ವಿಸ್ತಾರೋಚ್ಛ್ರಯಿಣೋ ರಮ್ಯಾ ವಿಪುಲಾಶ್ ಚಿತ್ರಸಾನವಃ ಕೋಲಾಹಲಃ ಸ ವೈಭ್ರಾಜೋ ಮನ್ದರೋ ದರ್ದಲಾಚಲಃ
ವಿಸ್ತಾರವಾದ, ಎತ್ತರದ, ಸುಂದರವಾದ, ವಿಶಾಲವಾದ, ವಿಭಿನ್ನ ಶಿಖರಗಳಿರುವ: ಕೊಲಾಹಲ, ವೈಭ್ರಾಜ, ಮಂದರ, ದರ್ದಲಾಚಲ.
ವಾತಂಧಯೋ ವೈದ್ಯುತಶ್ ಚ ಮೈನಾಕಃ ಸುರಸಸ್ ತಥಾ ತುಙ್ಗಪ್ರಸ್ಥೋ ನಾಗಗಿರಿರ್ ಗೋಧನಃ ಪಾಣ್ಡರಾಚಲಃ
ವಾತಂಧಯ, ವೈದ್ಯುತ, ಮೈನಾಕ, ಸುರಸ, ತುಂಗಪ್ರಸ್ಥ, ನಾಗಗಿರಿ, ಗೋಧಾನ, ಪಾಂಡರಾಚಲ.
ಪುಷ್ಪಗಿರಿರ್ ವೈಜಯನ್ತೋ ರೈವತೋ ಽರ್ಬುದ ಏವ ಚ ಋಷ್ಯಮೂಕಃ ಸ ಗೋಮನ್ಥಃ ಕೃತಶೈಲಃ ಕೃತಾಚಲಃ
ಪುಷ್ಪಗಿರಿ, ವೈಜಯಂತ, ರೈವತ, ಅರ್ಭುದ, ಋಷ್ಯಮೂಕ, ಗೋಮಂತ, ಕೃತಶೈಲ, ಕೃತಾಚಲ.
ಶ್ರೀಪಾರ್ವತಶ್ ಚಕೋರಶ್ ಚ ಶತಶೋ ಽನ್ಯೇ ಚ ಪರ್ವತಾಃ ತೈರ್ ವಿಮಿಶ್ರಾ ಜನಪದಾ ಮ್ಲೇಚ್ಛಾದ್ಯಾಶ್ ಚೈವ ಭಾಗಶಃ
ಶ್ರೀಪರ್ವತ, ಚಕೋರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ನೂರಾರು ಪರ್ವತಗಳು; ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಿಧ ಜನರು ಹಾಗೂ ಮ್ಲೇಚ್ಛರಂತಹ ವಿಭಿನ್ನ ಗುಂಪುಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ತೈಃ ಪೀಯನ್ತೇ ಸರಿಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಾಸ್ ತಾ ಬುಧ್ಯಧ್ವಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ಗಙ್ಗಾ ಸರಸ್ವತೀ ಸಿನ್ಧುಶ್ ಚನ್ದ್ರಭಾಗಾ ತಥಾಪರಾ
ಈ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಮಹತ್ವದ ನದಿಗಳು ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ—ಅವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ: ಗಂಗಾ, ಸರಸ್ವತಿ, ಸಿಂಧು, ಚಂದ್ರಭಾಗಾ.
ಯಮುನಾ ಶತದ್ರುರ್ ವಿಪಾಶಾ ವಿತಸ್ತೈರಾವತೀ ಕುಹೂಃ ಗೋಮತೀ ಧೂತಪಾಪಾ ಚ ಬಾಹುದಾ ಚ ದೃಷದ್ವತೀ
ಯಮುನಾ, ಶತದ್ರು, ವಿಪಾಶಾ, ವಿತಸ್ತಾ, ಇರಾವತಿ, ಕುಹೂ, ಗೋಮತಿ, ಧೂತಪಾಪಾ, ಬಾಹುದಾ, ದೃಢದ್ವತಿ.
ವಿಪಾಶಾ ದೇವಿಕಾ ಚಕ್ಷುರ್ ನಿಷ್ಠೀವಾ ಗಣ್ಡಕೀ ತಥಾ ಕೌಶಿಕೀ ಚಾಪಗಾ ಚೈವ ಹಿಮವತ್ಪಾದನಿಃಸೃತಾಃ
ವಿಪಾಶಾ, ದೇವಿಕಾ, ಚಕ್ಷು, ನಿಷ್ಠೀವಾ, ಗಂಡಕಿ, ಕೌಶಿಕಿ, ಆಪಗಾ—ಇವು ಎಲ್ಲವೂ ಹಿಮವಂತನ ಪಾದದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.
ದೇವಸ್ಮೃತಿರ್ ದೇವವತೀ ವಾತಘ್ನೀ ಸಿನ್ಧುರ್ ಏವ ಚ ವೇಣ್ಯಾ ತು ಚನ್ದನಾ ಚೈವ ಸದಾನೀರಾ ಮಹೀ ತಥಾ
ದೇವಸ್ಮೃತಿ, ದೇವವತಿ, ವಾತಘ್ನಿ, ಸಿಂಧು, ವೇಣ್ಯಾ, ಚಂದನಾ, ಸದಾನೀರಾ, ಮಹಿಯೂ ಸಹ ಸೇರಿವೆ.
ಚರ್ಮಣ್ವತೀ ವೃಷೀ ಚೈವ ವಿದಿಶಾ ವೇದವತ್ಯ್ ಅಪಿ ಸಿಪ್ರಾ ಹ್ಯ್ ಅವನ್ತೀ ಚ ತಥಾ ಪಾರಿಯಾತ್ರಾನುಗಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ
ಚರ್ಮಣ್ವತೀ, ವೃಷೀ, ವಿಧಿಶಾ, ವೇದವತೀ, ಶಿಪ್ರಾ, ಅವಂತೀ ಮತ್ತು ಪಾರಿಯಾತ್ರ ಪರ್ವತಗಳ ಹತ್ತಿರ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳನ್ನು ಜನರು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಶೋಣಾ ಮಹಾನದೀ ಚೈವ ನರ್ಮದಾ ಸುರಥಾ ಕ್ರಿಯಾ ಮನ್ದಾಕಿನೀ ದಶಾರ್ಣಾ ಚ ಚಿತ್ರಕೂಟಾ ತಥಾಪರಾ
ಶೋಣಾ, ಮಹಾನದಿ, ನರ್ಮದಾ, ಸುರಥಾ, ಕ್ರಿಯಾ, ಮಂದಾಕಿನಿ, ದಶಾರ್ಣಾ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕೂಟಾ ಎಂಬ ಇತರ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.
ಚಿತ್ರೋತ್ಪಲಾ ವೇತ್ರವತೀ ಕರಮೋದಾ ಪಿಶಾಚಿಕಾ ತಥಾನ್ಯಾತಿಲಘುಶ್ರೋಣೀ ವಿಪಾಪ್ಮಾ ಶೈವಲಾ ನದೀ
ಚಿತ್ರೋತ್ಪಲಾ, ವೇತ್ರವತೀ, ಕರಮೋದಾ, ಪಿಶಾಚಿಕಾ, ಅನ್ಯಾತಿಲಘುಶ್ರೋಣಿ, ವಿಪಾಪ್ಮಾ ಮತ್ತು ಶೈವಲಾ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.
ಸಧೇರುಜಾ ಶಕ್ತಿಮತೀ ಶಕುನೀ ತ್ರಿದಿವಾ ಕ್ರಮುಃ ಋಕ್ಷಪಾದಪ್ರಸೂತಾ ವೈ ತಥಾನ್ಯಾ ವೇಗವಾಹಿನೀ
ಸದ್ಹೇರುಜಾ, ಶಕ್ತಿಮತೀ, ಶಕುನಿ, ತ್ರಿದಿವಾ, ಕ್ರಮುಃ ಮತ್ತು ಋಕ್ಷ ಮರಗಳ ಬೇರುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನದಿಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.
ಸಿಪ್ರಾ ಪಯೋಷ್ಣೀ ನಿರ್ವಿನ್ಧ್ಯಾ ತಾಪೀ ಚೈವ ಸರಿದ್ವರಾ ವೇಣಾ ವೈತರಣೀ ಚೈವ ಸಿನೀವಾಲೀ ಕುಮುದ್ವತೀ
ಶಿಪ್ರಾ, ಪಯೋಷ್ಣೀ, ನಿರ್ವಿಂಧ್ಯಾ, ತಾಪೀ, ವೇಣಾ, ವೈತರಣೀ, ಸಿನೀವಾಲೀ ಮತ್ತು ಕುಮುದವತೀ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಜಲದ ನದಿಗಳು ಇವೆ.
ತೋಯಾ ಚೈವ ಮಹಾಗೌರೀ ದುರ್ಗಾ ಚಾನ್ತಃಶಿಲಾ ತಥಾ ವಿನ್ಧ್ಯಪಾದಪ್ರಸೂತಾಸ್ ತಾ ನದ್ಯಃ ಪುಣ್ಯಜಲಾಃ ಶುಭಾಃ
ತೋಯಾ, ಮಹಾಗೌರಿ, ದುರ್ಗಾ, ಅಂತಃಶಿಲಾ ಮತ್ತು ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತದ ಬೇರುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನದಿಗಳು—allವು ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಶುಭ ಜಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
ಗೋದಾವರೀ ಭೀಮರಥೀ ಕೃಷ್ಣವೇಣಾ ತಥಾಪಗಾ ತುಙ್ಗಭದ್ರಾ ಸುಪ್ರಯೋಗಾ ತಥಾನ್ಯಾ ಪಾಪನಾಶಿನೀ
ಗೋದಾವರಿ, ಭೀಮರಥೀ, ಕೃಷ್ಣವೇಣಾ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಸುಪ್ರಯೋಗಾ ಮತ್ತು ಪಾಪನಾಶಿನಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಇವೆ.
ಸಹ್ಯಪಾದವಿನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಾ ಇತ್ಯ್ ಏತಾಃ ಸರಿತಾಂ ವರಾಃ ಕೃತಮಾಲಾ ತಾಮ್ರಪರ್ಣೀ ಪುಷ್ಯಜಾ ಪ್ರತ್ಯಲಾವತೀ
ಸಹ್ಯ ಪರ್ವತದ ಅಡಿಯಿಂದ ಹರಿದುಬರುವ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಮಾಲಾ, ತಾಮ್ರಪರ್ಣೀ, ಪುಷ್ಯಜಾ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಲಾವತೀ ಎಂಬುವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ನದಿಗಳು.
ಮಲಯಾದ್ರಿಸಮುದ್ಭೂತಾಃ ಪುಣ್ಯಾಃ ಶೀತಜಲಾಸ್ ತ್ವ್ ಇಮಾಃ ಪಿತೃಸೋಮರ್ಷಿಕುಲ್ಯಾ ಚ ವಞ್ಜುಲಾ ತ್ರಿದಿವಾ ಚ ಯಾ
ಮಲಯಾದ್ರಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ನೀರಿನ ನದಿಗಳಾದ ಪಿತೃಸೋಮರ್ಷಿಕುಲ್ಯಾ, ವಂಜುಲಾ ಮತ್ತು ತ್ರಿದಿವಾ ಇವೆ.
ಲಾಙ್ಗುಲಿನೀ ವಂಶಕರಾ ಮಹೇನ್ದ್ರಪ್ರಭವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಸುವಿಕಾಲಾ ಕುಮಾರೀ ಚ ಮನೂಗಾ ಮನ್ದಗಾಮಿನೀ
ಲಾಂಗುಲಿನೀ, ವಂಶಕರಾ, ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನದಿಗಳು, ಸುವಿಕಾಲಾ, ಕುಮಾರೀ, ಮನೂಗಾ ಮತ್ತು ಮಂದಗಾಮಿನೀ ಎಂಬುವುಗಳನ್ನೂ ಜನರು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕ್ಷಯಾಪಲಾಸಿನೀ ಚೈವ ಶುಕ್ತಿಮತ್ಪ್ರಭವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪುಣ್ಯಾಃ ಸರಸ್ವತ್ಯಃ ಸರ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಃ ಸಮುದ್ರಗಾಃ
ಕ್ಷಯಾಪಲಾಸಿನೀ ಮತ್ತು ಶುಕ್ತಿಮತ್ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನದಿಗಳು—allವು ಪವಿತ್ರ ಸರಸ್ವತಿಗಳು, ಎಲ್ಲವೂ ಸಾಗರದತ್ತ ಹರಿಯುವ ಗಂಗೆಗಳೇ ಆಗಿವೆ.
ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಮಾತರಃ ಸರ್ವಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪಾಪಹರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಅನ್ಯಾಃ ಸಹಸ್ರಶಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಕ್ಷುದ್ರನದ್ಯೋ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ
ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ತಾಯಿಗಳು, ಪಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವೆಯೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಸಾವಿರಾರು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ.
ಪ್ರಾವೃಟ್ಕಾಲವಹಾಃ ಸನ್ತಿ ಸದಾಕಾಲವಹಾಶ್ ಚ ಯಾಃ ಮತ್ಸ್ಯಾ ಮುಕುಟಕುಲ್ಯಾಶ್ ಚ ಕುನ್ತಲಾಃ ಕಾಶಿಕೋಶಲಾಃ
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು, ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು, ಮತ್ಸ್ಯಾ, ಮುಕುಟಕುಲ್ಯಾ, ಕುಂತಲಾ ಮತ್ತು ಕಾಶಿಕೋಶಲಾ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಇವೆ.
ಅನ್ಧ್ರಕಾಶ್ ಚ ಕಲಿಙ್ಗಾಶ್ ಚ ಶಮಕಾಶ್ ಚ ವೃಕೈಃ ಸಹ ಮಧ್ಯದೇಶಾ ಜನಪದಾಃ ಪ್ರಾಯಶೋ ಽಮೀ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ
ಆಂಧ್ರರು, ಕಲಿಂಗರು, ಶಮಕರು, ವೃಕರೊಂದಿಗೆ, ಮಧ್ಯದೇಶದ ಜನರು—ಇವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಹ್ಯಸ್ಯ ಚೋತ್ತರೇ ಯಸ್ ತು ಯತ್ರ ಗೋದಾವರೀ ನದೀ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮ್ ಅಪಿ ಕೃತ್ಸ್ನಾಯಾಂ ಸ ಪ್ರದೇಶೋ ಮನೋರಮಃ
ಸಹ್ಯ ಪರ್ವತದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ಹರಿಯುವ ಸ್ಥಳ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋರಮವಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಗೋವರ್ಧನಪುರಂ ರಮ್ಯಂ ಭಾರ್ಗವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ವಾಹೀಕರಾಟಧಾನಾಶ್ ಚ ಸುತೀರಾಃ ಕಾಲತೋಯದಾಃ
ಗೋವರ್ಧನಪುರ ಎಂಬ ಸುಂದರ ನಗರ ಭಾರ್ಗವ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ವಾಹೀಕರಾಟಧಾನರು, ಸುತೀರರು ಮತ್ತು ಕಾಲತೋಯದರು ಕೂಡ ಇವರು.
ಅಪರಾನ್ತಾಶ್ ಚ ಶೂದ್ರಾಶ್ ಚ ವಾಹ್ಲಿಕಾಶ್ ಚ ಸಕೇರಲಾಃ ಗಾನ್ಧಾರಾ ಯವನಾಶ್ ಚೈವ ಸಿನ್ಧುಸೌವೀರಮದ್ರಕಾಃ
ಅಪರಾಂತರು, ಶೂದ್ರರು, ವಾಹ್ಲಿಕರು, ಕೇರಳದವರು, ಗಾಂಧಾರರು, ಯವನರು, ಸಿಂಧು, ಸೌವೀರ ಮತ್ತು ಮದ್ರಕರೂ ಇದ್ದಾರೆ.
ಶತದ್ರುಹಾಃ ಕಲಿಙ್ಗಾಶ್ ಚ ಪಾರದಾ ಹಾರಭೂಷಿಕಾಃ ಮಾಠರಾಶ್ ಚೈವ ಕನಕಾಃ ಕೈಕೇಯಾ ದಮ್ಭಮಾಲಿಕಾಃ
ಶತದ್ರುಹರು, ಕಲಿಂಗರು, ಪಾರದರು, ಹಾರಭೂಷಿಕರು, ಮಾಠರರು, ಕನಕರೂ, ಕೈಕೇಯರು ಮತ್ತು ಡಂಭಮಾಲಿಕರೂ ಇದ್ದಾರೆ.
ಕ್ಷತ್ರಿಯೋಪಮದೇಶಾಶ್ ಚ ವೈಶ್ಯಶೂದ್ರಕುಲಾನಿ ಚ ಕಾಮ್ಬೋಜಾಶ್ ಚೈವ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾ ಬರ್ಬರಾಶ್ ಚ ಸಲೌಕಿಕಾಃ
ಕ್ಷತ್ರಿಯರಂತೆ ಕಾಣುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರ ಕುಟುಂಬಗಳು, ಕಾಮ್ಬೋಜರು, ಮಹಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ, ಜೊತೆಗೆ ಬರ್ಬರರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.
ವೀರಾಶ್ ಚೈವ ತುಷಾರಾಶ್ ಚ ಪಹ್ಲವಾಧಾಯತಾ ನರಾಃ ಆತ್ರೇಯಾಶ್ ಚ ಭರದ್ವಾಜಾಃ ಪುಷ್ಕಲಾಶ್ ಚ ದಶೇರಕಾಃ
ವೀರರು, ತುಷಾರರು, ಪಹ್ಲವರಿಂದ ಬಂದವರು, ಆತ್ರೇಯರು, ಭರದ್ವಾಜರು, ಪುಷ್ಕಲರು ಮತ್ತು ದಶೇರಕರು ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.
ಲಮ್ಪಕಾಃ ಶುನಶೋಕಾಶ್ ಚ ಕುಲಿಕಾ ಜಾಙ್ಗಲೈಃ ಸಹ ಔಷಧ್ಯಶ್ ಚಲಚನ್ದ್ರಾ ಚ ಕಿರಾತಾನಾಂ ಚ ಜಾತಯಃ
ಲಂಪಕರು, ಶುನಶೋಕರು, ಕುಲಿಕರು ಜಾಂಗಲರೊಂದಿಗೆ, ಔಷಧ್ಯರು, ಚಲಚಂದ್ರರು ಮತ್ತು ಕಿರಾತರ ಜನಾಂಗಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ.
ತೋಮರಾ ಹಂಸಮಾರ್ಗಾಶ್ ಚ ಕಾಶ್ಮೀರಾಃ ಕರುಣಾಸ್ ತಥಾ ಶೂಲಿಕಾಃ ಕುಹಕಾಶ್ ಚೈವ ಮಾಗಧಾಶ್ ಚ ತಥೈವ ಚ
ತೋಮರರು, ಹಂಸಮಾರ್ಗರು, ಕಾಶ್ಮೀರಿಗಳು, ಕರುಣರು, ಶೂಲಿಕರು, ಕುಹಕರು ಮತ್ತು ಮಾಘಧರು ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.