ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ സുതജന്, അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങളെയും കുറിച്ച് ആലോചിച്ച് ശ്രവിക്കണമെന്നു ഞാൻ പറയുന്നു; ഇപ്പോൾ ഞാൻ കൃഷ്ണവംശത്തിലെ ക്രോഷ്ടുവിന്റെ വംശവൃത്താന്തം വിശദമായി പറയും. യദുവാണ് ഈ വംശത്തിന്റെ പ്രഭാവനും, യജ്ഞശീലിയും ധാർമികനും. ക്രോഷ്ടുവിന്റെ വംശചരിത്രം കേൾക്കുന്നത് പോലും പാപങ്ങൾ എല്ലാം നീക്കം ചെയ്യുന്നു; ഈ വംശത്തിൽ തന്നെ വിഷ്ണു, ഹരി, വൃഷ്ണികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ, ജനിച്ചു. ക്രോഷ്ടുവിന് ഗന്ധാരി, മാദ്രി എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഗന്ധാരിയിൽ നിന്ന് മഹാശക്തശാലിയായ അനമിത്രൻ ജനിച്ചു. മാദ്രിയിൽ നിന്ന് യുദ്ധാജിത് എന്ന പുത്രനും പിന്നീട് ദേവമീഡുഷ് എന്ന മറ്റൊരു പുത്രനുമുണ്ടായി. ഇങ്ങനെ വൃഷ്ണിവംശം മൂന്നു ശാഖകളായി വർദ്ധിച്ചു. മാദ്രിയിൽ നിന്ന് പ്രശസ്തരായ വൃഷ്ണിയും അന്ധകനും ജനിച്ചു; വൃഷ്ണിക്ക് ശ്വഫൽകനും ചിത്രകനും എന്നീ രണ്ടു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി. ശ്വഫൽകൻ ധാർമികനും മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായിരുന്നു. അവൻ പാർക്കുന്നിടങ്ങളിൽ രോഗഭയം ഇല്ല, വരൾച്ചയില്ല, തപസ്സുകൊണ്ടു മാത്രം ജീവിക്കുന്നവർ അവിടെയുണ്ടാവും. ഒരിക്കൽ കാശിരാജ്യത്തിൽ മൂന്നു വർഷം മഴ പെയ്യാതെ വരൾച്ചയുണ്ടായി. അപ്പോൾ അതു പരിഹരിക്കാൻ ശ്വഫൽകനെ അവിടെ കൊണ്ടുവന്നു. ശ്വഫൽകന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ തന്നെ ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്യിച്ചു. ശ്വഫൽകൻ കാശിരാജാവിന്റെ പുത്രിയായ ഗന്ധിനിയെ വിവാഹം ചെയ്തു. ഗന്ധിനി ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നിരന്തരം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്യുന്നതിൽ പ്രസിദ്ധയായിരുന്നു. ശ്വഫൽകനിൽ നിന്ന് അക്രൂരൻ ജനിച്ചു. അക്രൂരൻ മഹാദാനിയും യജ്ഞശീലിയും വീരനായിരുന്നു; അതുപോലെ ഉപമദ്ഗു, മദ്ഗു, മേദുര, അരിമേജയ, അവിക്ഷിത, അക്ഷേപ, ശത്രുഘ്ന, അരിമർദ്ദനൻ എന്നിങ്ങനെ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. ധർമധൃക്, യതിധർമ്മ, ധർമോക്ഷ, അന്ധകരു, ആവാഹ, പ്രതിവാഹ എന്നിങ്ങനെ പുത്രന്മാർക്കും, സുന്ദരി എന്ന ഉത്തമ സ്ത്രീക്കും ജന്മം നൽകി. അക്രൂരനും സുഗാത്രിയുമാണ് പ്രസേനനും ഉപദേവനും എന്ന ദിവ്യപ്രഭയുള്ള പുത്രന്മാർക്ക് ജന്മം നൽകിയത്. ചിത്രകന്റെ പുത്രന്മാർ: പൃഥു, വിപൃഥു, അശ്വഗ്രീവ, അശ്വബാഹു, സ്വപാർശ്വക, ഗവേഷണൻ. അരിഷ്ടനേമി, അശ്വ, സുധർമ്മ, ധർമഭൃത്, സുബാഹു, ബഹുബാഹു, ശ്രവിഷ്ഠ, ശ്രവണാ എന്നിങ്ങനെ പുത്രന്മാരും പുത്രിമാരും ഉണ്ടായി. അസിക്നിയിൽ ശൂരൻ ജനിച്ചു, ദേവതകൾക്കും വന്ദനീയനായവൻ. മഹിഷിയിൽ വീരപുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; ഭോജ്യയിൽ പത്ത് പുത്രന്മാർക്കും ജന്മം നൽകി. ശക്തൻ ആയ വസുദേവൻ, ആദിയിൽ ആനകദുണ്ടുഭി എന്നറിയപ്പെട്ടവൻ, ജനിച്ചപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ മൃദംഗധ്വനി മുഴങ്ങി. ശൂരന്റെ ജനനസമയത്ത് ആകാശത്തിൽ നിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടിയും നടന്നു. ഭൂമിയിൽ ആ മഹാപുരുഷനു സമമായ രൂപം മറ്റൊരിടത്തും ഇല്ലായിരുന്നു; അവന്റെ പ്രഭ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ഉജ്ജ്വലമായിരുന്നു. ശൂരനിൽ നിന്ന് ദേവഭാഗൻ, ദേവശ്രവ, അനാധൃഷ്ടി, കണവക, വത്സവാൻ, ഗൃഞ്ജിമ എന്നിങ്ങനെ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. ശ്യാമ, ശാമിക, ഗണ്ഢൂഷ എന്നിങ്ങനെ പുത്രന്മാർക്കും, പൃഥുകീർത്തി, പൃഥാ, ശ്രുതദേവ, ശ്രുതശ്രവ, രാജാധിദേവി എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു വീരമാതാക്കളും ജനിച്ചു. ശ്രുതശ്രവയിൽ നിന്ന് ചെദിരാജാവായ ശിശുപാലൻ ജനിച്ചു. പൃഥുകീർത്തിയിൽ നിന്ന് വൃദ്ധശർമനു ഹിരണ്യകശിപു, ദൈത്യരാജാവ്, ജനിച്ചു. കരുഷരാജാവായ വീരനായ ദന്തവക്രൻ, പൃഥയെ തന്റെ പുത്രിയായി സ്വീകരിച്ചു; അവൾ തന്നെയാണ് കുന്തി, പാണ്ഡുവിനു ഭാര്യമാവുന്നത്. അവളിൽ നിന്നും ധാർമികനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ജനിച്ചു; വായുവിൽ നിന്ന് ഭീമസേനനും, ഇന്ദ്രനിൽ നിന്ന് ധനഞ്ജയനും ജനിച്ചു. പ്രതിവ്രതൻ ലോകത്തിൽ വീരനായിരുന്നുവെന്നും, അനമിത്രനിൽ നിന്ന് ശനി ജനിച്ചു; വൃഷ്ണിവംശത്തിലെ ഏറ്റവും ഇളയവൻ. അവനിൽ നിന്ന് സത്യകൻ ജനിച്ചു; സത്യകനിൽ നിന്ന് സത്യകി എന്നറിയപ്പെടുന്ന യൂയുധാനൻ ജനിച്ചു. ദേവഭാഗനിൽ നിന്ന് പ്രശസ്തനായ ഉദ്ദവൻ ജനിച്ചു. ദേവശ്രവൻ പണ്ഡിതന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണ്; അനാധൃഷ്ടിക്ക് അശ്മകയിൽ നിന്ന് ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു. നിരുത്തശത്രു, ശത്രുഘ്ന, ശ്രുതദേവ എന്നിങ്ങനെ പുത്രന്മാർ; ശ്രുതദേവയിൽ നിന്ന് പ്രസിദ്ധനായ നൈഷധൻ ജനിച്ചു. നിഷാദരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ എകലവ്യൻ, നിഷാദരിൽ വളർന്നു. വത്സവതി എന്ന പുത്രിയില്ലാത്തവർക്കു, വസുദേവൻ തന്റെ പുത്രനായ ശൗരിയെ, ജലസംസ്കാരത്തിലൂടെ കൗശികനു നൽകി. ഗണ്ഢൂഷയ്ക്ക് പുത്രന്മാരില്ലാതിരുന്നപ്പോൾ, വിശ്വക്ഷേണൻ ചരുദേശ്ന, സുദേശ്ന, പാഞ്ചാലൻ എന്നിങ്ങനെ ലക്ഷണശാലികളായ പുത്രന്മാരെ നൽകി. രുക്മിണിയുടെ പുത്രനായ ആ വീരൻ, ബലവാനായ ഇളയവൻ, യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും പിൻവാങ്ങിയില്ല. അവൻ പോകുമ്പോൾ ആയിരക്കണക്കിന് കാക്കകൾ പിന്നാലെ പോയി: "ഇന്ന് ചരുദേശ്നനാൽ കൊല്ലപ്പെടുന്നവരുടെ മാംസം ഞങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കും" എന്ന് പറഞ്ഞു. കണവകയ്ക്ക് തന്ത്രിജ, തന്ത്രിപാല എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പുത്രന്മാരും, ഗൃഞ്ജിമയ്ക്ക് വീരു, അശ്വഹാനുസ് എന്നിങ്ങനെ വീരപുത്രന്മാരും ഉണ്ടായി. ശ്യാമയുടെ പുത്രനായ ശാമികൻ, ഭോജവംശത്തെ അവഹേളിച്ചിട്ടും, രാജസൂയയജ്ഞം നടത്തി രാജ്യം നേടി. അജാതശത്രു എന്ന ശത്രുസംഹാരാർത്ഥമായ പുത്രൻ ജനിച്ചു; ഇനി ഞാൻ വസുദേവന്റെ വീരപുത്രന്മാരെ പറയാം. ഇങ്ങനെ വൃഷ്ണിവംശം ശക്തിയും ശാഖാഭിവൃദ്ധിയും കൊണ്ടു മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളായി വിവരിക്കപ്പെട്ടു. ഈ ലോകത്തിൽ നിർർത്ഥകമായ വലിയ കുടുംബം നിലനിർത്തുന്നത് ഉദ്ദേശമില്ലാത്തവർക്ക് ആഗ്രഹണീയമല്ല. വസുദേവന്റെ പത്നിമാർ പതിനാലുപേരാണ്, അവരിൽ പൗരവി, രോഹിണി, മദിര എന്നിങ്ങനെയാണ് ചിലർ; വൈശാഖി, ഭദ്ര, സുനാമ്നി (അഞ്ചാമത്തേത്), സഹദേവ, ശാന്തിദേവ, ശ്രീദേവി, ദേവരക്ഷിത, വൃകദേവി, ഉപദേവി, ദേവകി (ഏഴാമത്തെത്), സുതനു, വഡവ എന്നിങ്ങനെ ഇരുവരും ദാസിമാരായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ മഹത്തായ വൃഷ്ണിവംശം പുണ്യവും, ധർമ്മവും, വീര്യവും നിറഞ്ഞതായും, ദൈവികതയും ധർമ്മപരമായ ജീവിതവും നിറഞ്ഞതായും വിശിഷ്ടമായി വികസിച്ചു.