ದ್ರವ್ಯಾದ್ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ನಿರ್ವೃತ್ತಿರ್ ಇನ್ದ್ರಿಯಾದ್ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ತಥಾ ದೇಹಾದ್ ದೇಹಮ್ ಅವಾಪ್ನೋತಿ ಬೀಜಾದ್ ಬೀಜಂ ತಥೈವ ಚ
ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ವಸ್ತು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಒಂದು ಇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಇಂದ್ರಿಯ ಬರುತ್ತದೆ. ದೇಹದಿಂದ ದೇಹ, ಬೀಜದಿಂದ ಬೀಜವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ನಿರಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯ ಬೀಜಸ್ಯ ನಿರ್ದ್ರವ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ದೇಹಿನಃ ಕಥಂ ಗುಣಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ನಿರ್ಗುಣತ್ವಾನ್ ಮಹಾತ್ಮನಃ
ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ರೂಪವಿಲ್ಲದ ಜೀವಿಗೆ ಗುಣಗಳು ಹೇಗೆ ಬರುವವು? ಗುಣಗಳೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಮಹಾತ್ಮನೇ, ಅವುಗಳಿರುವುದೇ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಗುಣಾ ಗುಣೇಷು ಜಾಯನ್ತೇ ತತ್ರೈವ ವಿರಮನ್ತಿ ಚ ಏವಂ ಗುಣಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಜಾ ಜಾಯನ್ತೇ ನ ಚ ಯಾನ್ತಿ ಚ
ಗುಣಗಳು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ; ಹೀಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಗುಣಗಳು ಉದಯಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ.
ತ್ವಙ್ ಮಾಂಸಂ ರುಧಿರಂ ಮೇದಃ ಪಿತ್ತಂ ಮಜ್ಜಾಸ್ಥಿ ಸ್ನಾಯು ಚ ಅಷ್ಟೌ ತಾನ್ಯ್ ಅಥ ಶುಕ್ರೇಣ ಜಾನೀಹಿ ಪ್ರಾಕೃತೇನ ವೈ
ಚರ್ಮ, ಮಾಂಸ, ರಕ್ತ, ಮೇದು, ಪಿತ್ತ, ಮಜ್ಜೆ, ಎಲುಬು, ಸ್ನಾಯು—ಈ ಎಂಟು ಅಂಶಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಬೀಜದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿ.
ಪುಮಾಂಶ್ ಚೈವಾಪುಮಾಂಶ್ ಚೈವ ಸ್ತ್ರೀಲಿಙ್ಗಂ ಪ್ರಾಕೃತಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ವಾಯುರ್ ಏಷ ಪುಮಾಂಶ್ ಚೈವ ರಸ ಇತ್ಯ್ ಅಭಿಧೀಯತೇ
ಪುರುಷ, ಅಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ—ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗಾಳಿ ಪುರುಷಸ್ವರೂಪ, ರಸವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅಲಿಙ್ಗಾ ಪ್ರಕೃತಿರ್ ಲಿಙ್ಗೈರ್ ಉಪಲಭ್ಯತಿ ಸಾತ್ಮಜೈಃ ಯಥಾ ಪುಷ್ಪಫಲೈರ್ ನಿತ್ಯಂ ಮೂರ್ತಂ ಚಾಮೂರ್ತಯಸ್ ತಥಾ
ರೂಪವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು, ಅದರ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೂಲಕ ಅರಿಯಬಹುದು; ಹೂವು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ಮೂಲಕ ಮರವನ್ನು ತಿಳಿಯುವಂತೆ, ರೂಪವಿಲ್ಲದದ್ದು ರೂಪಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು.
ಏವಮ್ ಅಪ್ಯ್ ಅನುಮಾನೇನ ಸ ಲಿಙ್ಗಮ್ ಉಪಲಭ್ಯತೇ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಕಸ್ ತಾತ ಲಿಙ್ಗೇಷು ನಿಯತಾತ್ಮಕಃ
ಹಾಗೆಯೇ, ಅನುಮಾನದಿಂದ ಅದರ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು; ಐದು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆತ್ಮನು, ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಪ್ರಿಯನೇ.
ಅನಾದಿನಿಧನೋ ಽನನ್ತಃ ಸರ್ವದರ್ಶನಕೇವಲಃ ಕೇವಲಂ ತ್ವ್ ಅಭಿಮಾನಿತ್ವಾದ್ ಗುಣೇಷು ಗುಣ ಉಚ್ಯತೇ
ಆದಿಯೂ ಇಲ್ಲದ, ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದ, ಅನಂತನಾದ, ಶುದ್ಧ ದೃಷ್ಟಿಯೊಂದೇ ಇರುವವನು, ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿರುವ ಭಾವದಿಂದ ಮಾತ್ರ 'ಗುಣವಂತ'ನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಗುಣಾ ಗುಣವತಃ ಸನ್ತಿ ನಿರ್ಗುಣಸ್ಯ ಕುತೋ ಗುಣಾಃ ತಸ್ಮಾದ್ ಏವಂ ವಿಜಾನನ್ತಿ ಯೇ ಜನಾ ಗುಣದರ್ಶಿನಃ
ಗುಣಗಳು ಗುಣವಂತನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತವೆ; ಗುಣರಹಿತನಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳು ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು? ಆದ್ದರಿಂದ, ಗುಣಗಳನ್ನು ನೋಡುವವರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಯದಾ ತ್ವ್ ಏಷ ಗುಣಾನ್ ಏತಾನ್ ಪ್ರಾಕೃತಾನ್ ಅಭಿಮನ್ಯತೇ ತದಾ ಸ ಗುಣವಾನ್ ಏವ ಗುಣಭೇದಾನ್ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ
ಯಾವಾಗ ಅವನು ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಅವನು ಗುಣವಂತನಾಗಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
ಯತ್ ತದ್ ಬುದ್ಧೇಃ ಪರಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಸಾಂಖ್ಯಯೋಗಂ ಚ ಸರ್ವಶಃ ಬುಧ್ಯಮಾನಂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಾಃ ಪ್ರಬುದ್ಧಪರಿವರ್ಜನಾತ್
ಬುದ್ಧಿಗೆ ಮೀರುವದು, ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಯೋಗವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸುವದು—ಇವುಗಳನ್ನು ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅರಿಯಬೇಕಾದುದಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.
ಅಪ್ರಬುದ್ಧಂ ಯಥಾ ವ್ಯಕ್ತಂ ಸ್ವಗುಣೈಃ ಪ್ರಾಹುರ್ ಈಶ್ವರಮ್ ನಿರ್ಗುಣಂ ಚೇಶ್ವರಂ ನಿತ್ಯಮ್ ಅಧಿಷ್ಠಾತಾರಮ್ ಏವ ಚ
ಹಾಗೆಯೇ, ಜಾಗೃತವಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವಗುಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಭುವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವಂತೆ, ಪ್ರಭು ಸದಾ ಗುಣರಹಿತನಾಗಿಯೂ, ನಿಜವಾದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಾನೆ.
ಪ್ರಕೃತೇಶ್ ಚ ಗುಣಾನಾಂ ಚ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಕಂ ಬುಧಾಃ ಸಾಂಖ್ಯಯೋಗೇ ಚ ಕುಶಲಾ ಬುಧ್ಯನ್ತೇ ಪರಮೈಷಿಣಃ
ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳೂ ಸೇರಿ ಐದುಮೂರು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅರಿತು, ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ.
ಯದಾ ಪ್ರಬುದ್ಧಮ್ ಅವ್ಯಕ್ತಮ್ ಅವಸ್ಥಾತನನೀರವಃ ಬುಧ್ಯಮಾನಂ ನ ಬುಧ್ಯನ್ತೇ ಽವಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸಮಂ ತದಾ
ಅಪ್ರಕಟವಾದುದು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು, ಶಾಂತವಾಗಿ, ಅಚಲವಾಗಿ ಇರುವಾಗ, ಅರಿವಿಗೆ ಬರುವವರು ಅದನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಏತನ್ ನಿದರ್ಶನಂ ಸಮ್ಯಙ್ ನ ಸಮ್ಯಗ್ ಅನುದರ್ಶನಮ್ ಬುಧ್ಯಮಾನಂ ಪ್ರಬುಧ್ಯನ್ತೇ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪೃಥಗ್ ಅರಿಂದಮ
ಇದು ಸರಿಯಾದ ಉದಾಹರಣೆ ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಲ್ಲ; ಅರಿಯುತ್ತಿರುವವರು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಿತವರು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನೇ.
ಪರಸ್ಪರೇಣೈತದ್ ಉಕ್ತಂ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರನಿದರ್ಶನಮ್ ಏಕತ್ವಮ್ ಅಕ್ಷರಂ ಪ್ರಾಹುರ್ ನಾನಾತ್ವಂ ಕ್ಷರಮ್ ಉಚ್ಯತೇ
ಇದು ನಾಶವಾಗುವದು ಮತ್ತು ನಾಶವಾಗದುದರ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಏಕತ್ವವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವೆಂದು, ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ನಾಶವಾಗುವದಾಗಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿನಿಷ್ಠೋ ಽಯಂ ತದಾ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ಏಕತ್ವದರ್ಶನಂ ಚಾಸ್ಯ ನಾನಾತ್ವಂ ಚಾಸ್ಯ ದರ್ಶನಮ್
ಐದುಮೂರು ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದವನು, ಇದರ ದೃಷ್ಟಿಯು ಏಕತ್ವವೂ ಹೌದು, ವಿಭಿನ್ನತೆಯೂ ಹೌದು ಎಂದು ಸರಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ತತ್ತ್ವವಿತ್ ತತ್ತ್ವಯೋರ್ ಏವ ಪೃಥಗ್ ಏತನ್ ನಿದರ್ಶನಮ್ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಭಿಸ್ ತತ್ತ್ವಂ ತತ್ತ್ವಮ್ ಆಹುರ್ ಮನೀಷಿಣಃ
ಯಾರು ತತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಿರುವರೋ ಅವರು ಎರಡು ಸತ್ಯಗಳ ಭೇದವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತತ್ವವನ್ನು ಐದುಮೂರು ತತ್ವಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಯಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ನಿಸ್ತತ್ತ್ವಂ ಪಞ್ಚವಿಂಶಸ್ಯ ಪರಮ್ ಆಹುರ್ ಮನೀಷಿಣಃ ವರ್ಜ್ಯಸ್ಯ ವರ್ಜ್ಯಮ್ ಆಚಾರಂ ತತ್ತ್ವಂ ತತ್ತ್ವಾತ್ ಸನಾತನಮ್
ಐದುಮೂರು ತತ್ವಗಳ ಪರಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ತತ್ವವಿಲ್ಲವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾದ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು—ಇದು ಶಾಶ್ವತ ತತ್ವ.
ನಾನಾತ್ವೈಕತ್ವಮ್ ಇತ್ಯ್ ಉಕ್ತಂ ತ್ವಯೈತದ್ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ ಪಶ್ಯತಸ್ ತದ್ ಧಿ ಸಂದಿಗ್ಧಮ್ ಏತಯೋರ್ ವೈ ನಿದರ್ಶನಮ್
ನೀನು ಏಕತ್ವ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೀಯ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ; ಆದರೆ ನೋಡುವವನಿಗೆ ಈ ಎರಡರ ಉದಾಹರಣೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಲ್ಲ.
ತಥಾ ಬುದ್ಧಪ್ರಬುದ್ಧಾಭ್ಯಾಂ ಬುಧ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಚಾನಘ ಸ್ಥೂಲಬುದ್ಧ್ಯಾ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತತ್ತ್ವಮ್ ಏತನ್ ನ ಸಂಶಯಃ
ಹಾಗೆಯೇ, ಪಾಪರಹಿತನೇ, ಎಚ್ಚರಗೊಂಡವರಿಗೂ, ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವವನಿಗೂ, ಸ್ಥೂಲಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಾನು ಇದರ ತತ್ವವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ—ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ಅಕ್ಷರಕ್ಷರಯೋರ್ ಉಕ್ತಂ ತ್ವಯಾ ಯದ್ ಅಪಿ ಕಾರಣಮ್ ತದ್ ಅಪ್ಯ್ ಅಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿತ್ವಾತ್ ಪ್ರನಷ್ಟಮ್ ಇವ ಮೇ ಽನಘ
ನಾಶವಾಗುವದು ಮತ್ತು ನಾಶವಾಗದುದಕ್ಕೆ ನೀನು ಹೇಳಿದ ಕಾರಣವೂ, ಪಾಪರಹಿತನೇ, ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನನಗೆ ಕಳೆದುಹೋದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ತದ್ ಏತಚ್ ಛ್ರೋತುಮ್ ಇಚ್ಛಾಮಿ ನಾನಾತ್ವೈಕತ್ವದರ್ಶನಮ್ ದ್ವಂದ್ವಂ ಚೈವಾನಿರುದ್ಧಂ ಚ ಬುಧ್ಯಮಾನಂ ಚ ತತ್ತ್ವತಃ
ಆದುದರಿಂದ, ನಾನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಏಕತ್ವ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನತೆಯ ದೃಷ್ಟಿ, ಜೋಡಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದದು, ಹಾಗೂ ತತ್ವವಾಗಿ ಅರಿವಾಗುತ್ತಿರುವದು.
ವಿದ್ಯಾವಿದ್ಯೇ ಚ ಭಗವನ್ನ್ ಅಕ್ಷರಂ ಕ್ಷರಮ್ ಏವ ಚ ಸಾಂಖ್ಯಯೋಗಂ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನೇನ ಬುದ್ಧಾಬುದ್ಧಿಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್
ಭಗವಂತನೇ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ, ನಾಶವಾಗದದು ಮತ್ತು ನಾಶವಾಗುವದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗ, ಮತ್ತು ಅರಿತ ಬುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಅರಿಯದ ಬುದ್ಧಿಯ ಭೇದವನ್ನು ಕೂಡ ವಿವರಿಸು.
ಹನ್ತ ತೇ ಸಂಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯದ್ ಏತದ್ ಅನುಪೃಚ್ಛಸಿ ಯೋಗಕೃತ್ಯಂ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥಗ್ ಏವ ಶೃಣುಷ್ವ ಮೇ
ಸರಿ, ಮಹಾರಾಜನೇ, ನೀನು ಕೇಳಿದ ಯೋಗದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳು.
ಯೋಗಕೃತ್ಯಂ ತು ಯೋಗಾನಾಂ ಧ್ಯಾನಮ್ ಏವ ಪರಂ ಬಲಮ್ ತಚ್ ಚಾಪಿ ದ್ವಿವಿಧಂ ಧ್ಯಾನಮ್ ಆಹುರ್ ವಿದ್ಯಾವಿದೋ ಜನಾಃ
ಯೋಗದ ಆಚರಣೆಯ ಪರಮ ಬಲ ಧ್ಯಾನವೇ; ಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಏಕಾಗ್ರತಾ ಚ ಮನಸಃ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಸ್ ತಥೈವ ಚ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಸ್ ತು ಸಗುಣೋ ನಿರ್ಗುಣೋ ಮಾನಸಸ್ ತಥಾ
ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವೂ ಇದೆ; ಉಸಿರಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಗುಣಸಹಿತವೂ, ಗುಣರಹಿತವೂ, ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವೂ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಮೂತ್ರೋತ್ಸರ್ಗೇ ಪುರೀಷೇ ಚ ಭೋಜನೇ ಚ ನರಾಧಿಪ ದ್ವಿಕಾಲಂ ನೋಪಭುಞ್ಜೀತ ಶೇಷಂ ಭುಞ್ಜೀತ ತತ್ಪರಃ
ಮಹಾರಾಜನೇ, ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ, ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಊಟದಲ್ಲಿ, ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸೇವಿಸಬಾರದು; ಇದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದವನು ಉಳಿದದ್ದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಬೇಕು.
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಭ್ಯೋ ನಿವರ್ತ್ಯ ಮನಸಾ ಮುನಿಃ ದಶದ್ವಾದಶಭಿರ್ ವಾಪಿ ಚತುರ್ವಿಂಶಾತ್ ಪರಂ ಯತಃ
ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದು, ಹತ್ತು, ಹನ್ನೆರಡು ಅಥವಾ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಮೂಲಕವಾದರೂ, ತಾನು ಇನ್ನಷ್ಟು ನಿಯಮಿತನಾಗಿರಬೇಕು.
ಸ ಚೋದನಾಭಿರ್ ಮತಿಮಾನ್ ನಾತ್ಮಾನಂ ಚೋದಯೇದ್ ಅಥ ತಿಷ್ಠನ್ತಮ್ ಅಜರಂ ತಂ ತು ಯತ್ ತದ್ ಉಕ್ತಂ ಮನೀಷಿಭಿಃ
ಮತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬಾರದು; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳಿದ ಜರೆಯಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರಬೇಕು.