാപിയാണ്.” ഇങ്ങനെ, ഗൗതമീ തീരത്ത് ദുഃഖം, കര്മ്മഫലം, പ്രായശ്ചിത്തം, ധർമ്മം എന്നിവയുടെ ആഴത്തിലുള്ള സന്ദേശങ്ങൾ അണിയറയിൽ നടക്കുമ്പോൾ, ദശരഥനും രാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും അഗ്നിഹോത്രങ്ങളും പിണ്ഡപ്രദാനവും നടത്തി പിതാവിനെ മോചിതനാക്കി, മഹത്വവും ഭക്തിയും നിറഞ്ഞു അവിടുത്തെ ദിവ്യമായ സന്ദർശനം പൂർത്തിയായി.