സൂര്യനാരായണന്റെ മഹത്വം അഗ്നിപുരാണത്തിലെ ഈ ഭാഗങ്ങളിൽ വളരെ മനോഹരമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. സത്യഭാവത്തോടെ പാൽ അർപ്പിച്ചാൽ മനസ്സ് ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചിതമാകുന്നു; തൈരുകൊണ്ട് അർപ്പണം നടത്തിയാൽ എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും വിജയമുണ്ടാകുന്നു. വിശുദ്ധതയോടെ, ഏകാഗ്രതയോടെ, സ്നാനത്തിനായി സൂര്യനെക്കായി ജലമെടുക്കുന്നവൻ, വിശുദ്ധ സ്ഥലത്ത് ചെയ്യുമ്പോൾ, പരമാവധി സ്ഥിതിയിലേക്ക് ഉയരുന്നു. വിശ്വാസത്തോടെ, സൂര്യൻ്റെ പ്രതീക്ഷയോടെ, കുട, പതാക, തൂവൽ, ധ്വജം എന്നിവ അർപ്പിക്കുന്നവൻ ആഗ്രഹിച്ച ഫലങ്ങൾ നേടുന്നു. ഭക്തിയോടെ സൂര്യനു അർപ്പിക്കുന്ന ഏതൊരു വസ്തുവും, സൂര്യൻ അതിനെ ലക്ഷക്കണക്കിന് ഗുണം വർദ്ധിപ്പിച്ച് തിരികെ നൽകുന്നു. സൂര്യൻ്റെ കൃപയാൽ, മനസ്സിൽ, വാക്കിൽ, ദേഹത്തിൽ ചെയ്യുന്ന എല്ലാ ദോഷങ്ങളും പൂർണ്ണമായും നീങ്ങുന്നു. ഒരു ദിവസം പോലും സൂര്യനെ ആചാരപ്രകാരം പൂജിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനങ്ങൾ നൽകിയാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലവും, നൂറു യാഗങ്ങൾ ചെയ്താലും ലഭിക്കില്ല. ഈ ദൈവത്തിന്റെ മഹത്വം കേട്ടു, ലോകനാഥനായ മഹാദേവനോട്, ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമൻ, അതി ദുർലഭം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ദേവനാഥാ, ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു, വീണ്ടും പറയൂ; ഞങ്ങൾക്ക് അറിവ് നേടാൻ വലിയ ആകാംക്ഷയുണ്ട്. ഗൃഹസ്ഥൻ, ബ്രഹ്മചാരി, വാനപ്രസ്ഥൻ, സന്ന്യാസി—മുക്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഏതെങ്കിലും ദൈവത്തെ ആരാധിക്കണം. എങ്ങനെ അവനു ശാശ്വത സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കും? എങ്ങനെ പരമോന്നതി നേടാം? സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തി വീണ്ടും പിറവിയിലേക്ക് വീഴാതിരിക്കാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും പരമൻ ആരാണ്? പിതൃജനങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമൻ ആരാണ്? ദേവനാഥാ, അതിനേക്കാൾ ഉയർന്നത് ഇല്ലാത്തതിനെക്കുറിച്ച് പറയൂ. ഈ ചലനവും അചലതയും ഉള്ള സർവജഗത്ത് എവിടെ നിന്നാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്? പ്രളയത്തിൽ, അത് എവിടേക്കാണ് മടങ്ങുന്നത്? ഈ വിഷയത്തിൽ പറയാൻ നിങ്ങൾ അർഹനാണ്. സൂര്യൻ ഉദയിക്കുമ്പോൾ, തന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ലോകത്തിലെ അന്ധകാരം നീക്കുന്നു; അവനേക്കാൾ ഉയർന്ന ദൈവം ഇല്ല, ദ്വിജന്മാരിൽ ഉത്തമൻ. അവൻ ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്തവൻ, ശാശ്വതനും, നശിക്കാത്തവനും; അതിശക്തമായ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂന്നു ലോകങ്ങളും ചൂടാക്കുന്നു. സൂര്യൻ എല്ലാ ദേവതകളുടെയും രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, പ്രകാശിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമൻ; ലോകത്തിന്റെ അധിപൻ, സാക്ഷി, സർവവിശ്വത്തിന്റെ ആധിപത്യം അവനാണ്. അവൻ എല്ലാ ജീവികളെ സംഹരിച്ച് വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പ്രകാശിക്കുന്നു, ചൂടാക്കുന്നു, കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് മഴ പെയ്യിക്കുന്നു. സൃഷ്ടാവും, നിയമകനും, ജീവികളുടെ ഉത്ഭവവും പോഷകനും, അവൻ എപ്പോഴും നശിക്കാത്തവൻ; അവന്റെ ദിർഘം ശാശ്വതവും ക്ഷയമില്ലാത്തതും ആണ്. ദേവതകളിൽ ദേവതയും, പിതൃജനങ്ങളിൽ പിതാവും, ഈ സ്ഥാനം ഉറപ്പുള്ളതും, ഇവിടെ നിന്ന് തിരിച്ചുവരവ് ഇല്ലാത്തതുമാണ്. സൃഷ്ടിയുടെ സമയത്ത്, ലോകം മുഴുവൻ സൂര്യനിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു; പ്രളയത്തിൽ, അതു വീണ്ടും അവനിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു—പ്രകാശത്തിന്റെ ആ ശേഖരത്തിലേക്ക്. അനേകം യോഗികൾ, മരണശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, കാറ്റുപോലെ ആ പ്രകാശസഞ്ചയത്തിലേക്ക്, സൂര്യനിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. അവന്റെ ആയിരം കിരണങ്ങൾ, ശാഖകളും പക്ഷികളും പോലെ, സിദ്ധരായ സന്യാസികൾക്കും ദേവതകൾക്കുമുള്ള അഭയസ്ഥലമാണ്. ജനകാദി ഗൃഹസ്ഥന്മാർ, യോഗത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ രാജാക്കന്മാർ, വാലഖില്യ സപ്തർഷിമാർ, ബ്രഹ്മം സംസാരിക്കുന്നവരും, വനവാസികൾ, വ്യാസൻ പോലുള്ളവരും, സന്ന്യാസികളും—all of them, യോഗം സ്വീകരിച്ച്, സൂര്യന്റെ ദിർഘത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. പ്രശസ്തനായ വ്യാസപുത്രൻ ശുക, യോഗപഥം പ്രാപിച്ച്, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ എത്തി, വീണ്ടും ജനനം ഇല്ലാത്ത സ്ഥിതിയിൽ സ്ഥാപിതനായി. ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ശിവ, ഇവരെ വാക്കുകളിലും കേൾവികളിലും മാത്രം അറിയാം; എന്നാൽ, ഈ പരമദേവനായ സൂര്യൻ, അന്ധകാരനാശകൻ, നേരിട്ട് ദർശിക്കാവുന്നവനാണ്. അതിനാൽ, മംഗല്യത്തിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, ഭക്തി മറ്റൊരിടത്തേക്ക് തിരിക്കരുത്; വിഷ്ണുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ദേവന്മാർ ദർശനത്തിനു ലഭ്യമല്ല. അതുകൊണ്ട്, സദാ ഭാഗ്യവാനായ സൂര്യനെ ആരാധിക്കണം; അവൻ ലോകത്തിന്റെ മാതാവും, പിതാവും, ഗുരുവുമാണ്. ലോകങ്ങളുടെ അധിപൻ, ആദിയില്ലാത്തവൻ, കിരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ, സർവവിശ്വത്തിന്റെ അധിപതിയും, സ്നേഹിതനായി, തപസ്സു ചെയ്തവനും. ബ്രഹ്മാ, ആദിയില്ലാത്തതും അന്തമില്ലാത്തതും, ശാശ്വതവും, നശിക്കാത്തതും; അവൻ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളുമായി പതിനാലു ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി, ചന്ദ്രനദിയുടെ തീരത്ത്, എല്ലാ ജീവികളുടെ അധിപന്മാരെയും വിവിധ ജീവികളെയും സൃഷ്ടിച്ച്, അവൻ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു. പിന്നെ, ആയിരം കിരണങ്ങൾ ഉള്ള, സ്വരൂപം കാണപ്പെടാത്തവൻ, തന്റെ സ്വരൂപം പന്ത്രണ്ടായി വിഭജിച്ച്, സൂര്യനായി മാറുന്നു. ഇന്ദ്ര, ധാതാ, പർജന്യ, ത്വഷ്ടൃ, പൂഷൻ, അര്യമൻ, ഭഗ, വിവസ്വാൻ, വിഷ്ണു, അംശ, വരുണ, മിത്ര—ഈ പന്ത്രണ്ടു രൂപങ്ങളിൽ, ആ പരമാത്മാവ്, സൂര്യൻ, തന്റെ അവതാരങ്ങൾ കൊണ്ട് ലോകം മുഴുവൻ വ്യാപിക്കുന്നു. ആദ്യ രൂപം, "ഇന്ദ്ര" എന്ന പേരിൽ, ദേവതകളുടെ രാജാവായി, ദേവതകളുടെ ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നു. രണ്ടാം രൂപം, "ധാതാ" എന്ന പേരിൽ, ജീവികളുടെ അധിപനായി, വിവിധ ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. മൂന്നാം രൂപം, "പർജന്യ" എന്ന പേരിൽ, മേഘങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ട്, കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് മഴ പെയ്യിക്കുന്നു. നാലാം രൂപം, "ത്വഷ്ടൃ" എന്ന പേരിൽ, മരങ്ങളിലും എല്ലാ സസ്യങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്നു. അഞ്ചാം രൂപം, "പൂഷൻ" എന്ന പേരിൽ, അഹാരത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ജീവികളെ പോഷിക്കുന്നു. ആറാം രൂപം, "അര്യമൻ" എന്ന പേരിൽ, കാറ്റിൽ ചലനമായി, ദേവതകളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഏഴാം രൂപം, "ഭഗ" എന്ന പേരിൽ, സമൃദ്ധിയിലും ജീവികളുടെ ശരീരത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ പ്രകാരം, സൂര്യനാരായണന്റെ മഹത്വം, പന്ത്രണ്ടു രൂപങ്ങൾ, ലോകത്തിന്റെ അദ്ധിപത്യം, സകല ദേവതകളുടെയും സാക്ഷ്യവും, സാക്ഷാത്കാരവും, ഈ കഥയിൽ മനോഹരമായി പ്രതിഫലിക്കുന്നു.