ಇಲಸೈನ್ಯಂ ಚ ತತ್ರಾಸೀತ್ ತದ್ ಗತಂ ಚ ಯಥಾಸುಖಮ್ ಉಮಾವನಸ್ಥಿತಾ ಚೇಲಾ ಗಾಯನ್ತೀ ನೃತ್ಯತೀ ಪುನಃ
ಅಲ್ಲಿ ಇಲಾಳ ಸೇನೆ ಸುಖವಾಗಿ ನೆಲಸಿತ್ತು; ಇಲಾ ಉಮಾದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಮತ್ತೆ ಹಾಡುತ್ತಾ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು.
ಸ್ತ್ರೀಭಾವಮ್ ಅನುಚೇಷ್ಟನ್ತೀ ಸ್ಮರನ್ತೀ ಕರ್ಮಣೋ ಗತಿಮ್ ಕದಾಚಿತ್ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ತು ಇಲಯಾ ನೃತ್ಯಕರ್ಮಣಿ
ಅವಳು ಹೆಂಗಸಿನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನೆನೆಸುತ್ತಾ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಲಾ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ
ತಾಮ್ ಅಪಶ್ಯದ್ ಬುಧೋ ಧೀಮಾನ್ ಪಿತರಂ ಗನ್ತುಮ್ ಉದ್ಯತಃ ಇಲಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಗತಿಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ತಾಮ್ ಆಗತ್ಯಾಬ್ರವೀದ್ ಬುಧಃ
ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಬುಧನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಹೊರಟಾಗ ಇಲಾಳನ್ನು ನೋಡಿ, ತನ್ನ ದಾರಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಮಾತಾಡಿದನು.
ಭಾರ್ಯಾ ಭವ ಮಮ ಸ್ವಸ್ಥಾ ಸರ್ವಾಭ್ಯಸ್ ತ್ವಂ ಪ್ರಿಯಾ ಭವ
ನೀನು ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗು, ಸುಖವಾಗಿರು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯಳಾಗು.
ಬುಧವಾಕ್ಯಮ್ ಇಲಾ ಭಕ್ತ್ಯಾ ತ್ವ್ ಅಭಿನನ್ದ್ಯ ತಥಾಕರೋತ್ ಸ್ಮೃತ್ವಾ ಚ ಯಕ್ಷಿಣೀವಾಕ್ಯಂ ತತಸ್ ತುಷ್ಟಾಭವನ್ ಮುನೇ
ಇಲಾ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬುಧನ ಮಾತನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದಳು; ಯಕ್ಷಿಣಿಯ ಮಾತನ್ನು ನೆನೆಸಿ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು, ಮುನಿಯೇ.
ಬುಧೋ ರೇಮೇ ತಯಾ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ನೀತ್ವಾ ಸ್ವಸ್ಥಾನಮ್ ಉತ್ತಮಮ್ ಸಾ ಚಾಪಿ ಸರ್ವಭಾವೇನ ತೋಷಯಾಮ್ ಆಸ ತಂ ಪತಿಮ್ ತತೋ ಬಹುತಿಥೇ ಕಾಲೇ ಬುಧಸ್ ತುಷ್ಟೋ ಽವದತ್ ಪ್ರಿಯಾಮ್
ಬುಧನು ಅವಳ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸಿ, ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು; ಅವಳು ತನ್ನ ಪತಿಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದಳು. ಬಹುಕಾಲವಾದ ಮೇಲೆ, ಬುಧನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.
ಕಿಂ ತೇ ದೇಯಂ ಮಯಾ ಭದ್ರೇ ಪ್ರಿಯಂ ಯನ್ ಮನಸಿ ಸ್ಥಿತಮ್
ನಾನು ನಿನಗೆ ಏನು ಕೊಡಲಿ, ಸುಭದ್ರೆಯೆ? ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಪ್ರಿಯವೋ ಅದನ್ನು ಹೇಳು.
ತದ್ವಾಕ್ಯಸಮಕಾಲಂ ತು ಪುತ್ರಂ ದೇಹೀತ್ಯ್ ಅಭಾಷತ ಇಲಾ ಬುಧಂ ಸೋಮಸುತಂ ಪ್ರೀತಿಮನ್ತಂ ಪ್ರಿಯಂ ತಥಾ
ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಇಲಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸೋಮನ ಮಗನಾದ ಬುಧನಿಗೆ, 'ನನಗೆ ಮಗನನ್ನು ಕೊಡು' ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.
ಅಮೋಘಮ್ ಏತನ್ ಮದ್ವೀರ್ಯಂ ತಥಾ ಪ್ರೀತಿಸಮುದ್ಭವಮ್ ಪುತ್ರಸ್ ತೇ ಭವಿತಾ ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಲೋಕವಿಶ್ರುತಃ
ನನ್ನ ಬಲದಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೇ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಗುವ ಮಗನಾಗುವನು.
ಸೋಮವಂಶಕರಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಆದಿತ್ಯ ಇವ ತೇಜಸಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಬೃಹಸ್ಪತಿಸಮಃ ಕ್ಷಮಯಾ ಪೃಥಿವೀಸಮಃ
ಅವನು ಸೋಮವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವವನು, ಮಹಿಮೆಗೂ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನೂ, ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಂತೆ ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ, ಭೂಮಿಯಂತೆ ಸಹನಶೀಲನೂ ಆಗಿರುವನು.
ವೀರ್ಯೇಣಾಜೌ ಹರಿರ್ ಇವ ಕೋಪೇನ ಹುತಭುಗ್ ಯಥಾ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶೌರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹರಿಯಂತೆ, ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ.
ತಸ್ಮಿನ್ನ್ ಉತ್ಪದ್ಯಮಾನೇ ತು ಬುಧಪುತ್ರೇ ಮಹಾತ್ಮನಿ ಜಯಶಬ್ದಶ್ ಚ ಸರ್ವತ್ರ ತ್ವ್ ಆಸೀಚ್ ಚ ಸುರವೇಶ್ಮನಿ
ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಬುಧನ ಮಗನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಿರುವಾಗ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಬಂತು.
ಬುಧಪುತ್ರೇ ಸಮುತ್ಪನ್ನೇ ತತ್ರಾಜಗ್ಮುಃ ಸುರೇಶ್ವರಾಃ ಅಹಮ್ ಅಪ್ಯ್ ಆಗಮಂ ತತ್ರ ಮುದಾ ಯುಕ್ತೋ ಮಹಾಮತೇ
ಬುಧನಿಗೆ ಮಗನಾಗಿದ್ದಾಗ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿದರು. ಮಹಾಮತಿಯಾದವನೇ, ನಾನು ಕೂಡ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆನು.
ಜಾತಮಾತ್ರಃ ಸುತೋ ರಾವಮ್ ಅಕರೋತ್ ಸ ಪೃಥುಸ್ವರಮ್ ತೇನ ಸರ್ವೇ ಽಪ್ಯ್ ಅವೋಚನ್ ವೈ ಸಂಗತಾ ಋಷಯಃ ಸುರಾಃ
ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನು ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಅಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಆ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಮಾತನಾಡಿದರು.
ಯಸ್ಮಾತ್ ಪುರೂ ರವೋ ಽಸ್ಯೇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ ಏಷ ಪುರೂರವಾಃ ಸ್ಯಾದ್ ಇತ್ಯ್ ಏವಂ ನಾಮ ಚಕ್ರುಃ ಸರ್ವೇ ಸಂತುಷ್ಟಮಾನಸಾಃ
ಈ ಮಗನ ಅಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಪುರೂರವ ಎಂದು ಇಡಬೇಕು ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೆಸರಿಟ್ಟರು.
ಬುಧೋ ಽಪ್ಯ್ ಅಧ್ಯಾಪಯಾಮ್ ಆಸ ಕ್ಷಾತ್ರವಿದ್ಯಾಂ ಸುತಂ ಶುಭಾಮ್ ಧನುರ್ವೇದಂ ಸಪ್ರಯೋಗಂ ಬುಧಃ ಪ್ರಾದಾತ್ ತದಾತ್ಮಜೇ
ಬುಧನು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಿದನು. ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಧನುರ್ವೇದದ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಅದರ ಉಪಯೋಗವನ್ನೂ ನೀಡಿದನು.
ಸ ಶೀಘ್ರಂ ವೃದ್ಧಿಮ್ ಅಗಮಚ್ ಛುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ ಯಥಾ ಶಶೀ ಸ ಮಾತರಂ ದುಃಖಯುತಾಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯೇಲಾಂ ಮಹಾಮತಿಃ ನಮಸ್ಯಾಥ ವಿನೀತಾತ್ಮಾ ಇಲಾಮ್ ಐಲೋ ಽಬ್ರವೀದ್ ಇದಮ್
ಅವನು ಚಂದ್ರನು ಬೆಳಗುವಂತೆ ಬೇಗನೆ ಬೆಳೆದನು. ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ದುಃಖವನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಮಹಾಮತಿ, ವಿನಯದಿಂದ ತಾಯಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಬುಧೋ ಮಾತರ್ ಮಮ ಪಿತಾ ತವ ಭರ್ತಾ ಪ್ರಿಯಸ್ ತಥಾ ಅಹಂ ಚ ಪುತ್ರಃ ಕರ್ಮಣ್ಯಃ ಕಸ್ಮಾತ್ ತೇ ಮಾನಸೋ ಜ್ವರಃ
"ಅಮ್ಮ, ಬುಧನು ನನ್ನ ತಂದೆ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪತಿ. ನಾನು ನಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಪರ ಮಗ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ನಿನಗೆ ಯಾಕೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಇದೆ?"
ಸತ್ಯಂ ಪುತ್ರ ಬುಧೋ ಭರ್ತಾ ತ್ವಂ ಚ ಪುತ್ರೋ ಗುಣಾಕರಃ ಭರ್ತೃಪುತ್ರಕೃತಾ ಚಿನ್ತಾ ನ ಮಮಾಸ್ತಿ ಕದಾಚನ
"ಮಗನೇ, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬುಧನು ನನ್ನ ಪತಿ, ನೀನು ಗುಣಗಳ ಖಜಾನೆ. ಪತಿ ಅಥವಾ ಮಗನಿಂದ ನನಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಚಿಂತೆ ಇಲ್ಲ."
ತಥಾಪಿ ಪೂರ್ವಜಂ ಕಿಂಚಿದ್ ದುಃಖಂ ಸ್ಮೃತ್ವಾ ಪುನಃ ಪುನಃ ಚಿನ್ತಯೇಯಂ ಮಹಾಬುದ್ಧೇ ತತೋ ಮಾತರಮ್ ಅಬ್ರವೀತ್
"ಆದರೂ, ಹಳೆಯ ದುಃಖವನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಾನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತೇನೆ, ಮಹಾಬುದ್ಧಿಯವನೇ," ಎಂದು ಅವಳು ಮಗನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
ನಿವೇದಯಸ್ವ ಮೇ ಮಾತಸ್ ತದ್ ಏವ ಪ್ರಥಮಂ ಮಮ
"ಅಮ್ಮ, ನನ್ನ ಮೊದಲನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನೇ ನನಗೆ ಹೇಳು."
ಇಲಾ ಚೈನಮ್ ಉವಾಚೇದಂ ರಹೋವಾಚಂ ಕಥಂ ವದೇ ತಥಾಪಿ ಪುತ್ರ ತೇ ವಚ್ಮಿ ಪಿತ್ರೋಃ ಪುತ್ರೋ ಯತೋ ಗತಿಃ ಮಗ್ನಾನಾಂ ದುಃಖಪಾಥೋಬ್ಧೌ ಪುತ್ರಃ ಪ್ರವಹಣಂ ಪರಮ್
ಇಲಾ ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು: "ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ? ಆದರೂ ಮಗನೇ, ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ದುಃಖಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೆ ಮಗನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೋಣಿ."
ತನ್ ಮಾತೃವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಿನೀತಃ ಪ್ರಾಹ ಮಾತರಮ್ ಪಾದಯೋಃ ಪತಿತಶ್ ಚಾಪಿ ವದ ಮಾತರ್ ಯಥಾ ತಥಾ
ತಾಯಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವನು ವಿನಯದಿಂದ ತಾಯಿಗೆ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, "ಅಮ್ಮ, ನಿಜವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳು," ಎಂದನು.
ಸಾ ಪುರೂರವಸಂ ಪ್ರಾಹ ಇಕ್ಷ್ವಾಕೂಣಾಂ ತಥಾ ಕುಲಮ್ ತತ್ರೋತ್ಪತ್ತಿಂ ಸ್ವಸ್ಯ ನಾಮ ರಾಜ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿಂ ಪ್ರಿಯಾನ್ ಸುತಾನ್
ಅವಳು ಪುರೂರವನಿಗೆ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಬಗ್ಗೆ, ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಿನ ಕಥೆ, ತನ್ನ ಹೆಸರು, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದದ್ದು, ಪ್ರಿಯ ಮಗಂದಿರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
ಪುರೋಧಸಂ ವಸಿಷ್ಠಂ ಚ ಪ್ರಿಯಾಂ ಭಾರ್ಯಾಂ ಸ್ವಕಂ ಪದಮ್ ವನನಿರ್ಯಾಣಮ್ ಏವಾಥ ಅಮಾತ್ಯಾನಾಂ ಪುರೋಧಸಃ
ಅವಳು ಕುಲಪುರುಹಿತ ವಸಿಷ್ಠನ ಬಗ್ಗೆ, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪತಿಯ ಬಗ್ಗೆ, ತನ್ನ ಸ್ಥಾನ, ಅರಣ್ಯ ಪ್ರವೇಶ, ಅಮಾತ್ಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಹಿತನ ಕುರಿತು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು.
ಪ್ರೇಷಣಂ ಚ ನಗರ್ಯಾಂ ತಾಂ ಮೃಗಯಾಸಕ್ತಿಮ್ ಏವ ಚ ಹಿಮವತ್ಕನ್ದರಗತಿಂ ಯಕ್ಷೇಶ್ವರಗೃಹೇ ಗತಿಮ್
ಅವಳು ನಗರದಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು, ಮೃಗಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ, ಹಿಮಾಲಯದ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಹೋದದ್ದು, ಯಕ್ಷಪತಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದಳು.
ಉಮಾವನಪ್ರವೇಶಂ ಚ ಸ್ತ್ರೀತ್ವಪ್ರಾಪ್ತಿಮ್ ಅಶೇಷತಃ ಮಹೇಶ್ವರಾಜ್ಞಯಾ ತತ್ರ ಚಾಪ್ರವೇಶಂ ನರಸ್ಯ ತು
ಉಮಾವನ ಪ್ರವೇಶ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೆಂಗಸಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟದ್ದು, ಮಹೇಶ್ವರನ ಆದೇಶದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಪುರುಷನು ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ಮಾಡಿದದ್ದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಿದಳು.
ಯಕ್ಷಿಣೀವಾಕ್ಯಮ್ ಅಪ್ಯ್ ಅಸ್ಯ ವರದಾನಂ ತಥೈವ ಚ ಬುಧಪ್ರಾಪ್ತಿಂ ತಥಾ ಪ್ರೀತಿಂ ಪುತ್ರೋತ್ಪತ್ತ್ಯಾದ್ಯ್ ಅಶೇಷತಃ
ಅವಳು ಯಕ್ಷಿಣಿಯ ಮಾತು, ವರಪ್ರದಾನ, ಬುಧನ ಬರುವುದು, ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು.
ಕಥಯಾಮ್ ಆಸ ತತ್ ಸರ್ವಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಮಾತರಮ್ ಅಬ್ರವೀತ್ ಪುರೂರವಾಃ ಕಿಂ ಕರೋಮಿ ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಸುಕೃತಂ ಭವೇತ್
ಅವಳು ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು. ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪುರೂರವನು ತಾಯಿಗೆ, "ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಯಾವುದು ಮಾಡಿದರೆ ಪುಣ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಏತಾವತಾ ತೇ ತೃಪ್ತಿಶ್ ಚೇದ್ ಅಲಮ್ ಏತೇನ ಚಾಮ್ಬಿಕೇ ಯದ್ ಅಪ್ಯ್ ಅನ್ಯನ್ ಮನೋವರ್ತಿ ತದ್ ಅಪ್ಯ್ ಆಜ್ಞಾಪಯಸ್ವ ಮೇ
"ಅಮ್ಮ, ಇದರಿಂದ ನಿನಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಇದ್ದರೆ ಸಾಕು. ಇನ್ನೂ ಏನಾದರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನೂ ನನಗೆ ಹೇಳು."