രാജാവേ, ജനനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങൾ കൂടി കേൾക്കൂ. ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, ജീവിതത്തിലെ നാല് ആശ്രമങ്ങൾ ഉണ്ടെന്നും, ആ ആശ്രമങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനദ്വാരം കര്മമാണെന്നും ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം. ഈ നാല് ആശ്രമങ്ങളിൽ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ആ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ നിന്നാണ് ഭോഗവും മോക്ഷവും ഉദയം ചെയ്യുന്നത്—ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. ഇത് കേട്ട ശേഷം, ജനകനും ജ്ഞാനിയായ യാജ്ഞവൽക്ക്യനും, വരുണനെ ആരാധിച്ച് വീണ്ടും ചോദിച്ചു: "ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കാവുന്ന സ്ഥലം ഏതാണ്? ഏതാണ് അതിയായ പുണ്യഭൂമി? ദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വരുണനേ, ഞങ്ങൾക്കു അത് വിശദീകരിക്കണമേ. നീ സർവ്വജ്ഞനാണ്—നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു." വരുണൻ മറുപടി നൽകി: "ഭൂമിയിൽ ഭാരതം എന്ന ദേശമാണ് അത്യുത്തമം, അതിനുള്ളിൽ ദണ്ഡകം പുണ്യഭൂമിയാണ്. അങ്ങോട്ട് ചെയ്ത കര്മങ്ങൾ ഭോഗവും മോക്ഷവും ജനങ്ങൾക്ക് നൽകുന്നു. പുണ്യജലങ്ങളിൽ ഗൗതമീ ഗംഗയാണ് ശ്രേഷ്ഠം; അവിടെ യാഗവും ദാനവും ചെയ്താൽ ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും." വരുണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട യാജ്ഞവൽക്ക്യയും ജനകനും, അവിടെ നിന്ന് അനുമതി വാങ്ങി തങ്ങളുടെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. രാജാവ് ജനകൻ അശ്വമേധാദി യാഗങ്ങൾ നടത്തി; പ്രശസ്തനായ ബ്രാഹ്മണൻ യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ അവിടുത്തെ പുരോഹിതനായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഗംഗയുടെ തീരത്ത് വസിച്ചുകൊണ്ട് രാജാവ് യാഗങ്ങൾ നടത്തി മോക്ഷം നേടി. അങ്ങനെ, ജനക എന്ന പേരിലുള്ള അനേകം രാജാക്കന്മാർ അവിടെ കര്മങ്ങളിലൂടെ മോക്ഷം നേടിയതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഗൗതമീ ഗംഗയുടെ കൃപയാൽ മഹാഭാഗ്യശാലികൾ അവിടെ മോക്ഷം നേടി. അതിനുശേഷം ആ പുണ്യസ്ഥലം ജനസ്ഥാനം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. ജനകന്മാരുടെ യാഗശാല ജനസ്ഥാനം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അത് നാലു യോജന ദൂരം വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നു. അതിനെ ഓർക്കുന്നവർക്കു പോലും പാപങ്ങൾ നശിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയോ, ദാനം ചെയ്യുകയോ, പിതൃകർമ്മങ്ങൾ നടത്തുകയോ, ആ സ്ഥലം ഭക്തിപൂർവം ഓർക്കുകയോ, സന്ദർശിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറും, കൂടാതെ മോക്ഷവും ലഭിക്കും. ഇനി, അരുണാ, വരുണാ എന്നീ നദികൾ അത്യന്തം പുണ്യവതികളാണ്. അവയുടെ സംഗമം ഗംഗയിൽ അതിപുണ്യമായതും, മംഗളകരമായതുമാണ്. ഇപ്പോള്, എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന അതിന്റെ ഉദ്ഭവം കേൾക്കൂ: കശ്യപന്റെ മൂത്തമകനായ സൂര്യൻ, ലോകങ്ങളിലുടനീളം പ്രശസ്തനാണ്. അവൻ മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെയും കണ്ണാണ്, കഠിനമായ കിരണങ്ങളുള്ളവൻ, ഏഴ് കുതിരകൾ കെട്ടിയ രഥത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, എല്ലാവരாலும் ആദരിക്കപ്പെടുന്നവൻ. അവന്റെ ഭാര്യ, ത്വഷ്ടൃകുമാരിയായ ഉഷ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ഏറ്റവും സുന്ദരിയായവളായി പ്രസിദ്ധയാണ്. ഭര്ത്താവിന്റെ അത്യന്തം ശക്തമായ ചൂട് സഹിക്കാനാവാതെ, അവൾ ചിന്തിച്ചു: "എന്തു ചെയ്യണം?" ഉഷയുടെ പുത്രന്മാർ മഹാരാജാക്കന്മാരായ വൈവസ്വത മനുവും യമനും, പുണ്യവതിയായ യമുനാനദിയും ആണ്—ഇനി അത്ഭുതകരമായ കാര്യം കേൾക്കൂ. ഉഷ, താൻ തന്നെയാണ് എന്ന രൂപത്തിൽ, സൂക്ഷ്മമായി തന്റെ നിഴൽ സൃഷ്ടിച്ചു. പിന്നെ അവൾ ആ നിഴലോട് പറഞ്ഞു: "നീ എന്നപോലെയാവുക. എന്റെ ഭര്ത്താവിനെയും കുട്ടികളെയും സംരക്ഷിക്കണം. ഞാൻ തിരിച്ച് വരുന്നതുവരെ ഭർത്താവിന്റെ പ്രിയഭാര്യയായിരിക്കുക. ഈ രഹസ്യം, പ്രത്യേകിച്ച് കുട്ടികളെ സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങൾ, ആരോടും പറഞ്ഞിടരുത്." ചായാ അതിന് സമ്മതിച്ചു, ഉഷ വീട്ടുവിട്ടു പുറപ്പെട്ടു. അവൾ ഉടൻ തന്നെ മനസ്സിലൊരു സമാധാനരൂപം ആഗ്രഹിച്ചു, തന്റെ പിതാവായ ത്വഷ്ടൃയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി, എല്ലാം വിവരിച്ചു. ത്വഷ്ടൃ, ആശ്ചര്യവും സ്നേഹവുംകൊണ്ട്, പറഞ്ഞു: "ഇത് വിവാഹിതയായ സ്ത്രീയ്ക്ക് യോജിച്ചതല്ല. നീ സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് ശരിയല്ല. നിന്റെ ഭര്ത്താവിനും കുട്ടികൾക്കും എന്ത് സംഭവിക്കും? ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നു. ഞാൻ നിർബന്ധിതനാണ്—നീ ഭർത്താവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുക." പിതാവിന്റെ ഇങ്ങനെയുള്ള ഉപദേശങ്ങൾ അവൾ നിരന്തരം നിരസിച്ചു. പിന്നീട് ഉഷ വേഗത്തിൽ ഉത്തരകുരുദേശത്തേക്ക് പോയി, അവിടെ കുതിരയുടെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, ഭര്ത്താവായ സൂര്യനെ ഓർത്ത് കഠിനമായ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചു. അതേസമയം, ഉഷയുടെ രൂപത്തിൽ ചായാ സൂര്യനോടൊപ്പം ജീവിച്ചു; അവർക്കും കുട്ടികൾ ജനിച്ചു—സാവർണി, ശനി, വിഷ്ടി എന്ന ദുഷ്ടയായ ഒരു മകൾ—ഇവരാണ് ചായായുടെ മക്കൾ. അവളെപ്പോഴും ഇവർക്കു മാത്രം സ്നേഹവും ഭാഗികതയും കാണിച്ചു. ഉഷയുടെ മക്കളിൽ യമൻ, അമ്മയായ ചായായുടെ ഭാഗികതയാൽ ക്രുദ്ധനായി. അങ്ങനെയുള്ള അനീതിക്ക് വിരോധമായി, ദക്ഷിണദിശയുടെ അധിപനായ യമൻ, ചായയെ കാലുകൊണ്ട് തട്ടി. ചായ, "നിന്റെ കാൽ വീണുപോകട്ടെ," എന്ന് ശപിച്ചു. യമന്റെ കാൽ വാടിപ്പോയി; വേദനയോടെ കരയുമ്പോൾ, അവൻ തന്റെ പിതാവായ സവിത്രുവിനോട് എല്ലാം പറഞ്ഞു. "ഇവൾ എന്റെ അമ്മയല്ല, ദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പിതാവേ, കാരണം അമ്മ സ്വന്തം മക്കളോട് എത്ര ദോഷം ചെയ്താലും ഇങ്ങനെ ശപിക്കില്ല. ബാല്യത്തിൽ ഞാൻ എന്തെങ്കിലും തെറ്റുചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഒരു യഥാർത്ഥ അമ്മക്ക് കോപം വരില്ല; അതിനാൽ ഇവൾ എന്റെ അമ്മയല്ല. മക്കൾ ചെയ്യുന്ന നല്ലതോ ചീത്തയോ എല്ലാം അമ്മയിലേക്ക് തന്നെ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് അമ്മ എന്ന പേര്." "അവൾ എന്നെ എപ്പോഴും ദഹിപ്പിക്കാനായി നോക്കുന്നവളെപ്പോലെയാണ്; തീപോലുള്ള കഠിനമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നു—ഇവൾ എന്റെ അമ്മയല്ല." യമന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സവിതാ ചിന്തിച്ചു: "ഇവളുടെ അമ്മ ചായയല്ല; ഉഷയാണ് യമന്റെ അമ്മ, അവൾ എവിടെയോ വേറെയുണ്ട്. എന്റെ മനസ്സിന് സമാധാനം നൽകാനായി, ത്വഷ്ടൃകുമാരിയായ ഉഷ, കുതിരയുടെ രൂപത്തിൽ, ഉത്തരകുരുദേശത്ത് തപസ്സിൽ ലീനയായി ഇരിക്കുന്നു." അവൾ അവിടെ ഉണ്ടെന്നറിഞ്ഞ്, സൂര്യദേവൻ സ്വയം കുതിരയുടെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ കാണാനായി അവിടേക്ക് പോയി. അവളെ കുതിരയുടെ രൂപത്തിൽ കണ്ടപ്പോൾ, സൂര്യൻ കുതിരപ്പുല്ലിന്റെ രൂപത്തിൽ അവളെ പിന്തുടർന്നു. ആ കുതിരയുടെ കണ്മുട്ടലും ശബ്ദവും കേട്ട് ഉഷ ഭയപ്പെട്ടു; ഭർതൃഭക്തയായ അവൾ, ആ കുതിര ആരാണെന്ന് അറിയാതെ ഭയത്തോടെ തെക്കോട്ട് ഓടി, "ഇവിടെ എന്നെ ആരാണ് രക്ഷിക്കുക—മുനികളോ ദേവതകളോ?" എന്ന ചിന്തയോടെ രക്ഷ തേടി.