ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, മഹർഷിമാരേ. ഈ ലോകത്തിൽ രണ്ടുപേർ ജന്മം ലഭിച്ചവർക്ക് മഹത്തായ സൗഭാഗ്യമായി മാർകണ്ടേയനും, കൃഷ്ണനും, രാമനും ദർശിച്ച്, ഇന്ദ്രദ്യുമ്ന എന്ന പേരിലുള്ള മഹാസമുദ്രത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ അവൻ നിർബന്ധമായും മോക്ഷം പ്രാപിക്കും. എന്നാൽ, ആ ലോകാധിപതിയായ രാജാവ് ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ, പുരുഷോത്തമം എന്ന പരമക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ പോയി? ആക്ഷേത്രം മോക്ഷം നൽകുന്നതും അത്യുത്തമവുമായതുമാണ്. അവിടെ ചെന്നു ആ മഹാരാജാവ്, അശ്വമെധയാഗം നടത്തി, പരമപുരുഷനായി കൃഷ്ണനെ എങ്ങനെ ആരാധിച്ചു? അത്രയും അപൂർവ്വവും എല്ലാ ഫലങ്ങളും നൽകുന്നതുമായ ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ മൂന്നുലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ദേവാലയം അവൻ എങ്ങനെ നിർമ്മിച്ചു? പ്രാണികളുടെ പ്രഭുവേ, ആ രാജാവായ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ, കൃഷ്ണനും രാമനും സുഭദ്രയും സ്ഥാപിച്ച് ആ പുണ്യഭൂമിയെ എങ്ങനെ സംരക്ഷിച്ചു? ദേവന്മാരാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന കൃഷ്ണനെയും മറ്റുള്ളവരെയും ആ ഉത്തമക്ഷേത്രത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു? ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ മഹാരാജാവിന്റെ കാര്യങ്ങൾ മുഴുവനും, യഥാർത്ഥത്തിൽ, ഒന്നും ഉപേക്ഷിക്കാതെ വിശദമായി ഞങ്ങൾക്കു പറയണം. നിങ്ങളുടെ വചനാമൃതം ഞങ്ങൾക്കു മതിയാകുന്നില്ല; ബ്രഹ്മണേ, ഞങ്ങൾ കൂടുതൽ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, കാരണം ഞങ്ങളുടെ കൗതുകം അത്യന്തം വലിയതാണല്ലോ. നല്ലതാണു, നല്ലതാണു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, നിങ്ങൾ ഈ പുരാതനകഥയെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു. ഇതു പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നതും, മംഗളപ്രദവും, ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നതുമാണ്. കൃതയുഗത്തിൽ സംഭവിച്ച അതിന്റെ സംഭവങ്ങൾ ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയാം; ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ശ്രദ്ധയോടെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച് മനസ്സോടെ കേൾക്കൂ. മാലവദേശത്ത് അവന്തി എന്നൊരു നഗരം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഭൂമിയിലെ ഉന്നതമായ ഒരു രാജാവാണ് അവിടെ ഭരിച്ചിരുന്നത്. ആ നഗരത്തിൽ സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയുമുള്ള ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു. ശക്തമായ കോട്ടകളും ഗോപുരങ്ങളും, ഉറപ്പുള്ള പൂട്ടുകളും വാതിലുകളും, മനോഹരമായ കുളങ്ങളും ആ നഗരത്തെ അലങ്കരിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു. നാനാതരം വ്യാപാരികൾ വിവിധ വസ്തുക്കൾ വിൽക്കാൻ അവിടെ എത്തിയിരുന്നു. മനോഹരമായ വീഥികളും, കടകളും, ക്രമീകരിച്ച ചത്വരങ്ങളും ആ നഗരത്തെ ആകർഷകമാക്കിയിരുന്നു. ഭവനങ്ങളും ഗോപുരങ്ങളും നഗരത്തെ അലങ്കരിച്ചു; രാജഹംസകൾ, വെളുത്തും ഭംഗിയുള്ളതും, മനോഹരമായ കഴുത്തുകളോടെ അവിടെ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു. ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭവനങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. യാഗോത്സവങ്ങൾ കൊണ്ടു ആഹ്ലാദം നിറഞ്ഞിരുന്നു. സംഗീതവും ഗീതവും മുഴങ്ങുന്ന നഗരമായിരുന്നു അത്. പല നിറത്തിലുള്ള പതാകകളും ധ്വജങ്ങളും നഗരത്തെ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും ഭടന്മാരും നിറഞ്ഞിരുന്നു. എല്ലാ വിഭാഗങ്ങളിലെയും കൃതവീര്യന്മാർ, വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ജനങ്ങൾ, ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ, രണ്ടുപേർ ജന്മം ലഭിച്ചവർ—എല്ലാവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ നഗരത്തിൽ അജ്ഞാനികളും ദരിദ്രരും മലിനരും ഇല്ലായിരുന്നു; എല്ലാ വസ്തുക്കളും സമൃദ്ധമായിരുന്നു. രോഗികളും വൈകല്യവും ഇല്ലാത്തവരും ചൂതാട്ടത്തിൽ അടിക്കപ്പെട്ടവരും അവിടെ കാണപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെയും സദാചാരത്തോടെയും ജീവിച്ചിരുന്നു. അവർ പകലും രാത്രിയും ആഹ്ലാദത്തോടെയും വിവിധ രീതി കളികളിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. നന്നായി അലങ്കരിച്ച ചെവിയാഭരണങ്ങളുള്ള പുരുഷന്മാർ അവിടെ കണ്ടു. അവർ ഭംഗിയുള്ള രൂപം, സദ്ഗുണങ്ങൾ, ദൈവികാഭരണങ്ങൾ, മനോഹരമായ ലക്ഷണങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നരാണ്. മനോഹരമായ മുടിയും കണങ്ങളും, സുന്ദരമായ മുഖവും, മീശയുമുള്ളവരാണ് അവർ. എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പണ്ഡിതന്മാരാണ്, ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ തകർക്കാൻ കഴിവുള്ളവരാണ്. എല്ലാ രത്നങ്ങളും ദാനം ചെയ്യുന്നവരും, എല്ലാ സമ്പത്തുകളും ആസ്വദിക്കുന്നവരുമാണ് അവർ. അവിടെ, മഹർഷിമാരേ, അതീവ സുന്ദരമായ സ്ത്രീകളും കാണപ്പെട്ടു. അവർ ഹംസയുടെയും ആനയുടെയും സുന്ദരമായ നടപ്പാണ്. കമലപുഷ്പം പോലെ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളാണ്. സുന്ദരമായ അരയും അകമ്പടിയുമാണ്. ഉയർന്നയും പുഷ്ടിയുള്ളതുമായ വക്ഷസ്സാണ്. അവർക്കു മനോഹരമായ മുടിയും മുഖവും കണങ്ങളും, സുന്ദരമായ കണങ്ങൾക്കൊത്തിയ ചുരുളുകളും, ഭംഗിയുള്ള കഴുത്തും, ചലനത്തിൽ പ്രസാദം നിറഞ്ഞതുമാണ്. ചെവിയഭരണങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. ബിംബഫലത്തിന്റെ ചുവപ്പു പോലെയുള്ള ചുണ്ടുകൾ, പാനത്തിന്റെ ചുവപ്പിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന മുഖം, പൊന്നാഭരണങ്ങൾ, എല്ലാ അലങ്കാരങ്ങളാലും സമ്പന്നം—ഇവയൊക്കെയാണ് അവരുടെ ഭംഗി. കറുപ്പും വെളുപ്പും നിറങ്ങളിലുള്ള, സുന്ദരമായ അരക്കെട്ടുകളും, അണിയിച്ച കട്ടികളും കാൽക്കിണ്ണികളും മുഴങ്ങുന്നവരാണ് അവർ. ദൈവികപുഷ്പമാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. ദിവ്യഗന്ധങ്ങളാൽ അനുലിപ്തരാണ്. കൗശലവും ഭാഗ്യവും സുന്ദരതയും നിറഞ്ഞ രൂപവും ഉള്ളവരാണ് അവർ. അവരൊക്കെയും കാണുമ്പോൾ മനസ്സു ആഹ്ലാദിക്കും; എപ്പോഴും ചിരിച്ച മുഖങ്ങളാണ്. കളിയിലും ഉല്ലാസത്തിലും തുല്യരായ അവർ, സഭകളിലും പ്രാകാരങ്ങളിലും സംഗീതം, നൃത്തം, കഥ, സംഭാഷണം എന്നിവയിലൂടെ എല്ലാവരെയും ആകർഷിച്ചു. അവിടെ, നൃത്തത്തിലും ഗാനത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള പ്രധാന വേശ്യകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. കണ്ണോടിയും സംസാരത്തിലും പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവരാണ് അവർ. സ്ത്രീകളുടെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളുമാണ് അവരിൽ. മറ്റുചിലർ ധർമ്മോപദേശകരാണ്, ഉന്നതകുലജന്മമുളള, ഭർതൃഭക്തിയുള്ള, എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും അലങ്കരിച്ച സ്ത്രീകൾ. ആ നഗരത്തിൽ ദൈവികമായ വനങ്ങളും, മനോഹരമായ തോട്ടങ്ങളും, ദേവാലയങ്ങളും, വിവിധവക പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. ശാല, താല, തമാല, ബകുല, നാഗകേശര, പിപ്പല, കർണികര, ചന്ദനം, അഗുരു, ചമ്പക—ഇവയൊക്കെ അവിടെ കാണാം. പുന്നാഗം, തേങ്ങ, പ്ലാവ്, ചീട, നാരങ്ങ, ലക്ഷ, ലോദ്ധ്ര, സപ്തപർണ്ണ, അഞ്ജന—ഇവയും അവിടെ വളരുന്നു. മാങ്ങ, ബില്വം, കടമ്പ, ശിംശപ, ധവ, ഖദിര, പാതല, അശോക, തഗര, വിവിധ വർണ്ണത്തിലുള്ള കരവീര—ഇവയും കാണാം. മഞ്ഞഅർജുനം, ഭല്ലാതകം, സിദ്ധം, അമ്രതകം, ആൽ, അശ്വത്ഥം, കശ്മര്യ, പാലാശം, ദേവദാരു—ഇവയും അവിടെ ഉണ്ട്. മന്ദാരം, പരിജാതം, പുളി, വിഭീതകം, പഴയ നെല്ലിക്ക, പ്ലക്ഷം, ജാമ്പു, ശിരീഷം—ഇവയും വളരുന്നു. കലെയ, കാഞ്ചനാര, മധുജംബിര, തിണ്ടുക, ഈന്തപ്പഴം, അഗസ്ത്യ, ബകുല, ശാകോടക, ഹരിതക—ഇവയും കാണാം. കങ്കോള, മുചുകുണ്ട, ഹിന്തല, ബിജപുര, കെടകിക്കാടുകൾ, അതിമുക്തം, കുബ്ജക—ഇവയും അവിടെ ഉണ്ട്. മുല്ല, കുണ്ടം, വാഴക്കുലകൾ, മാതുളം, അടക്ക, കരുണ, സിന്ദുവാരഫലം—ഇവ ഒക്കെ ആ മനോഹര നഗരം അലങ്കരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ സമ്പന്നതയിലും സൗഭാഗ്യത്തിലും സമൃദ്ധിയിലും അപൂർവ്വമായ അവന്തി നഗരം, മഹാരാജാവ് ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ ഭരിച്ചിരുന്നതാണ്.