ತತಃ ಸ್ವರ್ಗಶ್ ಚ ಮೋಕ್ಷಶ್ ಚ ಮಧ್ಯಮಂ ತಚ್ ಚ ಗಮ್ಯತೇ ನ ಖಲ್ವ್ ಅನ್ಯತ್ರ ಮರ್ತ್ಯಾನಾಂ ಭೂಮೌ ಕರ್ಮ ವಿಧೀಯತೇ
ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ಈ ಮಧ್ಯಭೂಮಿಯಲ್ಲೇ ಸಿಗುತ್ತವೆ; ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿಲ್ಲ.
ತಸ್ಮಾದ್ ವಿಸ್ತರತೋ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನ್ ಅಸ್ಮಾಕಂ ಭಾರತಂ ವದ ಯದಿ ತೇ ಽಸ್ತಿ ದಯಾಸ್ಮಾಸು ಯಥಾವಸ್ಥಿತಿರ್ ಏವ ಚ
ಆದುದರಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮಣೇ, ನಮ್ಮ ಭಾರತಭೂಮಿಯನ್ನು ನಿಜವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ದಯೆ ಇದ್ದರೆ ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸು.
ತಸ್ಮಾದ್ ವರ್ಷಮ್ ಇದಂ ನಾಥ ಯೇ ವಾಸ್ಮಿನ್ ವರ್ಷಪರ್ವತಾಃ ಭೇದಾಶ್ ಚ ತಸ್ಯ ವರ್ಷಸ್ಯ ಬ್ರೂಹಿ ಸರ್ವಾನ್ ಅಶೇಷತಃ
ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ವಾಮಿ, ಈ ದೇಶವನ್ನು, ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಈ ಭಾಗದ ಎಲ್ಲ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳು.
ಶೃಣುಧ್ವಂ ಭಾರತಂ ವರ್ಷಂ ನವಭೇದೇನ ಭೋ ದ್ವಿಜಾಃ ಸಮುದ್ರಾನ್ತರಿತಾ ಜ್ಞೇಯಾಸ್ ತೇ ಸಮಾಶ್ ಚ ಪರಸ್ಪರಮ್
ಈಗ ಭಾರತವರ್ಷದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿರಿ, ದ್ವಿಜರೇ. ಇದು ಒಂಬತ್ತು ಭಾಗಗಳಾಗಿ, ಸಮುದ್ರಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.
ಇನ್ದ್ರದ್ವೀಪಃ ಕಶೇರುಶ್ ಚ ತಾಮ್ರವರ್ಣೋ ಗಭಸ್ತಿಮಾನ್ ನಾಗದ್ವೀಪಸ್ ತಥಾ ಸೌಮ್ಯೋ ಗಾನ್ಧರ್ವೋ ವಾರುಣಸ್ ತಥಾ
ಇಂದ್ರದ್ವೀಪ, ಕಶೇರು, ತಾಮ್ರವರ್ಣ, ಗಭಸ್ತಿಮಾನ್, ನಾಗದ್ವೀಪ, ಸೌಮ್ಯ, ಗಾಂಧರ್ವ, ವಾರುಣ—ಇವುಗಳೆಂದರೆ.
ಅಯಂ ತು ನವಮಸ್ ತೇಷಾಂ ದ್ವೀಪಃ ಸಾಗರಸಂವೃತಃ ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಂ ವೈ ದ್ವೀಪೋ ಽಯಂ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರಃ
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ದ್ವೀಪವಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರದವರೆಗೆ ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿದೆ.
ಪೂರ್ವೇ ಕಿರಾತಾ ಯಸ್ಯಾಸನ್ ಪಶ್ಚಿಮೇ ಯವನಾಸ್ ತಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ವೈಶ್ಯಾಃ ಶೂದ್ರಾಶ್ ಚಾನ್ತೇ ಸ್ಥಿತಾ ದ್ವಿಜಾಃ
ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕಿರಾತರು, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಯವನರು ಇದ್ದರು; ಅಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ, ಶೂದ್ರರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ದ್ವಿಜರೇ.
ಇಜ್ಯಾಯುದ್ಧವಣಿಜ್ಯಾದ್ಯೈಃ ಕರ್ಮಭಿಃ ಕೃತಪಾವನಾಃ ತೇಷಾಂ ಸಂವ್ಯವಹಾರಶ್ ಚ ಏಭಿಃ ಕರ್ಮಭಿರ್ ಇಷ್ಯತೇ
ಹೋಮ, ಯುದ್ಧ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮುಂತಾದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಅವರು ಪವಿತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಪರಸ್ಪರ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಕೂಡ ಇಂತಹ ಕರ್ಮಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಸ್ವರ್ಗಾಪವರ್ಗಹೇತುಶ್ ಚ ಪುಣ್ಯಂ ಪಾಪಂ ಚ ವೈ ತಥಾ ಮಹೇನ್ದ್ರೋ ಮಲಯಃ ಸಹ್ಯಃ ಶುಕ್ತಿಮಾನ್ ಋಕ್ಷಪರ್ವತಃ
ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ, ಪಾಪದಿಂದ ದುಃಖವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಮಹೇಂದ್ರ, ಮಲಯ, ಸಹ್ಯ, ಶುಕ್ತಿಮಾನ್, ಋಕ್ಷಪರ್ವತ—ಇವು ಪರ್ವತಗಳು.
ವಿನ್ಧ್ಯಶ್ ಚ ಪಾರಿಯಾತ್ರಶ್ ಚ ಸಪ್ತೈವಾತ್ರ ಕುಲಾಚಲಾಃ ತೇಷಾಂ ಸಹಸ್ರಶಶ್ ಚಾನ್ಯೇ ಭೂಧರಾ ಯೇ ಸಮೀಪಗಾಃ
ವಿಂಧ್ಯ, ಪಾರಿಯಾತ್ರ—ಇವು ಸೇರಿ ಇಲ್ಲಿ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ವತಗಳು; ಇವುಗಳ ಬಳಿ ಸಾವಿರಾರು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಇವೆ.
ವಿಸ್ತಾರೋಚ್ಛ್ರಯಿಣೋ ರಮ್ಯಾ ವಿಪುಲಾಶ್ ಚಿತ್ರಸಾನವಃ ಕೋಲಾಹಲಃ ಸ ವೈಭ್ರಾಜೋ ಮನ್ದರೋ ದರ್ದಲಾಚಲಃ
ವಿಸ್ತಾರವಾದ, ಎತ್ತರದ, ಸುಂದರವಾದ, ವಿಶಾಲವಾದ, ವಿಭಿನ್ನ ಶಿಖರಗಳಿರುವ: ಕೊಲಾಹಲ, ವೈಭ್ರಾಜ, ಮಂದರ, ದರ್ದಲಾಚಲ.
ವಾತಂಧಯೋ ವೈದ್ಯುತಶ್ ಚ ಮೈನಾಕಃ ಸುರಸಸ್ ತಥಾ ತುಙ್ಗಪ್ರಸ್ಥೋ ನಾಗಗಿರಿರ್ ಗೋಧನಃ ಪಾಣ್ಡರಾಚಲಃ
ವಾತಂಧಯ, ವೈದ್ಯುತ, ಮೈನಾಕ, ಸುರಸ, ತುಂಗಪ್ರಸ್ಥ, ನಾಗಗಿರಿ, ಗೋಧಾನ, ಪಾಂಡರಾಚಲ.
ಪುಷ್ಪಗಿರಿರ್ ವೈಜಯನ್ತೋ ರೈವತೋ ಽರ್ಬುದ ಏವ ಚ ಋಷ್ಯಮೂಕಃ ಸ ಗೋಮನ್ಥಃ ಕೃತಶೈಲಃ ಕೃತಾಚಲಃ
ಪುಷ್ಪಗಿರಿ, ವೈಜಯಂತ, ರೈವತ, ಅರ್ಭುದ, ಋಷ್ಯಮೂಕ, ಗೋಮಂತ, ಕೃತಶೈಲ, ಕೃತಾಚಲ.
ಶ್ರೀಪಾರ್ವತಶ್ ಚಕೋರಶ್ ಚ ಶತಶೋ ಽನ್ಯೇ ಚ ಪರ್ವತಾಃ ತೈರ್ ವಿಮಿಶ್ರಾ ಜನಪದಾ ಮ್ಲೇಚ್ಛಾದ್ಯಾಶ್ ಚೈವ ಭಾಗಶಃ
ಶ್ರೀಪರ್ವತ, ಚಕೋರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ನೂರಾರು ಪರ್ವತಗಳು; ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಿಧ ಜನರು ಹಾಗೂ ಮ್ಲೇಚ್ಛರಂತಹ ವಿಭಿನ್ನ ಗುಂಪುಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ತೈಃ ಪೀಯನ್ತೇ ಸರಿಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಾಸ್ ತಾ ಬುಧ್ಯಧ್ವಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ಗಙ್ಗಾ ಸರಸ್ವತೀ ಸಿನ್ಧುಶ್ ಚನ್ದ್ರಭಾಗಾ ತಥಾಪರಾ
ಈ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಮಹತ್ವದ ನದಿಗಳು ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ—ಅವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ: ಗಂಗಾ, ಸರಸ್ವತಿ, ಸಿಂಧು, ಚಂದ್ರಭಾಗಾ.
ಯಮುನಾ ಶತದ್ರುರ್ ವಿಪಾಶಾ ವಿತಸ್ತೈರಾವತೀ ಕುಹೂಃ ಗೋಮತೀ ಧೂತಪಾಪಾ ಚ ಬಾಹುದಾ ಚ ದೃಷದ್ವತೀ
ಯಮುನಾ, ಶತದ್ರು, ವಿಪಾಶಾ, ವಿತಸ್ತಾ, ಇರಾವತಿ, ಕುಹೂ, ಗೋಮತಿ, ಧೂತಪಾಪಾ, ಬಾಹುದಾ, ದೃಢದ್ವತಿ.
ವಿಪಾಶಾ ದೇವಿಕಾ ಚಕ್ಷುರ್ ನಿಷ್ಠೀವಾ ಗಣ್ಡಕೀ ತಥಾ ಕೌಶಿಕೀ ಚಾಪಗಾ ಚೈವ ಹಿಮವತ್ಪಾದನಿಃಸೃತಾಃ
ವಿಪಾಶಾ, ದೇವಿಕಾ, ಚಕ್ಷು, ನಿಷ್ಠೀವಾ, ಗಂಡಕಿ, ಕೌಶಿಕಿ, ಆಪಗಾ—ಇವು ಎಲ್ಲವೂ ಹಿಮವಂತನ ಪಾದದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.
ದೇವಸ್ಮೃತಿರ್ ದೇವವತೀ ವಾತಘ್ನೀ ಸಿನ್ಧುರ್ ಏವ ಚ ವೇಣ್ಯಾ ತು ಚನ್ದನಾ ಚೈವ ಸದಾನೀರಾ ಮಹೀ ತಥಾ
ದೇವಸ್ಮೃತಿ, ದೇವವತಿ, ವಾತಘ್ನಿ, ಸಿಂಧು, ವೇಣ್ಯಾ, ಚಂದನಾ, ಸದಾನೀರಾ, ಮಹಿಯೂ ಸಹ ಸೇರಿವೆ.
ಚರ್ಮಣ್ವತೀ ವೃಷೀ ಚೈವ ವಿದಿಶಾ ವೇದವತ್ಯ್ ಅಪಿ ಸಿಪ್ರಾ ಹ್ಯ್ ಅವನ್ತೀ ಚ ತಥಾ ಪಾರಿಯಾತ್ರಾನುಗಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ
ಚರ್ಮಣ್ವತೀ, ವೃಷೀ, ವಿಧಿಶಾ, ವೇದವತೀ, ಶಿಪ್ರಾ, ಅವಂತೀ ಮತ್ತು ಪಾರಿಯಾತ್ರ ಪರ್ವತಗಳ ಹತ್ತಿರ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳನ್ನು ಜನರು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಶೋಣಾ ಮಹಾನದೀ ಚೈವ ನರ್ಮದಾ ಸುರಥಾ ಕ್ರಿಯಾ ಮನ್ದಾಕಿನೀ ದಶಾರ್ಣಾ ಚ ಚಿತ್ರಕೂಟಾ ತಥಾಪರಾ
ಶೋಣಾ, ಮಹಾನದಿ, ನರ್ಮದಾ, ಸುರಥಾ, ಕ್ರಿಯಾ, ಮಂದಾಕಿನಿ, ದಶಾರ್ಣಾ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕೂಟಾ ಎಂಬ ಇತರ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.
ಚಿತ್ರೋತ್ಪಲಾ ವೇತ್ರವತೀ ಕರಮೋದಾ ಪಿಶಾಚಿಕಾ ತಥಾನ್ಯಾತಿಲಘುಶ್ರೋಣೀ ವಿಪಾಪ್ಮಾ ಶೈವಲಾ ನದೀ
ಚಿತ್ರೋತ್ಪಲಾ, ವೇತ್ರವತೀ, ಕರಮೋದಾ, ಪಿಶಾಚಿಕಾ, ಅನ್ಯಾತಿಲಘುಶ್ರೋಣಿ, ವಿಪಾಪ್ಮಾ ಮತ್ತು ಶೈವಲಾ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.
ಸಧೇರುಜಾ ಶಕ್ತಿಮತೀ ಶಕುನೀ ತ್ರಿದಿವಾ ಕ್ರಮುಃ ಋಕ್ಷಪಾದಪ್ರಸೂತಾ ವೈ ತಥಾನ್ಯಾ ವೇಗವಾಹಿನೀ
ಸದ್ಹೇರುಜಾ, ಶಕ್ತಿಮತೀ, ಶಕುನಿ, ತ್ರಿದಿವಾ, ಕ್ರಮುಃ ಮತ್ತು ಋಕ್ಷ ಮರಗಳ ಬೇರುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನದಿಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.
ಸಿಪ್ರಾ ಪಯೋಷ್ಣೀ ನಿರ್ವಿನ್ಧ್ಯಾ ತಾಪೀ ಚೈವ ಸರಿದ್ವರಾ ವೇಣಾ ವೈತರಣೀ ಚೈವ ಸಿನೀವಾಲೀ ಕುಮುದ್ವತೀ
ಶಿಪ್ರಾ, ಪಯೋಷ್ಣೀ, ನಿರ್ವಿಂಧ್ಯಾ, ತಾಪೀ, ವೇಣಾ, ವೈತರಣೀ, ಸಿನೀವಾಲೀ ಮತ್ತು ಕುಮುದವತೀ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಜಲದ ನದಿಗಳು ಇವೆ.
ತೋಯಾ ಚೈವ ಮಹಾಗೌರೀ ದುರ್ಗಾ ಚಾನ್ತಃಶಿಲಾ ತಥಾ ವಿನ್ಧ್ಯಪಾದಪ್ರಸೂತಾಸ್ ತಾ ನದ್ಯಃ ಪುಣ್ಯಜಲಾಃ ಶುಭಾಃ
ತೋಯಾ, ಮಹಾಗೌರಿ, ದುರ್ಗಾ, ಅಂತಃಶಿಲಾ ಮತ್ತು ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತದ ಬೇರುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನದಿಗಳು—allವು ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಶುಭ ಜಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
ಗೋದಾವರೀ ಭೀಮರಥೀ ಕೃಷ್ಣವೇಣಾ ತಥಾಪಗಾ ತುಙ್ಗಭದ್ರಾ ಸುಪ್ರಯೋಗಾ ತಥಾನ್ಯಾ ಪಾಪನಾಶಿನೀ
ಗೋದಾವರಿ, ಭೀಮರಥೀ, ಕೃಷ್ಣವೇಣಾ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಸುಪ್ರಯೋಗಾ ಮತ್ತು ಪಾಪನಾಶಿನಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಇವೆ.
ಸಹ್ಯಪಾದವಿನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಾ ಇತ್ಯ್ ಏತಾಃ ಸರಿತಾಂ ವರಾಃ ಕೃತಮಾಲಾ ತಾಮ್ರಪರ್ಣೀ ಪುಷ್ಯಜಾ ಪ್ರತ್ಯಲಾವತೀ
ಸಹ್ಯ ಪರ್ವತದ ಅಡಿಯಿಂದ ಹರಿದುಬರುವ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಮಾಲಾ, ತಾಮ್ರಪರ್ಣೀ, ಪುಷ್ಯಜಾ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಲಾವತೀ ಎಂಬುವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ನದಿಗಳು.
ಮಲಯಾದ್ರಿಸಮುದ್ಭೂತಾಃ ಪುಣ್ಯಾಃ ಶೀತಜಲಾಸ್ ತ್ವ್ ಇಮಾಃ ಪಿತೃಸೋಮರ್ಷಿಕುಲ್ಯಾ ಚ ವಞ್ಜುಲಾ ತ್ರಿದಿವಾ ಚ ಯಾ
ಮಲಯಾದ್ರಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ನೀರಿನ ನದಿಗಳಾದ ಪಿತೃಸೋಮರ್ಷಿಕುಲ್ಯಾ, ವಂಜುಲಾ ಮತ್ತು ತ್ರಿದಿವಾ ಇವೆ.
ಲಾಙ್ಗುಲಿನೀ ವಂಶಕರಾ ಮಹೇನ್ದ್ರಪ್ರಭವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಸುವಿಕಾಲಾ ಕುಮಾರೀ ಚ ಮನೂಗಾ ಮನ್ದಗಾಮಿನೀ
ಲಾಂಗುಲಿನೀ, ವಂಶಕರಾ, ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನದಿಗಳು, ಸುವಿಕಾಲಾ, ಕುಮಾರೀ, ಮನೂಗಾ ಮತ್ತು ಮಂದಗಾಮಿನೀ ಎಂಬುವುಗಳನ್ನೂ ಜನರು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕ್ಷಯಾಪಲಾಸಿನೀ ಚೈವ ಶುಕ್ತಿಮತ್ಪ್ರಭವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪುಣ್ಯಾಃ ಸರಸ್ವತ್ಯಃ ಸರ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಃ ಸಮುದ್ರಗಾಃ
ಕ್ಷಯಾಪಲಾಸಿನೀ ಮತ್ತು ಶುಕ್ತಿಮತ್ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನದಿಗಳು—allವು ಪವಿತ್ರ ಸರಸ್ವತಿಗಳು, ಎಲ್ಲವೂ ಸಾಗರದತ್ತ ಹರಿಯುವ ಗಂಗೆಗಳೇ ಆಗಿವೆ.
ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಮಾತರಃ ಸರ್ವಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪಾಪಹರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಅನ್ಯಾಃ ಸಹಸ್ರಶಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಕ್ಷುದ್ರನದ್ಯೋ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ
ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ತಾಯಿಗಳು, ಪಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವೆಯೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಸಾವಿರಾರು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ.