ದೇವಾನಾಂ ಗೌತಮೀತೀರೇ ತತ್ರ ಸಂನಿಹಿತಃ ಶಿವಃ ಇತಿ ತೇಷಾಂ ಸಮಾಯೋಗೋ ದೇವಾನಾಮ್ ಅಭವತ್ ಕಿಲ
ಗೌತಮೀ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದನು. ಹೀಗಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಸಭೆ ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ದೇವಾಃ ಸ್ವರಥಮ್ ಆರೂಢಾಸ್ ತತ್ರ ತತ್ರ ಸಮಾಗಮನ್ ಗೌತಮ್ಯಾಃ ಸರಿದಮ್ಬಾಯಾಃ ಪುಲಿನೇ ವಿಮಲಾಶಯಾಃ
ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ರಥಗಳಲ್ಲಿ ಏರಿ, ಗೌತಮೀ ನದಿಯ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಮರಳು ತೀರದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿವಿಧ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು.
ಪ್ರಸನ್ನಾಭೀಷ್ಟದಾ ಯಾ ಸ್ಯಾತ್ ಪಿತೄಣಾಮ್ ಅಖಿಲಸ್ಯ ತು ತತೋ ದೇವಗಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಸ್ತುತ್ವಾ ದೇವಂ ಮಹೇಶ್ವರಮ್ ಅಭಯಂ ಚಿನ್ತಯಾಮ್ ಆಸುಸ್ ತೇ ಸರ್ವೇ ಽಥ ಪರಸ್ಪರಮ್
ಅವಳು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕೊಡುವವಳು, ಎಲ್ಲರ ಇಷ್ಟವನ್ನು ಪೂರೈಸುವವಳು. ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಪರಸ್ಪರ ಭಯಮುಕ್ತರಾಗಲು ಯೋಚಿಸಿದರು.
ಅತ್ರಾಪ್ಯ್ ಉಪಾಯಃ ಕೋ ಽಸ್ಮಾಕಂ ನಿರ್ಜಿತಾನಾಂ ಪರೈರ್ ಹಠಾತ್ ಏಕಮ್ ಏವಾತ್ರ ನಃ ಶ್ರೇಯೋ ವಿಜಯೋ ವಾಥವಾ ಮೃತಿಃ ಸಪತ್ನೈರ್ ಅಭಿಭೂತಾನಾಂ ಜೀವಿತಂ ಧಿಙ್ ಮನಸ್ವಿನಾಮ್
ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸೋತಿರುವಾಗ ಯಾವ ಉಪಾಯವಿದೆ? ನಮಗೆ ಒಂದೇ ಒಳ್ಳೆಯದು—ಜಯ ಅಥವಾ ಮರಣ. ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಿರುವವರಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಬದುಕುವುದು ಅವಮಾನವೇ.
ಏತಸ್ಮಿನ್ನ್ ಅನ್ತರೇ ಪುತ್ರ ವಾಗ್ ಉವಾಚಾಶರೀರಿಣೀ
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಮಗನೇ, ದೇಹವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ವಾಣಿ ಕೇಳಿಸಿತು.
ಕ್ಲೇಶೇನಾಲಂ ಸುರಗಣಾ ಗೌತಮೀಮ್ ಆಶು ಗಚ್ಛತ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಹರಿಹರೌ ತತ್ರ ಸಮಾರಾಧಯತೇಶ್ವರೌ
'ದೇವತೆಗಳೇ, ಬೇಸರ ಬೇಡ! ತಕ್ಷಣ ಗೌತಮೀ ನದಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರಿಹರರನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಿ' ಎಂದು ಆ ವಾಣಿ ಹೇಳಿತು.
ಗೋದಾವರ್ಯಾಸ್ ತಯೋಶ್ ಚೈವ ಪ್ರಸಾದಾತ್ ಕಿಂ ತು ದುಷ್ಕರಮ್
'ಗೋದಾವರಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಏನು ಸಾಧಿಸಲು ಕಷ್ಟವಿದೆ?' ಎಂದು ಹೇಳಿತು.
ಪ್ರಸನ್ನಾಭ್ಯಾಂ ಹರೀಶಾಭ್ಯಾಂ ದೇವಾ ಜಯಮ್ ಅಭೀಪ್ಸಿತಮ್ ಅವಾಪ್ಯ ಸರ್ವತೋ ಜಗ್ಮುಃ ಪಾಲಯನ್ತೋ ದಿವೌಕಸಃ
ಹರಿ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರರು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಾಗ ದೇವತೆಗಳು ಬಯಸಿದ ಜಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೋದರು.
ಯತ್ರ ದೇವಾಗಮೋ ಜಾತಸ್ ತತ್ ತೀರ್ಥಂ ತೇನ ವಿಶ್ರುತಮ್ ದೇವಾಗಮಂ ಪ್ರಶಂಸನ್ತಿ ಮುನಯಸ್ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿನಃ
ಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಸಭೆ ನಡೆದಿತ್ತೋ, ಆ ತೀರ್ಥವು ದೇವಾಗಮ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತ ಮುನಿಗಳು ದೇವಾಗಮವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತತ್ರಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶಿವಲಿಙ್ಗಾನಿ ನಾರದ ದೇವಾಗಮಃ ಪರ್ವತೋ ಽಸೌ ಪ್ರಿಯ ಇತ್ಯ್ ಅಪಿ ಕಥ್ಯತೇ ತತಃ ಪ್ರಭೃತಿ ತತ್ ತೀರ್ಥಂ ದೇವಪ್ರಿಯಮ್ ಅತೋ ವಿದುಃ
ನಾರದನೇ, ಅಲ್ಲಿ ಎಂಭೈ ಸಾವಿರ ಶಿವಲಿಂಗಗಳಿವೆ. ಆ ಪರ್ವತವನ್ನು ದೇವಾಗಮ ಎಂದು, ಪ್ರಿಯ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಗಿನಿಂದ ಆ ತೀರ್ಥವನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದು ಎಂದು ಜನರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಕುಶತರ್ಪಣಮ್ ಆಖ್ಯಾತಂ ಪ್ರಣೀತಾಸಂಗಮಂ ತಥಾ ತೀರ್ಥಂ ಸರ್ವೇಷು ಲೋಕೇಷು ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾಯಕಮ್
ಪವಿತ್ರ ಕುಶವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ವಿಧಿಯನ್ನೂ, ಅರ್ಚಕರ ಸಮಾವೇಶವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಥವು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭೋಗವೂ, ಮುಕ್ತಿಯೂ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ತಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶೃಣು ಪಾಪಹರಂ ಶುಭಮ್ ವಿನ್ಧ್ಯಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಸಹ್ಯೋ ನಾಮ ಮಹಾಗಿರಿಃ
ಈ ತೀರ್ಥದ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು, ಇದು ಪಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಶುಭವಾದದ್ದು. ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಹ್ಯ ಎಂಬ ಮಹಾ ಪರ್ವತವಿದೆ.
ಯದಙ್ಘ್ರಿಭ್ಯೋ ಽಭವನ್ ನದ್ಯೋ ಗೋದಾಭೀಮರಥೀಮುಖಾಃ ಯತ್ರಾಭವತ್ ತದ್ ವಿರಜಮ್ ಏಕವೀರಾ ಚ ಯತ್ರ ಸಾ
ಅದರ ಪಾದಗಳಿಂದ ಗೋದಾ, ಭೀಮಾ, ರಥೀ ಮೊದಲಾದ ನದಿಗಳು ಹರಿದುಬಂದವು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಮಲವಾದ ವಿರಜಾ ನದಿಯೂ ಇದೆ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಏಕವೀರಾ ನದಿಯೂ ಇದೆ.
ನ ತಸ್ಯ ಮಹಿಮಾ ಕೈಶ್ಚಿದ್ ಅಪಿ ಶಕ್ಯೋ ಽನುವರ್ಣಿತುಮ್ ತಸ್ಮಿನ್ ಗಿರೌ ಪುಣ್ಯದೇಶೇ ಶೃಣು ನಾರದ ಯತ್ನತಃ
ಅದರ ಮಹಿಮೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗದು. ಆ ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ನಾರದನೆ, ನೀನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು.
ಗುಹ್ಯಾದ್ ಗುಹ್ಯತರಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸಾಕ್ಷಾದ್ ವೇದೋದಿತಂ ಶುಭಮ್ ಯನ್ ನ ಜಾನನ್ತಿ ಮುನಯೋ ದೇವಾಶ್ ಚ ಪಿತರೋ ಽಸುರಾಃ
ಅತ್ಯಂತ ಗುಪ್ತವಾದ, ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಿರುವ ಶುಭವಾದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅದನ್ನು ಮುನಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಅಸುರರು ಯಾರೂ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ.
ತದ್ ಅಹಂ ಪ್ರೀತಯೇ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಶ್ರವಣಾತ್ ಸರ್ವಕಾಮದಮ್ ಪರಃ ಸ ಪುರುಷೋ ಜ್ಞೇಯೋ ಹ್ಯ್ ಅವ್ಯಕ್ತೋ ಽಕ್ಷರ ಏವ ತು
ನಿನ್ನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳು ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಪರಮ ಪುರುಷನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವನು, ಅವ್ಯಕ್ತನೂ, ನಾಶವಾಗದವನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.
ಅಪರಶ್ ಚ ಕ್ಷರಸ್ ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಕೃತ್ಯನ್ವಿತ ಏವ ಚ ನಿರಾಕಾರಾತ್ ಸಾವಯವಃ ಪುರುಷಃ ಸಮಜಾಯತ
ಆ ಅವ್ಯಕ್ತನಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯುಳ್ಳ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕ್ಷರ ಪುರುಷನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ರೂಪವಿಲ್ಲದವನು, ಅಂಗಗಳಿರುವವನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು.
ತಸ್ಮಾದ್ ಆಪಃ ಸಮುದ್ಭೂತಾ ಅದ್ಭ್ಯಶ್ ಚ ಪುರುಷಸ್ ತಥಾ ತಾಭ್ಯಾಮ್ ಅಬ್ಜಂ ಸಮುದ್ಭೂತಂ ತತ್ರಾಹಮ್ ಅಭವಂ ಮುನೇ
ಆ ಪುರುಷನಿಂದ ನೀರುಗಳು ಉಂಟಾದವು, ಆ ನೀರಿನಿಂದ ಪುನಃ ಪುರುಷನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಆ ಇಬ್ಬರಿಂದ ಕಮಲವು ಹುಟ್ಟಿತು, ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದೆನು, ಮುನಿಯೇ.
ಪೃಥಿವೀ ವಾಯುರ್ ಆಕಾಶ ಆಪೋ ಜ್ಯೋತಿಸ್ ತಥೈವ ಚ ಏತೇ ಮತ್ತಃ ಪೂರ್ವತರಾ ಏಕದೈವಾಭವನ್ ಮುನೇ
ಭೂಮಿ, ಗಾಳಿ, ಆಕಾಶ, ನೀರು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ—ಈ ಐದುಗಳು ನನ್ನಿಗಿಂತ ಮೊದಲು, ಮೊದಲ ದೇವತೆಗಳಾಗಿ ಇದ್ದವು, ಮುನಿಯೇ.
ಏತಾನ್ ಏವ ಪ್ರಪಶ್ಯಾಮಿ ನಾನ್ಯತ್ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಮ್ ನೈವ ವೇದಾಸ್ ತದಾ ಚಾಸನ್ ನಾಹಂ ದ್ರಷ್ಟಾಸ್ಮಿ ಕಿಂಚನ
ನಾನು ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೆ, ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ—ಚಲಿಸುವದೋ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವದೋ—ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ವೇದಗಳೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ನಾನು ಏನನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಯಸ್ಮಾದ್ ಅಹಂ ಸಮುದ್ಭೂತೋ ನ ಪಶ್ಯೇಯಂ ತಮ್ ಅಪ್ಯ್ ಅಥ ತೂಷ್ಣೀಂ ಸ್ಥಿತೇ ಮಯಿ ತದಾ ಅಶ್ರೌಷಂ ವಾಚಮ್ ಉತ್ತಮಾಮ್
ನಾನು ಅವನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಮೌನವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅತ್ತಿಂದ ಒಂದು ಮಹತ್ತಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದೆನು.
ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಕುರು ಜಗತ್ಸೃಷ್ಟಿಂ ಸ್ಥಾವರಸ್ಯ ಚರಸ್ಯ ಚ
"ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ಥಾವರ ಚರಗಳನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸು."
ತತೋ ಽಹಮ್ ಅಬ್ರವಂ ವಾಚಂ ಪರುಷಾಂ ತತ್ರ ನಾರದ ಕಥಂ ಸ್ರಕ್ಷ್ಯೇ ಕ್ವ ವಾ ಸ್ರಕ್ಷ್ಯೇ ಕೇನ ಸ್ರಕ್ಷ್ಯ ಇದಂ ಜಗತ್
ನಂತರ ನಾನು ಅಲ್ಲಿ, ನಾರದನೆ, ಈ ರೀತಿ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಕೇಳಿದೆನು: "ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಿ? ಎಲ್ಲಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಿ? ಯಾವದರಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಿ?"
ಸೈವ ವಾಗ್ ಅಬ್ರವೀದ್ ದೈವೀ ಪ್ರಕೃತಿರ್ ಯಾಭಿಧೀಯತೇ ವಿಷ್ಣುನಾ ಪ್ರೇರಿತಾ ಮಾತಾ ಜಗದೀಶಾ ಜಗನ್ಮಯೀ
ಅದೇ ಧ್ವನಿ, ದೇವಿಯು, ವಿಶ್ವನಾಥನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ, ಜಗತ್ತಿನ ತಾಯಿ, ಜಗದೀಶ್ವರಿ, ಜಗತ್ತೆಂಬವಳು, ನನಗೆ ಮಾತನಾಡಿದಳು.
ಯಜ್ಞಂ ಕುರು ತತಃ ಶಕ್ತಿಸ್ ತೇ ಭವಿತ್ರೀ ನ ಸಂಶಯಃ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುರ್ ಇತ್ಯ್ ಏಷಾ ಶ್ರುತಿರ್ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಸನಾತನೀ
"ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು; ಆಗ ನಿನಗೆ ಶಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಯಜ್ಞವೇ ವಿಷ್ಣುವು ಎಂಬುದು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಉಪದೇಶ, ಬ್ರಹ್ಮನೇ."
ಕಿಂ ಯಜ್ವನಾಮ್ ಅಸಾಧ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್ ಇಹ ಲೋಕೇ ಪರತ್ರ ಚ
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೋ, ಪರಲೋಕದಲ್ಲೋ, ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಯಾವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದದು ಎಂದು?
ಪುನಸ್ ತಾಮ್ ಅಬ್ರವಂ ದೇವೀಂ ಕ್ವ ವಾ ಕೇನೇತಿ ತದ್ ವದ ಯಜ್ಞಃ ಕಾರ್ಯೋ ಮಹಾಭಾಗೇ ತತಃ ಸೋವಾಚ ಮಾಂ ಪ್ರತಿ
ನಾನು ಆ ದೇವಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿದೆನು: "ಎಲ್ಲಿ, ಯಾವದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು? ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು. ಮಹಾಭಾಗೆಯೆ, ಯಜ್ಞವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು?" ಆಗ ಆಕೆ ನನಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.
ಓಂಕಾರಭೂತಾ ಯಾ ದೇವೀ ಮಾತೃಕಲ್ಪಾ ಜಗನ್ಮಯೀ ಕರ್ಮಭೂಮೌ ಯಜಸ್ವೇಹ ಯಜ್ಞೇಶಂ ಯಜ್ಞಪೂರುಷಮ್
"ಓಂಕಾರ ರೂಪಿಣಿಯಾದ ದೇವಿ, ತಾಯಿಯಂತೆ, ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಆವರಿಸಿರುವವಳು, ಕರ್ಮಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರನನ್ನು, ಯಜ್ಞಪುರುಷನನ್ನು ಆರಾಧಿಸು."
ಸ ಏವ ಸಾಧನಂ ತೇ ಸ್ಯಾತ್ ತೇನ ತಂ ಯಜ ಸುವ್ರತ ಯಜ್ಞಃ ಸ್ವಾಹಾ ಸ್ವಧಾ ಮನ್ತ್ರಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಹವಿರಾದಿಕಮ್
ಅದೇ ನಿನಗೆ ಸಾಧನವಾಗಲಿ; ಅದರಿಂದ ನೀನು ಆ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸು, ಒಳ್ಳೆಯವನೇ. ಯಜ್ಞ, ಸ್ವಾಹಾ, ಸ್ವಧಾ, ಮಂತ್ರಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಹೋಮದ ವಸ್ತುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.
ಹರಿರ್ ಏವಾಖಿಲಂ ತೇನ ಸರ್ವಂ ವಿಷ್ಣೋರ್ ಅವಾಪ್ಯತೇ
ಹರಿಯೇ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ; ಅದರಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಎಲ್ಲಾ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.