കിഴക്കൻ ദിശയിൽ ഭദ്രാ സര്ണവ സമുദ്രത്തിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്യുന്നു; അതുപോലെ, അലകനന്ദയും ദക്ഷിണ ദിശയിലൂടെ ഭാരതഭൂമിയിലെത്തുന്നു. ഈ നദി ഏഴായി വിഭജിച്ച് സമുദ്രത്തിലേക്ക് പോകുന്നു, ദ്വിജരാശിയിലേകിൽ, ചക്ഷുസ് പടിഞ്ഞാറൻ മലകൾ കടന്ന്, മറ്റ് എല്ലാ നദികളും അതുപോലെ യാത്ര ചെയ്യുന്നു. അവKetumala എന്ന ദേശം പിന്തുടർന്ന് പടിഞ്ഞാറൻ സമുദ്രത്തിലെത്തുന്നു; ഭദ്രാ വീണ്ടും വടക്കൻ മലകളും വടക്കൻ കുരു ദേശവും കടന്ന് പോകുന്നു. വടക്കൻ സമുദ്രം കടന്ന് അവ അവിടെയെത്തുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ. അനിലയും നിസധയും, മാല്യവതും ഗന്ധമദനവും എന്ന ഇരട്ട മലനിരകൾ അവിടെയുണ്ട്. ഈ രണ്ട് മലനിരകളുടെ ഇടയിൽ, കമല ദണ്ഡത്തിന്റെ രൂപത്തിലുള്ള മെരു പർവതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ഭാരതം, കേതുമാല, ഭദ്രാശ്വ, കുരു എന്നീ ദേശങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്. ലോകപർവതത്തിന്റെ ഇലകൾ അതിന്റെ അതിരുമലകൾക്ക് പുറത്താണ്; ജഥരയും ദേവകൂടയും അതിരുമലകളാണ്. അനിലയും നിസധയും ദക്ഷിണവും വടക്കും ഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ഗന്ധമദനയും കൈലാസവും കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. എൺപതു യോജന ദൈർഘ്യമുള്ള ഈ മലകൾ സമുദ്രത്തിനകത്താണ്; നിസധയും പരിയാത്രയും അതിരുമലകളാണ്. അനിലയും നിസധയും ദക്ഷിണവും വടക്കും ഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; മെരുവിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്തും ഇവ കിഴക്കിൽപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു. ത്രിസൃംഗയും ജരുദിയും ഈ പ്രദേശങ്ങളുടെ വടക്കൻ മലകളാണ്; ഈ രണ്ട് മലനിരകൾ കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ദിശകളിൽ സമുദ്രത്തിനകത്താണ്. ഇങ്ങനെ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, മെരുവിന്റെ ചുറ്റും ഓരോ ദിശയിലും രണ്ട് വീതം അതിരുമലകളെ ഞാൻ വിവരിച്ചു. മെരുവിന്റെ നാലു ദിശകളിൽ ഞാൻ പറഞ്ഞ കേശര എന്ന മലകൾ, ശീതം തുടങ്ങിയവ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, അത്യന്തം മനോഹരമാണ്. ഈ മലകളുടെ ആന്തരിക താഴ്വരകൾ സിദ്ധന്മാരും ചരണമാരും സന്ദർശിക്കുന്ന മനോഹരമായ സ്ഥലങ്ങളാണ്; അവിടങ്ങളിൽ പുരാതന വനങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മഹർഷിശ്രേഷ്ഠ, ഈ സ്ഥലങ്ങളിൽ ലക്ഷ്മി, വിഷ്ണു, അഗ്നി, സൂര്യ, ഇന്ദ്ര, ദേവതകൾ, മനുഷ്യരും കിന്നരരും അലങ്കരിച്ച പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഗാന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, റാക്ഷസന്മാർ, ദൈത്യന്മാർ, ദാനവന്മാർ എന്നിവരും ഈ മനോഹര മലതാഴ്വരകളിൽ പകൽ-രാത്രി കളിക്കുന്നു. ഈ സ്ഥലങ്ങൾ ഭൂലോകത്തിലെ സ്വർഗ്ഗങ്ങൾ എന്നപോലെ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു, ധർമ്മശീലികളായവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ; ദുഷ്ടന്മാർക്ക് നൂറു ജന്മം കഴിഞ്ഞാലും അവിടെയെത്താൻ കഴിയില്ല. ഭദ്രാശ്വയിൽ, ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ഹയഗ്രീവ രൂപത്തിൽ വസിക്കുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ; കേതുമാലയിൽ, അവൻ വരാഹരൂപത്തിൽ; ഭാരതത്തിൽ, കൂർമ്മരൂപത്തിൽ. കുരു ദേശത്തിൽ, ഗോവിന്ദൻ മീനരൂപത്തിൽ, ശാശ്വതനായി വസിക്കുന്നു; ഹരി, സകലയുടെ അധിപൻ, സർവവ്യാപിയായ ദൈവം, എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും സർവഭൗമരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അവൻ സകലത്തിനും ആധാരമാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, എല്ലാം പരിപൂർണ്ണമായി വ്യാപിക്കുന്നു; കിംപുരുഷം തുടങ്ങി എട്ട് പ്രദേശങ്ങൾ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ— ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ ദുഃഖം, ക്ഷീണം, വ്യസനം, വിശപ്പിന്റെ ഭയം ഒന്നുമില്ല; അവിടെയുള്ളവർ സന്തുഷ്ടരായി, കഷ്ടതകളില്ലാതെ, സകലദുഃഖങ്ങൾക്കുമപ്പുറം ജീവിക്കുന്നു. അവരുടെ ആയുസ്സ് സ്ഥിരമാണ്, പത്ത് അല്ലെങ്കിൽ പന്ത്രണ്ടായിരം വർഷം; ഈ ദേശങ്ങളിൽ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, ഭൂലോകത്തിലെ വിശപ്പ്, ദാഹം തുടങ്ങിയ ദുഃഖങ്ങൾ ഇല്ല. അവിടെയൊരിക്കലും കൃത, ത്രേത, തുടങ്ങിയ യുഗങ്ങളുടെ ധാരണയില്ല; ഓരോ പ്രദേശത്തും ഏഴു വലിയ മലനിരകൾ ഉണ്ട്, അവയിൽ നിന്ന് നൂറുകണക്കിന് നദികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ. സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കിലും ഹിമാലയത്തിന്റെ തെക്കിലും ഭാരതം എന്ന ദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, ബാരത വംശം വസിക്കുന്ന ഭൂമി. ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, ഈ ദേശം ഒമ്പതു ആയിരം യോജന ദൈർഘ്യമുള്ളതാണ്; ഇതാണ് കർമ്മഭൂമി, അവിടെയുള്ളവർ സ്വർഗ്ഗമോ മോക്ഷമോ നേടാൻ കഴിയും. മഹേന്ദ്ര, മലയ, സഹ്യ, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷ, വിന്ധ്യ, പരിയാത്ര—ഇവയാണ് ഇവിടെ ഏഴു പ്രധാന മലനിരകൾ. ഇവിടെ നിന്നാണ് സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം, അല്ലെങ്കിൽ മൃഗജന്മം, നരകം എന്നിവയിലേക്ക് പോകുന്നത്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ. ഇവിടെ നിന്നാണ് സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം, അല്ലെങ്കിൽ അന്തരസ്ഥിതിയിലേക്ക് പോകുന്നത്; മറ്റൊരിടത്തും മനുഷ്യരുടെ കർമ്മഭൂമി നിലകൊള്ളുന്നില്ല. ഭാരതദേശത്തിന്റെ ഒമ്പത് വിഭാഗങ്ങൾ കേൾക്കുക: ഇന്ദ്രദ്വീപ, കസേതുമാ, താമ്രപർണ്ണ, ഗഭസ്തിമാൻ, നാഗദ്വീപ, സോമ്യ, ഗാന്ധർവ, വാരുണ, ഒമ്പതാമത് സമുദ്രം ചുറ്റിയ ദ്വീപ്. ഈ ദ്വീപ് തെക്കിൽ നിന്ന് വടക്ക് വരെ ആയിരം യോജന ദൈർഘ്യമുള്ളതാണ്; കിഴക്കിൽ കിരാതന്മാർ, പടിഞ്ഞാറിൽ യവനന്മാർ വസിക്കുന്നു. മധ്യഭാഗത്ത് ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ഭാഗികമായി ശൂദ്രരും വസിക്കുന്നു; അവർ യാഗം, യുദ്ധം, വ്യാപാരം മുതലായ കാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഹിമാലയത്തിന്റെ പാദത്തിൽ നിന്ന് ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗ തുടങ്ങിയ നദികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു; പരിയാത്രയിൽ നിന്നുമാണ് വേദങ്ങളിലും സ്മൃതികളിലും പറഞ്ഞ മറ്റു നദികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, മഹർഷി. നർമദാ, സുരമാ തുടങ്ങിയ നദികൾ വിന്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നു; താപി, പയോഷ്ണി, നിരവിന്ധ്യ, കാവേരി എന്നിവയും അതുപോലെയാണ്. ഋക്ഷ പർവതത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന നദികൾ പാപനാശിനികളായി പ്രശസ്തമാണ്: ഗോദാവരി, ഭീമ, രഥി, കൃഷ്ണാ, വേണി തുടങ്ങിയവയും. സഹ്യ പർവതത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന നദികളും പാപവും ഭയവും നീക്കുന്നതായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; കൃതമാല, താമ്രപർണി എന്നിവ മലയ പർവതത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നു. മഹേന്ദ്ര പർവതത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഋഷികുല്യ, കുമാര തുടങ്ങിയ നദികൾ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; ശുക്തിമതിൽ നിന്ന് ഋഷികുല്യ, കുമാര തുടങ്ങിയവ ഉത്ഭവിക്കുന്നു. ഈ നദികൾക്കും അവയുടെ ഉപനദികൾക്കും ആയിരങ്ങൾക്കു മുകളിലാണ്; അവിടെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ കുരു, പഞ്ചാല, മധ്യദേശത്തിലെ ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്നു. അത് പോലെ, കിഴക്കൻ ദേശങ്ങളിൽ, കാമരൂപ, പൗണ്ട്ര, കലിംഗ, മഗധ, ദക്ഷിണ ദേശങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്നു. സൗരാഷ്ട്ര, ശൂദ്ര, ആഭീര, അർബുദ, മാർക്ക, മാലവ, പരിയാത്ര പ്രദേശങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവർ. സൗവീര, സൈന്ധവ, ശാൽവ, ശാകല, മദ്ര, രാമ, അംബഷ്ട, പാരസിക എന്നിവിടങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവരും അതുപോലെയാണ്. ഇങ്ങനെ, ഭാരതഭൂമി, അതിന്റെ മലകളും നദികളും, ജനങ്ങളും, ദേവതകളും, ഭഗവാന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളും, അതിരുമലകളും, മനോഹര താഴ്വരകളും, പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും, ഭൂലോകത്തിലെ സ്വർഗ്ഗങ്ങൾ, സകല സൃഷ്ടികളും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, സർവതോഭദ്രമായ ഈ ഭൂമിയുടെ മഹത്വം അങ്ങാടു ഞാൻ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.