ഹിമവാന്റെ പാദങ്ങളിൽനിന്ന് ഉയരുന്ന മഹത്തായ പർവതങ്ങൾ അതിന്റെ വിശാലതയിലും ഉയരത്തിലും അത്ഭുതകരമായവയും മനോഹരമായവയുമാണ്. അവയിൽ കൊലാഹല, വൈഭ്രാജ, മന്ദര, ദർദലാചല തുടങ്ങിയ ഉന്നതവും വൈവിധ്യമാർന്ന ശിഖരങ്ങളുള്ള പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്. വാതംധയ, വൈദ്യുത, മൈനാക, സുരസ, തുങ്ഗപ്രസ്ഥ, നാഗഗിരി, ഗോധന, പാണ്ഡരാചല എന്നിവയും അവയുടെ കൂട്ടത്തിലുണ്ട്. പുഷ്പഗിരി, വൈജയന്ത, റൈവത, അർബുദ, ഋഷ്യമൂക, ഗോമന്ത, കൃതശൈല, കൃതാചല എന്നിവയും, ശ്രീപർവതം, ചക്കോര, കൂടാതെ നൂറുകണക്കിന് മറ്റ് പർവതങ്ങളും ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇവിടങ്ങളിൽ മ്ലേച്ചന്മാർ ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ജനവിഭാഗങ്ങൾ ചേർന്ന് താമസിക്കുന്നു. ഈ മഹാപർവതങ്ങളിൽനിന്ന് ഭാരതത്തിന്റെ മഹാനദികൾ ഉരുവാകുന്നു. അവയെക്കുറിച്ച് ശ്രേഷ്ഠദ്വിജന്മാരിൽ ഒരാളായവനേ, നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം: ഗംഗ, സർസ്വതി, സിന്ദു, ചന്ദ്രഭാഗ എന്ന മറ്റൊരു നദി, യമുന, ശതദ്രു, വിപാശ, വിതസ്ത, ഇരാവതി, കുഹു, ഗോമതി, ധൂതപാപാ, ബാഹുദാ, ദൃഢദ്വതി എന്നിവയാണ് അവയിൽ ചിലത്. വിപാശ, ദേവിക, ചക്ഷു, നിഷ്ഠീവ, ഗണ്ഡകി, കൗശികി, ആപഗാ എന്നിവയൊക്കെ ഹിമവാന്റെ അടിയിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. ദേവമൃതി, ദേവവതി, വാതഘ്നി, സിന്ദു, വേണ്യാ, ചന്ദനാ, സദാനീരാ, മഹി എന്നിവയും അവിടത്തെ പ്രസിദ്ധനദികളാണ്. ചർമൺവതി, വൃഷി, വിദിശാ, വേദവതി, ശിപ്രാ, അവന്തി, പാരിയാത്ര പർവതങ്ങളുടെ ചുറ്റുപാടിൽ ഒഴുകുന്ന നദികൾ എന്നിവയും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ശോണാ, മഹാനദി, നർമദാ, സുരഥാ, ക്രിയാ, മന്ദാകിനി, ദശാർണാ, ചിത്രകൂഠാ എന്നീ നദികളും ഇവിടെയുണ്ട്. ചിത്രോത്പലാ, വേത്രവതി, കരമോദാ, പിശാചികാ, അന്യതിലഘുശ്രോണി, വിപാപ്മാ, ശൈവലാ എന്നിവയും നദികളാണ്. സധേരുജ, ശക്തിമതി, ശകുനി, ത്രിദിവാ, ക്രമുഃ, ഋക്ഷവൃക്ഷങ്ങളുടെ വേരുകളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നവ, മറ്റും വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്ന നദികൾ ഇവിടെയുണ്ട്. ശിപ്രാ, പയോഷ്ണി, നിർവിന്ദ്യാ, താപി, വേണാ, വൈതരണി, സിനീവാലി, കുമുദ്വതി എന്നിങ്ങനെ അത്യുത്തമമായ നദികൾ ഉണ്ട്. തോയ, മഹാഗൗരി, ദുർഗ, അന്തഃശിലാ, വിന്ധ്യപർവതങ്ങളുടെ വേരുകളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന, പരിശുദ്ധവും മംഗളകരവുമായ ജലമുള്ള നദികൾ ഇവിടെയുണ്ട്. ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണവേണാ, തുങ്ഗഭദ്രാ, സുപ്രയോഗാ, പാപനാശിനി എന്നിവയും മറ്റും പ്രസിദ്ധനദികളാണ്. സഹ്യപർവതങ്ങളുടെ അടിയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്ന കൃതമാലാ, താമ്രപർണി, പുഷ്യജാ, പ്രത്യാലാവതി എന്നിവയും ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ നദികളാണ്. മലയപർവതങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന പിതൃസോമർഷികുല്യാ, വഞ്ജുലാ, ത്രിദിവാ എന്നീ തണുത്ത ജലമുള്ള പരിശുദ്ധനദികൾ ഉണ്ട്. ലാങ്ഗുലിനി, വംശകരാ, മഹേന്ദ്രപർവതത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്നവ, സുവികാലാ, കുമാരി, മനൂഗാ, മന്ദഗാമിനി എന്നിവയും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ക്ഷയാപലാസിനി, ശുക്തിമതിൽ നിന്നു ഉത്ഭവിക്കുന്നവ—ഇവയെല്ലാം പരിശുദ്ധമായ സർസ്വതികൾ, ഗംഗകൾ, സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നവയാണ്. ഇവയെല്ലാം ലോകത്തിന്റെ മാതാക്കളാണ്, പാപനാശിനികൾ എന്ന് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. അനേകം ചെറുനദികളും ഇവിടെയുണ്ട്, ശ്രേഷ്ഠദ്വിജന്മാരിൽ ഒരാളായവനേ. വർഷത്തിൽ മുഴുവൻ ഒഴുകുന്നവയും മഴക്കാലത്ത് മാത്രം ഒഴുകുന്നവയും ഉൾപ്പെടെ നദികൾ ഉണ്ട്: മത്സ്യ, മുകുടകുല്യാ, കുന്തല, കാശികോഷല എന്നിവ. അന്ധ്ര, കലിംഗ, ശമക, വൃക, മദ്ധ്യദേശവാസികൾ എന്നിവരും ഇവിടെപ്പറയപ്പെടുന്നു. സഹ്യപർവതത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത്, ഗോദാവരി നദി ഒഴുകുന്ന പ്രദേശം ഭൂമിയിൽ അത്യന്തം മനോഹരമായ സ്ഥലമാണ്. ഗോവർധന നഗരം, മഹാത്മാവായ ഭാർഗവന്റെ നഗരം, വാഹീകർാടകധാന, സുതീര, കാലതോയദ എന്നിവയും ഉണ്ട്. അപരാന്ത, ശൂദ്ര, വാഹ്ലിക, കേരള, ഗന്ധാര, യവന, സിന്ദു, സൗവീര, മദ്രക എന്നിവയും ഇവിടെപ്പറയപ്പെടുന്നു. ശതദ്രുഹ, കലിംഗ, പാർദ, ഹാരഭൂഷിക, മാഠര,കനക, കൈകേയ, ദംഭമാലിക എന്നിവയും ഉണ്ട്. ക്ഷത്രിയരായ പ്രദേശങ്ങൾ, വൈശ്യ, ശൂദ്രകുലങ്ങൾ, കംബോജ, ബർബര, സാധാരണ ജനങ്ങൾ എന്നിവയും ഇവിടെ ഉൾപ്പെടുന്നു. വീര, തുശാര, പഹ്ലവവംശജർ, അത്രേയ, ഭരദ്വാജ, പുഷ്കല, ദശേരക എന്നിവയും ഉണ്ട്. ലംപക, ശുനശോക, കുലിക, ജംഗല, ഉഷധ്യ, ചലചന്ദ്ര, കിരാതജനങ്ങൾ എന്നിവയും ഇവിടെപ്പറയപ്പെടുന്നു. തോമര, ഹംസമാർഗ, കശ്മീരി, കരുണ, ശുലിക, കുഹക, മഗധ എന്നിവയും ഉണ്ട്. ഇവയാണ് വടക്കൻ പ്രദേശങ്ങൾ. ഇനി കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങൾ കേൾക്കൂ: അന്ധ, വാമൻകുര, വല്ലക, മഖന്തക, അംഗ, വംഗ, മലദ, മലവർതിക, ഭദ്രതുങ്ക, പ്രതിജയ, ഭാര്യംഗ, അപമർദക, പ്രാഗ്ജ്യോതിഷ, മദ്ര, വിദേഹ, താമ്രലിപ്ത, മല, മഗധ, നന്ദ, കിഴക്കൻ ജനങ്ങൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്. അടുത്തത്, ദക്ഷിണഭാഗത്ത് താമസിക്കുന്ന മറ്റു ജനങ്ങൾ: പൂർണ, കേവല, ഗോലാങ്ങുല, ഋഷിക, മുഷിക, കുമാര, രാമഥ, ശക, മഹാരാഷ്ട്ര, മഹിഷക, കലിംഗ എന്നിവയും ഉണ്ട്. അഭീര, വൈശിക്യ, കാടുവാസികൾ, പുലിന്ദ, മൗലേയ, വൈദർഭ, ദണ്ഡക എന്നിവയും ഇവിടെയുണ്ട്. പൗലിക, മൗലിക, അശ്മക, ഭോജവർധന, കൗലിക, കുന്തല, ദംഭക, നീലകലക എന്നിവയും ഉണ്ട്. ഇവയാണ് ദക്ഷിണപ്രദേശങ്ങൾ. ഇനി പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങൾ കേൾക്കൂ: ശൂർപരക, കാലിധന, ലോല, താലകത എന്നിവയും ഉണ്ട്. ഇങ്ങനെ പടിഞ്ഞാറൻ ജനങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; വിന്ധ്യപർവതങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവർ: മലജ, കർക്കശ, മേലക, ചോളക എന്നിവയും ഉണ്ട്. ഉത്തമർണ, ദശാർണ, ഭോജ, കിഷ്കിന്ദക, തോശല, കോശല, ത്രൈപുര, വൈദിശ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇവയൊക്കെയാണ് ഭാരതഭൂമിയിലെ മഹാപർവതങ്ങളും മഹാനദികളും, അവയുടെ ചുറ്റുപാടിലുള്ള ജനവിഭാഗങ്ങളും, അവയുടെ വിശിഷ്ടതകളും. ഓരോ നദിയും പുണ്യവും, പവിത്രവും, ലോകത്തിന്റെ മാതാവുകളുമാണ്; അവ പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവയും, അനേകം ജനവിഭാഗങ്ങൾക്ക് ആശ്രയവുമാണ്.