ദൈവത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ഭഗീരഥൻ അതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യത്തിനായി മഹാ തപസ്സ് നടത്തി. ഭഗീരഥൻ ഭഗവതിയുടെ പ്രഭാവത്തിൽ, ഭഗവതി ഗംഗയെ ഉദ്ദേശിച്ചുകൊണ്ട്, സമർപ്പിതവും ഏകാഗ്രമായ മനസ്സോടെ ഒരു സ്തുതി രചിച്ചു. ഗംഗയുടെ അനുഗ്രഹം നേടിയതോടെ, ബാലൻ ആയിരുന്നിട്ടും, ബാലൻ അല്ലാത്തപോലെ, മഹേശ്വരനിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ഗംഗയെ എടുത്ത്, ഭഗീരഥൻ പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ, ഗംഗയെ നിർദേശം പ്രകാരം സൂക്ഷ്മമായി സ്ഥാപിച്ച ശേഷം, മഹാത്മാവ് കപിലമുനിയോട് ഇതിന്റെ വിവരം അറിയിച്ചു. തുടർന്ന്, ഭഗീരഥൻ ചുമർചുറ്റി, കയ്യുകൾ ചേർത്ത്, ഗംഗയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു: “ദേവി, എന്റെ പിതൃപുരുഷന്മാർ കപിലമുനിയുടെ ശാപം മൂലം നശിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ, അമ്മേ, നിങ്ങൾ അവരെ ശുദ്ധീകരിക്കേണ്ടതാണ്.” ഭഗവതി ഗംഗ, ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനും പിതൃപുരുഷന്മാരുടെ ശുദ്ധീകരണത്തിനും, “തീരുമാനമുണ്ട്” എന്ന് സമ്മതിച്ചു. അഗസ്ത്യൻ കുടിച്ച സമുദ്രം നിറയ്ക്കുന്നതിനായി, ഗംഗയെ സ്മരിച്ചാൽ മാത്രം പാപങ്ങൾ നശിക്കുന്നു. ഭഗീരഥൻ ഗംഗയെ ഒഴിപ്പിച്ചത്, രാജകുമാരന്മാരുടെ ചിതാഭസ്മത്തിനും പാതാളത്തിലെ സമുദ്രഭാഗങ്ങൾക്കും വേണ്ടി ആയിരുന്നു. ദഹനമായവർക്ക് ശുദ്ധി ലഭിച്ചതിന് ശേഷം, ഭഗീരഥൻ ഒരു ചാലം ഉണ്ടാക്കി; ഗംഗ മേരു പർവതം ഒഴിഞ്ഞു, ബാല രാജാവ് അപ്പോൾ പറഞ്ഞു. “നിങ്ങൾ പ്രവർത്തനഭൂമിയിൽ ഇത് പൂർത്തിയാക്കണം,” എന്ന് പറഞ്ഞതോടെ, ഗംഗ ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പോയി, അവിടെ നിന്ന് ഭാരതഭൂമിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. അതിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിന്ന്, ഗംഗ പുണ്യനദി കിഴക്കൻ സമുദ്രത്തേക്ക് ഒഴുകി. മഹാമുനി! ഇതാണ് രാജകീയ ഗംഗയുടെ കഥ. ഗംഗ ശുദ്ധികരിയ്ക്കുന്നവളാണ്; മഹേശ്വരി, വൈഷ്ണവി, ബ്രാഹ്മി എന്നിങ്ങനെ പല രൂപങ്ങളിലുമുണ്ട്. ഭഗീരഥി, ദിവ്യനദി, ഹിമാലയത്തിലെ കുന്തങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു. ശിവന്റെ ജടയിൽ ഉള്ള വെള്ളം രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി മാറി; വിന്ധ്യയുടെ തെക്കിൽ ഗൗതമി ഗംഗയും, വടക്കിൽ ഭഗീരഥിയും എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതെല്ലാം കേട്ടതോടെ, നാരായണൻ പറഞ്ഞു: “നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ കഥകൾ കേട്ടിട്ടും എന്റെ മനസ്സിന് തൃപ്തിയില്ല; പുണ്യസ്ഥലങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾ അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണന്മാർ കൊണ്ടുവന്ന ഗംഗയെ കുറിച്ചും, പുണ്യസ്ഥലങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾ, മഹത്വം, ചരിത്രം എന്നിവയും ക്രമത്തിൽ എനിക്ക് വിശദമായി പറയണം.” “എനിക്ക് എല്ലാ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളുടെ പ്രത്യേകത, ഫലങ്ങൾ, മഹത്വം പറയാൻ കഴിയില്ല; നിങ്ങൾക്കും കേൾക്കാൻ കഴിയില്ല. എങ്കിലും, ഞാൻ ചിലത് പറയാം; നാരായണാ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. ത്രയാംബകസ്വാമിയെ നമസ്കരിച്ച്, അവിടുത്തെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ, അവിടുത്തെ ത്രയാംബക രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായ ഭാഗവാനെ കുറിച്ച് ഞാൻ കുറിച്ച് പറയാം.” “ത്രയാംബക എന്ന പുണ്യസ്ഥലം ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു; മറ്റൊരു പുണ്യസ്ഥലം, വരാഹം, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമാണ്. അതിന്റെ രൂപവും, വിഷ്ണുവിന്റെ പേരിൽ എങ്ങനെ ലഭിച്ചുവെന്നും ഞാൻ പറയാം. ഒരിക്കൽ, ദേവന്മാരെ തോൽപ്പിച്ച ഒരു അസുരൻ യജ്ഞം പിടിച്ചു, പാതാളത്തിലേക്ക് കടന്നു. യജ്ഞം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ ഭൂമി യജ്ഞരഹിതമായി. ലോകവും പരലോകവും ഇല്ല; ദേവന്മാർ, വിഷ്ണുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ, പാതാളത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.” “ദേവന്മാർ, ഇന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ, അസുരനെ തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയാതെ, ആദിപുരുഷനായ വിഷ്ണുവിനെ സമീപിച്ചു. അസുരന്റെ പ്രവൃത്തി യജ്ഞത്തെ മുഴുവനായും നശിപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ, ഭാഗവാൻ വരാഹരൂപം സ്വീകരിച്ച് പറഞ്ഞു: ‘ശംഖം, ചക്രം, ഗദയും കൈയിൽ എടുത്ത്, ഞാൻ പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി, രാക്ഷസന്മാരിൽ പ്രധാനിയെ വധിച്ച്, യജ്ഞം തിരികെ കൊണ്ടുവരും. ദേവന്മാർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങട്ടെ; നിങ്ങളുടെ മനസ്സിലെ ദുഃഖം മാറട്ടെ. ഗംഗയുടെ വഴി ഉപയോഗിച്ച് ഞാൻ പോകും.’” “അപ്പോൾ, ഭാഗവാൻ ഭൂമിയെ തുളച്ച്, വരാഹരൂപത്തിൽ, പാതാളത്തിലെ ജീവികളോടൊപ്പം പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി. രാക്ഷസന്മാരെയും ദാനവരെയും വധിച്ച്, യജ്ഞം വായിൽ വച്ച്, വരാഹസ്വരൂപനായ ഭാഗവാൻ യജ്ഞം എടുത്തു. വിഷ്ണു പോയ വഴിയിലൂടെ, യജ്ഞം വായിൽ വച്ച്, പാതാളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു.” “ബ്രഹ്മഗിരി പർവതത്തിൽ ദേവന്മാർ ഹരിയുടെ വരവിനായി കാത്തിരുന്നു; അവിടെ നിന്ന്, ഗംഗയുടെ ഉറവിടത്തിലേക്ക് എത്തിയപ്പോൾ, ഭാഗവാൻ, ഗംഗയുടെ വെള്ളത്തിൽ രക്തം മായ്ച്ചു. അവിടെ വരാഹകുണ്ടം രൂപപ്പെട്ടു. യജ്ഞം വായിൽ വച്ച്, ദേവന്മാർക്കു മുമ്പിൽ, ഹരി, യജ്ഞം പുറത്തുവിട്ടു; അവന്റെ വായിൽ നിന്നു യജ്ഞം ജനിച്ചു.” “അതിനുശേഷം, യജ്ഞത്തിൽ പ്രധാനമായുള്ള തർപണം വരാഹരൂപം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; മറ്റൊരു കാരണത്താൽ അതിന് അങ്ങനെ രൂപം ലഭിച്ചു. അതുകൊണ്ട്, വരാഹതീർത്ഥം ഏറ്റവും പുണ്യമായതും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും ഫലപ്രദമായതും ആണ്; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം നൽകുകയും ചെയ്താൽ, എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളുടെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.” “അവിടെ താമസിക്കുമ്പോൾ, ഭക്തിയോടെ പിതൃപുരുഷന്മാരെ സ്മരിക്കുന്നവരുടെ പിതാക്കന്മാർ, പാപങ്ങൾ വിട്ട്, സ്വർഗം പ്രാപിക്കും.” “കുശാവർത്തയുടെ മഹത്വം ഞാൻ പറയാൻ കഴിയില്ല; അതിനെ സ്മരിച്ചാൽ മാത്രം ഒരാൾ പൂർണ്ണതയിൽ എത്തുന്നു. കുശാവർത്തം മനുഷ്യരിൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും ഫലപ്രദമായതായി അറിയപ്പെടുന്നു; മഹാത്മാവ് ഗൗതമൻ കുശഗ്രാസം ഉപയോഗിച്ച് അവിടെ ഒരു ചക്രം ഉണ്ടാക്കി. കുശഗ്രാസം ഉപയോഗിച്ച് ചക്രം ഉണ്ടാക്കി, സന്യാസി അവിടെ ഗംഗയെ കൊണ്ടുവന്നു; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം നൽകുകയും ചെയ്താൽ പിതൃപുരുഷന്മാർ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു.” “നീലഗംഗ, നദികളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം, നീലപർവതത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്നു; അവിടെ ഭക്തി കൊണ്ട് ചെയ്യുന്ന സ്നാനം തുടങ്ങിയ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അക്ഷയമാണ്, പിതൃപുരുഷന്മാർക്ക് തൃപ്തി നൽകുന്നു. കപോടതീർത്ഥം മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ഏറ്റവും ഉത്തമമായ പുണ്യസ്ഥലമായി പ്രശസ്തമാണ്.” ഇങ്ങനെ, ഗംഗയുടെ ഉത്ഭവവും, അവളുടെ മഹത്വവും, പുണ്യസ്ഥലങ്ങളുടെ ഫലവും, ഭാഗവാൻ വരാഹത്തിന്റെ കൃത്യങ്ങളും, കുശാവർത്തം, നീലഗംഗ, കപോടതീർത്ഥം എന്നിവയുടെ മഹത്വം മഹാമുനി നാരദന് വിശദമായി പറഞ്ഞത്.