ഇവിടെ, ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് ഭരതഭൂമിയുടെ മഹത്വവും അതിലെ വിശേഷതകളും വിശദമായി വിവരിക്കുന്നു. മനുഷ്യർക്ക് സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും നേടാൻ ഇടയാകുന്നത് ഈ മദ്ധ്യഭൂമി വഴിയാണെന്നും, ഭൂമിയിലെ മറ്റേതെങ്കിലും സ്ഥലങ്ങളിൽ മനുഷ്യർക്കായി കർമ്മങ്ങൾ നിർദ്ദിഷ്ടമായിട്ടില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറയുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ദയയുണ്ടെങ്കിൽ ഞങ്ങളുടെ ഭാരതഭൂമിയെ യഥാർത്ഥരൂപത്തിൽ വിശദമായി വിവരണം ചെയ്യണമെന്ന് ബ്രാഹ്മണർ ബ്രഹ്മാവിനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. അതിന്റെ പർവ്വതനിരകളും ദേശവിഭാഗങ്ങളും ഒറ്റയും വിട്ടുമാറാതെ വിവരിക്കണമെന്ന് അവർ ആവശ്യമിടുന്നു. അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് പറയുന്നു: “ദ്വിജന്മാരേ, ഭാരതഭൂമി ഒമ്പതുഭാഗങ്ങളായി സമുദ്രങ്ങളാൽ വേർതിരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, എന്നാൽ അവ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു നിലകൊള്ളുന്നു. ഇവയാണ്: ഇന്ദ്രദ്വീപ, കശേരു, താമ്രവർണ, ഗഭസ്തിമാൻ, നാഗദ്വീപ, സൗമ്യ, ഗാന്ധർവ, വാർണ, ഒപ്പം ഒമ്പതാമത്തെ ദ്വീപം.” ഈ ഒമ്പതാമത്തെ ദ്വീപ് സമുദ്രം ചുറ്റിയതും, തെക്കിൽ നിന്ന് വടക്ക് വരെ ആയിരം യോജന ദൈർഘ്യമുള്ളതുമാണ്. അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്ത് കിരാതന്മാർ, പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്ത് യവനന്മാർ, അതിന്റെ അറ്റങ്ങളിൽ ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രന്മാർ എന്നിവരും വസിക്കുന്നു. ഇവർ പൂജ, യുദ്ധം, വ്യാപാരം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങൾ വഴി ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു; അവരുടെ പരസ്പരബന്ധങ്ങൾ ഈ കർമ്മങ്ങളാൽ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. ധർമ്മവും പാപവും മൂലം സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ഉണ്ടാകുന്നു. ഈ ഭൂമിയിലെ പ്രധാന പർവ്വതങ്ങൾ: മഹേന്ദ്ര, മലയം, സഹ്യ, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷ, വിന്ധ്യ, പാർയ്യാത്ര—ഇവയാണ് ഏഴു പ്രധാന പർവ്വതങ്ങൾ. ഇവയ്ക്കു പുറമേ ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു പർവ്വതങ്ങളും ഉണ്ട്: വിശാലവും ഉയർന്നതും മനോഹരവുമായ, വിവിധ ശിഖരങ്ങളോടുകൂടിയ കോലാഹല, വൈഭ്രാജ, മന്ദര, ദർദലാചല, വാതന്ധയ, വൈദ്യുത, മൈനാക, സുരസ, തുങ്ങപ്രസ്ഥ, നാഗഗിരി, ഗോധാന, പാണ്ഡരാചല, പുഷ്പഗിരി, വൈജയന്ത, റൈവത, അർബുദ, ഋഷ്യമൂക, ഗോമന്ത, കൃതശൈല, കൃതാചല, ശ്രീപർവ്വത, ചകോര, അങ്ങനെ അനേകം പർവ്വതങ്ങൾ. ഈ പർവ്വതങ്ങളിൽ മിശ്രജാതികളും മറ്റു വിഭാഗങ്ങളുമാണ് താമസിക്കുന്നത്; മ്ലേച്ഛന്മാരെയും കാണാം. ഈ പർവ്വതങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഭാരതത്തിലെ മഹാനദികൾ ഉരുവാകുന്നത്: ഗംഗ, സർസ്വതി, സിന്ധു, ചന്ദ്രഭാഗാ, യമുന, ശതദ്രു, വിപാശ, വിതസ്ത, ഇരാവതി, കുഹു, ഗോമതി, ധൂതപാപാ, ബാഹുദാ, ദൃശ്യദ്വതി, ദേവിക, ചക്ഷുര്, നിഷ്ഠീവാ, ഗണ്ടകി, കൗശികി, ആപഗാ—ഇവ എല്ലാം ഹിമവാൻ പാദത്തിൽ നിന്നാണ് ഉരുവാകുന്നത്. ദേവമൃതി, ദേവവതി, വാതഘ്നി, സിന്ധു, വേണ്യാ, ചന്ദനാ, സദാനീരാ, മഹി, ചർമൺവതി, വൃഷി, വിദിശാ, വേദവതി, ശിപ്രാ, അവന്തി, പാർയ്യാത്ര പർവ്വതങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന നദികൾ, ശോണം, മഹാനദി, നർമദാ, സുരഥാ, ക്രിയാ, മന്ദാകിനി, ദശാർണാ, ചിത്രകൂടാ, ചിത്രോത്പലാ, വെട്രവതി, കരമോദാ, പിശാചികാ, അന്യാതിലഘുശ്രോണി, വിപാപ്മാ, ശൈവലാ, സധെരുജാ, ശക്തിമതി, ശകുനി, ത്രിദിവാ, ക്രമുഃ, ഋക്ഷമൂലങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ചവ, മറ്റ് വേഗം ഒഴുകുന്ന നദികൾ. ശിപ്രാ, പയോഷ്ണി, നിര്വിന്ദ്യാ, താപി, വേണാ, വൈതരണി, സിനീവാലി, കുമുദ്വതി, ടോയാ, മഹാഗൗരി, ദുര്ഗ്ഗാ, അന്തശിലാ, വിന്ധ്യപാദത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന എല്ലാ പുണ്യജലങ്ങളുള്ള നദികൾ. ഗോദാവരി, ഭൂമരഥി, കൃഷ്ണവേണാ, തുങ്ങഭദ്രാ, സുപ്രയോഗാ, പാപനാശിനി തുടങ്ങിയവയും ഉണ്ട്. സഹ്യപർവ്വതപാദത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്ന കൃതമാലാ, താമ്രപർണി, പുഷ്യജാ, പ്രത്യാലാവതി തുടങ്ങിയവയും, മലയപർവ്വതത്തിൽ നിന്നു ഉരുവാകുന്ന പിതൃസോമർഷികുല്യാ, വഞ്ജുലാ, ത്രിദിവാ തുടങ്ങിയ ശീതളജലമുള്ള പുണ്യനദികളും ഉണ്ട്. മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ലാംഗുലിനി, വംശകരാ, സുവികാലാ, കുമാരി, മനൂഗാ, മന്ദഗാമിനി, ക്ഷയാപലാസിനി, ശുക്തിമതിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്നവ—all these are holy Sarasvatīs, all are Gaṅgās flowing to the ocean. ഇവയെല്ലാം ലോകത്തിന്റെ മാതാക്കളാണ്, പാപനാശിനികളായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. അനേകം ചെറിയ നദികളും ഉണ്ട്. മഴക്കാലത്തും വർഷം മുഴുവൻ ഒഴുകുന്നവയും ഉണ്ട്: മത്സ്യ, മുകുടകുല്യാ, കുന്തലാ, കാശികോഷലാ എന്നിവയും. അന്ധ്രർ, കലിംഗർ, ശമകരും വൃകർ, മദ്ധ്യദേശവാസികൾ എന്നിവരും ഇവിടെ പ്രധാനമായും കാണപ്പെടുന്നു. സഹ്യയുടെ വടക്കുഭാഗത്താണ് ഗോദാവരി നദി ഒഴുകുന്നത്; ആ പ്രദേശം ഭൂമിയിൽ അത്യന്തം മനോഹരമാണ്. ഗോവർദ്ധന നഗരം, മഹാത്മാവ് ഭാർഗവന്റെ സ്ഥലം, വാഹീകരാടധാനങ്ങൾ, സുതീരങ്ങൾ, കാലതോയദങ്ങൾ, അപരാന്തങ്ങൾ, ശൂദ്രർ, വാഹ്ലികർ, കേരളർ, ഗാന്ധാർവർ, യവനർ, സിന്ധു, സൗവീര, മദ്രക—ഇവിടെയെല്ലാം വിവിധ ജനവിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. ശതദ്രുഹർ, കലിംഗർ, പാർദർ, ഹാരഭൂഷികർ, മാഠർ, കനകർ, കൈകേയർ, ദംഭമാലികർ, ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ പ്രദേശങ്ങൾ, വൈശ്യ, ശൂദ്ര കുടുംബങ്ങൾ, കാംബോജർ, ബർബർ, സാധാരണ ജനങ്ങൾ, വീരർ, തുഷാരർ, പഹ്ലവവംശജർ, അത്രേയർ, ഭരദ്വാജർ, പുഷ്കലർ, ദശേരകർ, ലംപകർ, ശുനശോകർ, കുലികർ, ജംഗലർ, ഉഷധ്യർ, ചലചന്ദ്രർ, കിരാതജനങ്ങൾ, തോമർ, ഹംസമാർഗർ, കാശ്മീരികൾ, കരുണർ, ശുലികർ, കുഹകർ, മഗധർ—ഇവിടെയെല്ലാം വ്യത്യസ്ത ജനവിഭാഗങ്ങൾ ജീവിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ, ഭാരതഭൂമി അതിന്റെ പർവ്വതങ്ങളും നദികളും ജനവിഭാഗങ്ങളുമായി അനന്തമായ വൈവിധ്യത്താൽ സമ്പന്നമാണ്. ഈ ഭൂമിയിലാണ് ധർമ്മവും കർമ്മവും, അതിലൂടെ സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും നേടാൻ കഴിയുന്നത്.