ശിവന്റെ മഹിമയെ ഗൗതമൻ സ്തുതിച്ചു തുടങ്ങി. “നീയാണു യജ്ഞികനും യജ്ഞവും യജ്ഞത്തിന്റെ എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും; നീയാണു പുരോഹിതന്റെ സ്ഥാനം, ഫലത്തിന്റെ സ്ഥാനം, കാലഘട്ടങ്ങൾ—നീയൊന്നാണ്, ശംഭോ, പരമാർത്ഥം; യജ്ഞാംഗങ്ങളാൽ തീർന്ന ദേഹം നിനക്കാണെന്ന് വേദങ്ങൾ പറയുന്നു.” “നീയാണ് കര്ത്താവും ദാനിയും ദാനഭോക്താവും ദാനം തന്നെയും; സർവ്വജ്ഞനും സാക്ഷിയും പരമപുരുഷനും എല്ലാ ജീവികളിലും വസിക്കുന്നവനും പരമസത്തയും—നീയാണ് എല്ലാം; വാക്കുകളുടെ കളിയിലൊരു ആവശ്യമില്ല.” “നിനക്ക് വേദങ്ങളാലോ ഗുരുക്കന്മാരാലോ, ബുദ്ധിയാലോ മറ്റേതെങ്കിലും മാർഗ്ഗങ്ങളാലോ ലഭിക്കാനാവില്ല; നീ അജനം, അളവുകിട്ടാത്തത്, ‘ശിവ’ എന്ന വാക്കിൽ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നവൻ. സത്യം, നാഥാ, ഞാൻ നിനക്കു വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.” ഒരു പ്രാവശ്യം ശിവൻ തന്റെ സ്വഭാവമായ ഏകത്വം ദർശിച്ചു—’എന്ത് എന്റെതും എന്ത് എന്റെതല്ലാത്തതും’ എന്ന ധനം—അപ്പോള് തന്നെ അവൻ അഗാധമായ, അചിന്ത്യശക്തിയുള്ള, അനേകം വിശ്വരൂപങ്ങളുള്ളവനായി. ആത്മാവിൽ സത്ത്വം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്, അവൾ (ശക്തി) സ്വകാരണമാകുന്ന കാരണമായി നിലകൊള്ളുന്നു; ശാശ്വതിയും മംഗളവതിയും എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ ലക്ഷണങ്ങൾക്കും അതീതവുമാണ് അവൾ; അവൾ ലോകനിർമ്മാതാവിന്റെ ശക്തിയാണ്. സൃഷ്ടി, സംരക്ഷണം, അന്നവൃദ്ധി, ജീവികളുടെ ലയനം—ഈ ശാശ്വതകാര്യങ്ങൾ എല്ലാം അവളിൽ മാത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ഹരന്റെ പ്രിയയായ അവൾക്ക് അസാധ്യമായതൊന്നുമില്ല. ജനങ്ങൾ ഭക്ഷ്യവും ധനവും ജീവനും ദാനം ചെയ്യുകയും, തപസ്സും ധർമ്മവും അനുഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൾ, ഈ ലോകമാതാവാണ്; സോമനു പ്രിയസഖിയും മഹാപ്രശസ്തയുമാണ് അവൾ. ഇന്ദ്രനും കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതും, അവളുടെ നാമം ജപിച്ചാൽ മംഗളം ലഭിക്കുന്നതും, സർവ്വജഗത്തിലും വ്യാപിച്ചു ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതും അവളാണ് സോമ, സോമസമമായ രൂപം ഉള്ളവൾ. ബ്രഹ്മാവിനും സർവ്വജന്തുക്കൾക്കും, ചലനചലനങ്ങളായ ജീവികൾക്കുമുള്ള ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ചൈതന്യം, സന്തോഷം എന്നിവയൊക്കെയും അവളുടെ കൃപയാൽ ഫലപ്രദമാകുന്നു; അവളാണ് വാഗീശ്വരി, ലോകഗുരുവിന്റെ ഭാമ. നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാവിൻറെ മനസ്സു പോലും അശുദ്ധമാണെങ്കിൽ, മറ്റു ജീവികളിൽ എന്ത് പറയണം? അതുകൊണ്ടു തന്നെ ഗംഗാമാതാ വിവിധ മാർഗ്ഗങ്ങളാൽ ലോകത്തെ മുഴുവനും ശുദ്ധീകരിക്കാൻ അവതരിച്ചു. വേദങ്ങൾ, ഹരന്റെ ഐശ്വര്യം, സർവ്വപ്രപഞ്ചം എന്നിവ ആലോചിച്ച്, അവൾ ധർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുകയും ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്തു—ഇതാണ് സദാശിവൻ്റെ മഹത്വം. വേദങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചോ ലോകീകമായോ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളിലും, കര്ത്താവിലും ഉപകരണങ്ങളിലും, അത്യുത്തമവും പ്രിയവും ശ്രേഷ്ഠവുമായത് ആദികര്ത്താവിന്റെ സിദ്ധി തന്നെയാണ്. പരമോന്നത ബ്രഹ്മത്തെ, ഉത്തമതത്വത്തെ, ആരാധനയോഗ്യമായ സാരത്തെ ധ്യാനിച്ച്, അതിലേയ്ക്ക് എത്തുന്ന യഥാർത്ഥ യോഗികൾ വീണ്ടും ജനിക്കാതെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു; അവൻ ഉമാപതി, മോക്ഷദായകൻ. ശംഭു, അളവുകിട്ടാത്ത മായയാൽ ലോകക്ഷേമത്തിനായി രൂപങ്ങൾ ധരിക്കുന്നതുപോലെ, അമ്മേ, നീയും അവനോടൊപ്പം ഐക്യത്തിൽ വിശ്വാസിയായ നിലയിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ ഗൗതമൻ ഈവിധം സ്തുതിയുയർത്തുമ്പോൾ, അവൻ്റെ മുമ്പിൽ ഉജ്ജ്വലമായ ഋഷഭധ്വജൻ ഉമയോടൊപ്പം ഗണേശാദികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ശംഭു നേരിട്ടെത്തി, ഗൗതമനോട് കൃപയോടെ പറഞ്ഞു: “എന്ത് വേണമെന്ന് ചോദിക്കൂ, ഗൗതമാ. നിന്റെ ഭക്തിയിലും സ്തുതിയിലും ശുഭവ്രതങ്ങളിലും ഞാൻ തൃപ്തനാണ്. ദേവന്മാർക്കും പ്രാപ്തമല്ലാത്തതുപോലും ചോദിക്കൂ.” ലോകനാഥന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഗൗതമൻ ഹർഷാശ്രു നിറഞ്ഞു, ആന്തരികമായി ആലോചിച്ചു: “ഏതു ഭാഗ്യവും! ഏതു ധർമ്മവും! ബ്രാഹ്മണരുടെ ആരാധനയുടെ മഹത്വം! ലോകത്തിന്റെ അത്ഭുതമായ ഗതി! സൃഷ്ടാവേ, നിനക്കു വന്ദനം!” “ദേവതകളാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന, നിന്റെ ജടയിൽ വസിക്കുന്ന ഗംഗയെ എനിക്ക് അനുഗ്രഹിക്കണമേ. ദേവനാഥാ, ത്രിവേദങ്ങളുടെ ആലയം, നീ തൃപ്തനാണെങ്കിൽ ഞാൻ നിനക്കു വന്ദനം ചെയ്യുന്നു!” “നീ ഈ വരം മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കായി ചോദിച്ചു; ഇപ്പോൾ നിന്റെ സ്വന്തം വേണ്ടി ഭയമില്ലാതെ മറ്റൊരു വരം ചോദിക്കൂ.” “ദേവി, ഈ സ്തോത്രം ഉപയോഗിച്ച് നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്ന ഭക്തന്മാർക്ക് എല്ലാ ഇഷ്ടസൗഭാഗ്യങ്ങളും ലഭിക്കും—ഈ വരം ഞാൻ അനുവദിക്കുന്നു.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ദേവനാഥൻ സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: “മറ്റു വരങ്ങൾ ചോദിക്കൂ, ഭയമില്ലാതെ.” ഇതൊക്കെയും കേട്ടു കൃതാർത്ഥനായി, ഗൗതമൻ സന്തോഷത്തോടെ ശങ്കരനോട് പറഞ്ഞു: “ലോകനാഥാ, ജടയിൽ വസിക്കുന്ന, ലോകങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന, നിന്റെ പ്രിയയായ ഈ ദേവിയെ ബ്രഹ്മഗിരിയിൽ വിടുതൽ ചെയ്യണമേ.” “സകല തീർത്ഥജലങ്ങളുടെ സാരമായ അവൾ സമുദ്രത്തേക്കു ഒഴുകുന്നതുവരെ, മനസ്സ്, വാക്ക്, ശരീരം എന്നിവയാൽ ഉണ്ടായ ബ്രാഹ്മഹത്യാദിപാപങ്ങൾ പോലും, ശംഭോ, പ്രത്യേകിച്ച് ചന്ദ്രസൂര്യഗ്രഹണങ്ങളിലും സംക്രാന്തികളിലും വിഷുവിലും, കുളിച്ചാൽ നശിക്കട്ടെ. മറ്റു പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിൽ സംക്രമണ സമയങ്ങളിൽ കുളിച്ച് ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം ഇവിടെയോ അവളെ ഓർത്താൽ തന്നെ ലഭിക്കട്ടെ, ഹരാ. കൃതയുഗത്തിൽ തപസ്സാണ് പ്രധാനമെന്ന്, ത്രേതായുഗത്തിൽ യജ്ഞം, ദ്വാപരത്തിൽ യജ്ഞവും ദാനവും, എന്നാൽ കലിയുഗത്തിൽ ദാനം മാത്രം പ്രധാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. യുക്തമായ സ്ഥലകാലങ്ങളിൽ യുക്തമായ കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കണം; എല്ലാ കാലഘട്ടങ്ങളിലും പ്രദേശങ്ങളിലും കർമ്മങ്ങൾ നിശ്ചിതമാക്കിയിരിക്കുന്നു. മറ്റു പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിൽ കുളി, ദാനം, നിയന്ത്രണം എന്നിവയാൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം ഇവിടെയോ അവളെ ഓർത്താൽ തന്നെ ലഭിക്കട്ടെ, ഹരാ. ഈ നദി സമുദ്രത്തിലേക്കു ഒഴുകുന്നിടത്തൊക്കെയും നീ അവിടെ സന്നിഹിതനായിരിക്കണം—ഇത് തന്നെയാണ് ഞാൻ ചോദിക്കുന്ന വരം. അവളുടെ പത്തുയോജന ദൂരത്തിനുമുകളിൽ, ആ പരിധിക്കുള്ളിൽ ഉള്ളവരെയും, വലിയ പാപികൾ പോലും, ശിവാ, അവിടെ കുളിക്കാൻ വരുന്നവരും, കുളിക്കാതെ മരിക്കുന്നവരും പോലും മോക്ഷം പ്രാപിക്കട്ടെ. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ, ഭൂമിയിൽ, പാതാളത്തിൽ ഉള്ള എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങൾക്കും മുകളിലാണ് ഇതെന്നും, ശംഭോ, നിനക്കു നമസ്കാരം.” ഗൗതമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശിവൻ പറഞ്ഞു: “അങ്ങിനെ തന്നെയാണ്. ഇതുപോലൊരു തീർത്ഥം മുമ്പും ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഇനിയുമുണ്ടാകില്ല.” “സത്യം, സത്യം, സത്യം—വേദത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെയാണ്—ഗൗതമീ ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായതാണ്” എന്നു പറഞ്ഞ് ശിവൻ അപ്രത്യക്ഷനായി. ശിവൻ ലോകങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്നവൻ അപ്രത്യക്ഷനായതിനു ശേഷം, അവളുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം, ശക്തിയോടെ ഗൗതമൻ ജടയിൽ നിന്നും ഗംഗയെ എടുത്തു ദേവതകളെ ചുറ്റിയുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മഗിരിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഗൗതമൻ എത്തി, നാരദൻ ജടയെടുത്തപ്പോൾ, അവിടെ പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു, ദേവനാഥന്മാർ അവിടെ കൂടി. മഹാസൗഭാഗ്യശാലികളായ മഹർഷികളും ബ്രാഹ്മണരും ക്ഷത്രിയരും ആ ബ്രാഹ്മണനെ ജയഘോഷത്തോടെ ആദരിച്ചു.