പ്രഭു വേദവ്യാസൻ മഹർഷിമാരോട് കൗതുകകരമായ ദ്വീപുകളുടെ വിശേഷങ്ങൾ വിവരിച്ചു. അവിടത്തെ ഭൂമികളിൽ ഏഴു നദികൾ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു; അവയുടെ നാമങ്ങൾ കേൾക്കുന്നതു മാത്രം പാപം നീക്കുന്നു. ആ നദികൾ: അനുതപ്താ, ശിഖാ, വിപ്രാശാ, ത്രിദിവാ, ക്രമു, അമൃതാ, സുകൃതാ—ഇവയാണ് അവിടെ ഒഴുകുന്ന ഏഴു മഹാനദികൾ. അവിടത്തെ പ്രധാനപർവ്വതങ്ങളും നദികളും ഇതാണെന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു; കൂടാതെ ആയിരക്കണക്കിന് ചെറു പർവ്വതങ്ങളും നദികളും അവിടെയുണ്ട്. ആ ദേശങ്ങളിൽ ജനങ്ങൾ ആ നദികളിൽ നിന്നു സന്തോഷത്തോടെ വെള്ളം കുടിക്കുന്നു; അവിടെ ഉയർന്ന് വരുന്ന നദികളില്ല, ഒഴുകി താഴേയ്ക്ക് പോകുന്നവ മാത്രമാണ്. ആ ഏഴു പ്രദേശങ്ങളിൽ കാലഘട്ടങ്ങളുടെ വിഭജനം ഇല്ല; അവിടെയുണ്ടാകുന്ന കാലം എപ്പോഴും ത്രേതായുഗത്തിനും തുല്യമാണ്. പ്ലക്ഷദ്വീപിലും ശാകദ്വീപത്തിനപ്പുറത്തുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലും, മഹർഷികളേ, മനുഷ്യർ അഞ്ചായിരം വർഷം രോഗരഹിതരായി ജീവിക്കുന്നു. അവിടെയുള്ള ധർമ്മം വർണ്ണാശ്രമ വ്യവസ്ഥയാൽ നാലായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവിടെ നാലു വർഗ്ഗങ്ങളുണ്ട്—ആര്യക, കുറു, വിവിശ്വ, ഭാവിന—ഇവയാണ് ബ്രാഹ്മണ, ക്ഷത്രിയ, വൈശ്യ, ശൂദ്ര വർഗ്ഗങ്ങൾ. ആ ദേശത്തിന്റെ നടുവിൽ വലിയ ഒരു പ്ലക്ഷവൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന്റെ വലിപ്പം ജംബൂവൃക്ഷത്തിന് തുല്യമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ആ ദ്വീപിന് പ്ലക്ഷദ്വീപം എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. അവിടെ ആ വർഗ്ഗങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ആര്യകന്മാർ ആദ്യം, സർവ്വലോക സ്രഷ്ടാവായ ഹരിയെ സോമരൂപത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നു. പ്ലക്ഷദ്വീപം അതിന്റെ തന്നെ അളവിൽ ഒരു ഇഞ്ചിരസസമുദ്രം മുഴുവൻ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മഹർഷികളേ, പ്ലക്ഷദ്വീപത്തെ ഈ വിധം ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി വിവരിച്ചു; ഇനി ശാൽമലിദ്വീപത്തെക്കുറിച്ചും കേൾക്കൂ. ശാൽമലിദ്വീപിന്റെ രാജാവ് വീരനാണ്, പ്രകാശഭാസ്വരനായവൻ. അവന്റെ ഏഴു പുത്രന്മാർ: ശ്വേത, ഹരിത, ജിമൂത, രോഹിത, വൈദ്യുത, മാനസ, സുപ്രഭ—ഇവരാണ്. ശാൽമലിദ്വീപ് രണ്ടിരട്ടിയോളം വീതിയുള്ള ഇഞ്ചിരസസമുദ്രം ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവിടെ ഏഴു രത്നസമ്പന്നമായ പർവ്വതങ്ങളും ഏഴു പ്രദേശങ്ങളെ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന നദികളും ഉണ്ട്. കുമുദ, ഉന്നത—ഇവ രണ്ടാണ് ആദ്യം; ബാലാഹക മൂന്നാമത്തെ പർവ്വതം; ഔഷധസമൃദ്ധമായ ദ്രോൺ നാലാമത്തെ പർവ്വതം. കങ്ക അഞ്ചാമത്, മഹിഷ ആറാമത്, കകുദ്മത് ഏഴാമത്. അവിടെ ഒഴുകുന്ന ഏഴു നദികൾ: ശ്രോണി, തോയ, വിതൃഷ്ണാ, ചന്ദ്ര, ശുക്ര, വിമോചനീ, നിരൃത്തി—പാപം നീക്കുന്നവയാണിവ. ശ്വേത, ലോഹിത, ജിമൂത, ഹരിത, വൈദ്യുത, മാനസ, സുപ്രഭ—ഇവയാണ് ഏഴു പ്രദേശങ്ങൾ. ഈ ഏഴു പ്രദേശങ്ങളിലും നാലു വർഗ്ഗങ്ങൾ വസിക്കുന്നു. അവിടുത്തെ ബ്രാഹ്മണർ കപില, ക്ഷത്രിയർ ആരുണ, വൈശ്യർ പീത, ശൂദ്രർ കൃഷ്ണ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; ഇവർ എല്ലാവരും ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ, സർവ്വാത്മാവായ, യജ്ഞരൂപിയായ വാസുദേവനെ ആരാധിക്കുന്നു. അവിടെ ദേവന്മാരുടെ സാന്നിധ്യം അതീവ ആനന്ദകരമാണ്; മഹത്തായ ശാൽമലിവൃക്ഷം അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾക്ക് എല്ലാ ആശയങ്ങൾക്കും ഫലപ്രദമാണ്. ഈ ദ്വീപ് അതിന്റെ തന്നെ അളവിൽ തുല്യമായ സുരോദസമുദ്രം ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സുരോദസമുദ്രം മുഴുവൻ കുശദ്വീപം ചുറ്റുന്നു; ശാൽമലിദ്വീപിനെക്കാൾ ഇരട്ടവീതി കുശദ്വീപിനുണ്ട്. കുശദ്വീപിൽ ജ്യോതിഷ്മതിന്റെ പുത്രന്മാർ: ഉദ്ഭിദ, വേണുമാൻ, സ്വൈരഥ, രന്ധന, ധൃതി. പ്രഭാകര, കപില എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്. ഇവയാണ് അവിടുത്തെ പ്രദേശങ്ങൾ; അവിടുത്തെ മനുഷ്യരും, ദൈത്യരും, ദാനവരും ചേർന്നാണ് വസിക്കുന്നത്. അവിടെ ദേവന്മാർ, ഗാന്ധർവർ, യക്ഷന്മാർ, കിംപുരുഷന്മാർ തുടങ്ങിയവരും ഇടംപിടിക്കുന്നു. നാല് വർഗ്ഗങ്ങൾ അവരവരുടെ ധർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച് ജീവിക്കുന്നു. അവിടുത്തെ ബ്രാഹ്മണർ ശാസ്ത്രീയരായി, ക്ഷത്രിയർ ശക്തരായി, വൈശ്യർ സ്നേഹപൂർവകരായി, ശൂദ്രർ മനസ്സിൽ ശമനമുള്ളവരായി ജീവിക്കുന്നു. അവർ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ കര്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നു; അവിടുത്തെ അവകാശങ്ങൾക്കുള്ള ഫലങ്ങൾ ഭോഗിച്ചശേഷം, കുശദ്വീപിൽ അവർ ജനാർദ്ദനനെ ബ്രഹ്മരൂപത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നു. യജ്ഞങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, തങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾക്കായി പാപഫലങ്ങൾ നീക്കുന്നു. വിദ്യുമ, ഹേമശൈല, ദ്യുതിമാൻ, പുഷ്ടിമാൻ, കുശേഷയ, ഹരി, ഏഴാമത്തേത് മന്ദരാചല—ഇവയാണ് അവിടുത്തെ പർവ്വതങ്ങൾ. അവിടെ ധുതപാപ, ശിവ, പവിത്ര, സമ്മതി, വിദ്യുത്, അംബ, മഹി—എന്നിവയാണ് ഏഴു മഹാനദികൾ; ഇവയെല്ലാം പാപം നീക്കുന്നു. ഇതു കൂടാതെ ആയിരക്കണക്കിന് ചെറു നദികളും ഉണ്ട്. കുശദ്വീപിൽ കുശസ്ഥംഭം എന്ന പേരിൽ ഒരു വൃക്ഷം പ്രശസ്തമാണ്; അതിന്റെ അളവിൽ clarified butter (നെയ്യ്) സമുദ്രം ദ്വീപിനെ ചുറ്റുന്നു. ആ നെയ്യ് സമുദ്രം കൌഞ്ചദ്വീപ് എന്ന ദ്വീപ് ചുറ്റുന്നു; കുശദ്വീപിനേക്കാൾ ഇരട്ടവീതി കൌഞ്ചദ്വീപിനുണ്ട്. അവിടെ ദ്യുതിമാൻ എന്ന മഹാത്മാവിന്റെ ഏഴു പുത്രന്മാർ വസിക്കുന്നു: കുശഗ, മന്ദഗ, ഉഷ്ണ, പീവര, അന്ധകാരക, മുനി, ദുണ്ടുഭി—ഇവരാണ് അവ. അവിടെയും ദേവന്മാരും ഗാന്ധർവരുമാണ് സേവനം ചെയ്യുന്നത്; അതിനാൽ അവിടുത്തെ പ്രദേശങ്ങൾ ആനന്ദകരമാണ്. ഇങ്ങനെ മഹർഷിമാരെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, ദ്വീപങ്ങളുടെ അത്ഭുതമായ സൃഷ്ടിവിവരം വേദവ്യാസൻ വിശദീകരിച്ചു.