ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮಣಿ ನಿಷ್ಣಾತಃ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ದ್ವೇ ವಿದ್ಯೇ ವೈ ವೇದಿತವ್ಯೇ ಇತಿ ಚಾಥರ್ವಣೀ ಶ್ರುತಿಃ
ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದವನು ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಎರಡು ವಿಧದ ಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು ಎಂದು ಅಥರ್ವಣ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಪರಯಾ ಹ್ಯ್ ಅಕ್ಷರಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ ಋಗ್ವೇದಾದಿಮಯಾಪರಾ ಯತ್ ತದ್ ಅವ್ಯಕ್ತಮ್ ಅಜರಮ್ ಅಚಿನ್ತ್ಯಮ್ ಅಜಮ್ ಅವ್ಯಯಮ್
ಪರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅವಿನಾಶಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು; ಅಪರಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ಋಗ್ವೇದಾದಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು; ಅದು ಅವ್ಯಕ್ತ, ವಯಸ್ಸಿಲ್ಲದ, ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಸಿಗದ, ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದ, ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲದದು.
ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯಮ್ ಅರೂಪಂ ಚ ಪಾಣಿಪಾದಾದ್ಯಸಂಯುತಮ್ ವಿತ್ತಂ ಸರ್ವಗತಂ ನಿತ್ಯಂ ಭೂತಯೋನಿಮ್ ಅಕಾರಣಮ್
ಅದು ವರ್ಣನೆಗೆ ಸಿಗದ, ರೂಪವಿಲ್ಲದ, ಕೈ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದದು; ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವದು, ಶಾಶ್ವತ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲ, ಕಾರಣವಿಲ್ಲದದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ವ್ಯಾಪ್ಯಂ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಯತಃ ಸರ್ವಂ ತದ್ ವೈ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಸೂರಯಃ ತದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಂ ಧಾಮ ತದ್ ಧೇಯಂ ಮೋಕ್ಷಕಾಙ್ಕ್ಷಿಭಿಃ
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸುವುದೂ, ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದೂ ಆಗಿರುವುದನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ತಲುಪಬೇಕಾದ ಗುರಿ.
ಶ್ರುತಿವಾಕ್ಯೋದಿತಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ತದ್ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಮಂ ಪದಮ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಂ ಪ್ರಲಯಂ ಚೈವ ಭೂತಾನಾಮ್ ಆಗತಿಂ ಗತಿಮ್
ಶ್ರುತಿ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವೇ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಲಯ, ಅವರ ಬರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೋಗುವಿಕೆಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.
ವೇತ್ತಿ ವಿದ್ಯಾಮ್ ಅವಿದ್ಯಾಂ ಚ ಸ ವಾಚ್ಯೋ ಭಗವಾನ್ ಇತಿ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಬಲೈಶ್ವರ್ಯವೀರ್ಯತೇಜಾಂಸ್ಯ್ ಅಶೇಷತಃ
ಅವನು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ ಎರಡನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು; ಅವನಿಗೆ ಭಗವಂತ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ, ಶಕ್ತಿ, ಬಲ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ವೀರ್ಯ, ತೇಜಸ್ಸು ಎಲ್ಲವೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇದೆ.
ಭಗವಚ್ಛಬ್ದವಾಚ್ಯಾನಿ ವಿನಾ ಹೇಯೈರ್ ಗುಣಾದಿಭಿಃ ಸರ್ವಾಣಿ ತತ್ರ ಭೂತಾನಿ ನಿವಸನ್ತಿ ಪರಾತ್ಮನಿ
ಭಗವಂತ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುವ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ, ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ.
ಭೂತೇಷು ಚ ಸ ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ವಾಸುದೇವಸ್ ತತಃ ಸ್ಮೃತಃ ಉವಾಚೇದಂ ಮಹರ್ಷಿಭ್ಯಃ ಪುರಾ ಪೃಷ್ಟಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಆತ್ಮ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ವಾಸುದೇವ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಕೇಳಿದಾಗ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ನಾಮವ್ಯಾಖ್ಯಾಮ್ ಅನನ್ತಸ್ಯ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ತತ್ತ್ವತಃ ಭೂತೇಷು ವಸತೇ ಯೋ ಽನ್ತರ್ ವಸನ್ತ್ಯ್ ಅತ್ರ ಚ ತಾನಿ ಯತ್ ಧಾತಾ ವಿಧಾತಾ ಜಗತಾಂ ವಾಸುದೇವಸ್ ತತಃ ಪ್ರಭುಃ
ಅನಂತ ವಾಸುದೇವನ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವೆಂದರೆ ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆ ಜೀವಿಗಳು ಅವನಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿವೆ; ಅವನು ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಮತ್ತು ನಿಯಮಕಾರ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ವಾಸುದೇವನಾದ ಪ್ರಭು.
ಸ ಸರ್ವಭೂತಪ್ರಕೃತಿರ್ ಗುಣಾಂಶ್ ಚ ದೋಷಾಂಶ್ ಚ ಸರ್ವಾನ್ ಸಗುಣೋ ಹ್ಯ್ ಅತೀತಃ ಅತೀತಸರ್ವಾವರಣೋ ಽಖಿಲಾತ್ಮಾ ತೇನಾವೃತಂ ಯದ್ ಭುವನಾನ್ತರಾಲಮ್
ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಸ್ವಭಾವ, ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ದೋಷಗಳೂ ಅವನಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ; ಅವನು ಗುಣಗಳಿರುವವನಾದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತವನು, ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮ; ಅವನಿಂದ ಲೋಕಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಸಮಸ್ತಕಲ್ಯಾಣಗುಣಾತ್ಮಕೋ ಹಿ ಸ್ವಶಕ್ತಿಲೇಶಾದೃತಭೂತಸರ್ಗಃ ಇಚ್ಛಾಗೃಹೀತಾಭಿಮತೋರುದೇಹಃ ಸಂಸಾಧಿತಾಶೇಷಜಗದ್ಧಿತೋ ಽಸೌ
ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಶುಭಗುಣಗಳ ರೂಪ; ಸ್ವಶಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಜೀವಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ.
ತೇಜೋಬಲೈಶ್ವರ್ಯಮಹಾವರೋಧಃ ಸ್ವವೀರ್ಯಶಕ್ತ್ಯಾದಿಗುಣೈಕರಾಶಿಃ ಪರಃ ಪರಾಣಾಂ ಸಕಲಾ ನ ಯತ್ರ ಕ್ಲೇಶಾದಯಃ ಸನ್ತಿ ಪರಾಪರೇಶೇ
ಅವನು ತೇಜಸ್ಸು, ಬಲ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಮಹಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಗುಣಗಳ ಸಮೂಹ; ಪರಾತ್ಪರರಲ್ಲಿ ಪರಮನು; ಅಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಅಥವಾ ಇತರ ತೊಂದರೆಗಳಿಲ್ಲ, ಅವನು ಪರಾಪರಗಳ ಸ್ವಾಮಿ.
ಸ ಈಶ್ವರೋ ವ್ಯಷ್ಟಿಸಮಷ್ಟಿರೂಪೋ ಽವ್ಯಕ್ತಸ್ವರೂಪಃ ಪ್ರಕಟಸ್ವರೂಪಃ ಸರ್ವೇಶ್ವರಃ ಸರ್ವದೃಕ್ ಸರ್ವವೇತ್ತಾ ಸಮಸ್ತಶಕ್ತಿಃ ಪರಮೇಶ್ವರಾಖ್ಯಃ
ಅವನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಷ್ಟಿ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ದೇವರು; ಅವ್ಯಕ್ತರೂಪ, ವ್ಯಕ್ತರೂಪ, ಎಲ್ಲರ ದೇವರು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುವವನು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿಯುವವನು, ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಗಳನು ಹೊಂದಿರುವ ಪರಮೇಶ್ವರನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು.
ಸಂಜ್ಞಾಯತೇ ಯೇನ ತದ್ ಅಸ್ತದೋಷಂ ಶುದ್ಧಂ ಪರಂ ನಿರ್ಮಲಮ್ ಏಕರೂಪಮ್ ಸಂದೃಶ್ಯತೇ ವಾಪ್ಯ್ ಅಥ ಗಮ್ಯತೇ ವಾ ತಜ್ ಜ್ಞಾನಮ್ ಅಜ್ಞಾನಮ್ ಅತೋ ಽನ್ಯದ್ ಉಕ್ತಮ್
ಅವನನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಜ್ಞಾನವು ಶುದ್ಧ, ಪರಮ, ಮಲಿನತೆ ಇಲ್ಲದ, ದೋಷರಹಿತವಾದುದು; ಅದು ಒಂದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ, ನೋಡಬಹುದೂ ತಲುಪಬಹುದೂ ಆಗಿದೆ; ಜ್ಞಾನವು ಅಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಇದಾನೀಂ ಬ್ರೂಹಿ ಯೋಗಂ ಚ ದುಃಖಸಂಯೋಗಭೇಷಜಮ್ ಯಂ ವಿದಿತ್ವಾವ್ಯಯಂ ತತ್ರ ಯುಞ್ಜಾಮಃ ಪುರುಷೋತ್ತಮಮ್
ಈಗ ದಯವಿಟ್ಟು ಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಹೇಳಿ. ಅದು ದುಃಖದ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಔಷಧಿ. ಆ ಅವಿನಾಶವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಾವು ಪರಮ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸೋಣ.
ಶ್ರುತ್ವಾ ಸ ವಚನಂ ತೇಷಾಂ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನಸ್ ತದಾ ಅಬ್ರವೀತ್ ಪರಮಪ್ರೀತೋ ಯೋಗೀ ಯೋಗವಿದಾಂ ವರಃ
ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನರು, ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ಯೋಗವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದವರೂ ಆಗಿದ್ದ ಅವರು, ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದರು.
ಯೋಗಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭೋ ವಿಪ್ರಾಃ ಶೃಣುಧ್ವಂ ಭವನಾಶನಮ್ ಯಮ್ ಅಭ್ಯಸ್ಯಾಪ್ನುಯಾದ್ ಯೋಗೀ ಮೋಕ್ಷಂ ಪರಮದುರ್ಲಭಮ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ನಾನು ಈಗ ಯೋಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅದು ಜನ್ಮಮರಣದ ಸಂಕಟವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ನೀವು ಕೇಳಿರಿ—ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಯೋಗಿಗೆ, ಬಹಳ ದುರ್ಲಭವಾದ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಶ್ರುತ್ವಾದೌ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಗುರುಮ್ ಆರಾಧ್ಯ ಭಕ್ತಿತಃ ಇತಿಹಾಸಂ ಪುರಾಣಂ ಚ ವೇದಾಂಶ್ ಚೈವ ವಿಚಕ್ಷಣಃ
ಮೊದಲು ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಗುರುವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿರಬೇಕು.
ಆಹಾರಂ ಯೋಗದೋಷಾಂಶ್ ಚ ದೇಶಕಾಲಂ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸಮಭ್ಯಸೇದ್ ಯೋಗಂ ನಿರ್ದ್ವಂದ್ವೋ ನಿಷ್ಪರಿಗ್ರಹಃ
ಆಹಾರ, ಯೋಗದ ದೋಷಗಳು, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿದು, ವಿವೇಕಿಯು ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವನು ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿರಬೇಕು, ಆಸ್ತಿಯ ಆಸೆ ಇರಬಾರದು.
ಭುಞ್ಜನ್ ಸಕ್ತುಂ ಯವಾಗೂಂ ಚ ತಕ್ರಮೂಲಫಲಂ ಪಯಃ ಯಾವಕಂ ಕಣಪಿಣ್ಯಾಕಮ್ ಆಹಾರಂ ಯೋಗಸಾಧನಮ್
ಸಕ್ತು, ಜೋಳದ ಗಂಜಿ, ಮೊಸರು, ಬೇರು, ಹಣ್ಣು, ಹಾಲು, ಯಾವಕ, ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟು—ಇವು ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಆಹಾರಗಳು.
ನ ಮನೋವಿಕಲೇ ಧ್ಮಾತೇ ನ ಶ್ರಾನ್ತೇ ಕ್ಷುಧಿತೇ ತಥಾ ನ ದ್ವಂದ್ವೇ ನ ಚ ಶೀತೇ ಚ ನ ಚೋಷ್ಣೇ ನಾನಿಲಾತ್ಮಕೇ
ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗಿರುವಾಗ, ಉಸಿರಾಟ ತೊಂದರೆಯಾದಾಗ, ದಣಿದಾಗ, ಹಸಿವಾಗಿರುವಾಗ, ದ್ವಂದ್ವದಲ್ಲಿ, ಚಳಿಯಲ್ಲಿ, ಬೆಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ, ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಾರದು.
ಸಶಬ್ದೇ ನ ಜಲಾಭ್ಯಾಸೇ ಜೀರ್ಣಗೋಷ್ಠೇ ಚತುಷ್ಪಥೇ ಸರೀಸೃಪೇ ಶ್ಮಶಾನೇ ಚ ನ ನದ್ಯನ್ತೇ ಽಗ್ನಿಸಂನಿಧೌ
ಶಬ್ದ ಇರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ನೀರಿನ ಹತ್ತಿರ, ಹಾಳಾದ ಗೋಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ, ದಾರಿಚೌಕದಲ್ಲಿ, ಹಾವು-ಪಾಂಬು ಇರುವ ಕಡೆ, ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ, ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ, ಬೆಂಕಿಯ ಹತ್ತಿರ ಯೋಗ ಮಾಡಬಾರದು.
ನ ಚೈತ್ಯೇ ನ ಚ ವಲ್ಮೀಕೇ ಸಭಯೇ ಕೂಪಸಂನಿಧೌ ನ ಶುಷ್ಕಪರ್ಣನಿಚಯೇ ಯೋಗಂ ಯುಞ್ಜೀತ ಕರ್ಹಿಚಿತ್
ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಹುಳಿಯ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ, ಭಯಕರವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಬಾವಿಯ ಹತ್ತಿರ, ಒಣ ಎಲೆಗಳ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಯೋಗ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಾರದು.
ದೇಶಾನ್ ಏತಾನ್ ಅನಾದೃತ್ಯ ಮೂಢತ್ವಾದ್ ಯೋ ಯುನಕ್ತಿ ವೈ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯೇ ತಸ್ಯ ಯೇ ದೋಷಾ ಜಾಯನ್ತೇ ವಿಘ್ನಕಾರಕಾಃ
ಈ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ಯಾರು ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರಿಗಾಗುವ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಅವು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಬಾಧಿರ್ಯಂ ಜಡತಾ ಲೋಪಃ ಸ್ಮೃತೇರ್ ಮೂಕತ್ವಮ್ ಅನ್ಧತಾ ಜ್ವರಶ್ ಚ ಜಾಯತೇ ಸದ್ಯಸ್ ತದ್ವದ್ ಅಜ್ಞಾನಸಂಭವಃ
ಕಿವಿ ಕೆಳಹೋಗುವುದು, ಜಡತೆ, ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ ಹಾನಿ, ಮಾತು ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಕಣ್ಣು ಕಾಣದು, ಜ್ವರ ಬರುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅಜ್ಞಾನವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ಕಾರ್ಯಾ ರಕ್ಷಾ ಯೋಗವಿದಾ ಸದಾ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಾಣಾಂ ಶರೀರಂ ಸಾಧನಂ ಯತಃ
ಆದರಿಂದ ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಯಾವಾಗಲೂ ದೇಹವನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಾಯಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳಿಗೆ ದೇಹವೇ ಸಾಧನ.
ಆಶ್ರಮೇ ವಿಜನೇ ಗುಹ್ಯೇ ನಿಃಶಬ್ದೇ ನಿರ್ಭಯೇ ನಗೇ ಶೂನ್ಯಾಗಾರೇ ಶುಚೌ ರಮ್ಯೇ ಚೈಕಾನ್ತೇ ದೇವತಾಲಯೇ
ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಏಕಾಂತವಾದ, ಗುಪ್ತವಾದ, ಶಾಂತವಾದ, ಭಯವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ, ಖಾಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಶುದ್ಧವಾದ ಸುಂದರವಾದ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಯೋಗ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಹುದು.
ರಜನ್ಯಾಃ ಪಶ್ಚಿಮೇ ಯಾಮೇ ಪೂರ್ವೇ ಚ ಸುಸಮಾಹಿತಃ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಮಧ್ಯಮೇ ಚಾಹ್ನಿ ಯುಕ್ತಾಹಾರೋ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ
ರಾತ್ರಿ ಕೊನೆಯ ಜಾಮಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ, ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವಾಗ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ, ನಿಯಮಿತ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಯೋಗ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.
ಆಸೀನಃ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖೋ ರಮ್ಯ ಆಸನೇ ಸುಖನಿಶ್ಚಲೇ ನಾತಿನೀಚೇ ನ ಚೋಚ್ಛ್ರಿತೇ ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ ಸತ್ಯವಾಕ್ ಶುಚಿಃ
ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖವಿಟ್ಟು, ಸುಖಕರವಾದ ಸ್ಥಿರ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಆಸನವು ತುಂಬಾ ಕೆಳಗಿಲ್ಲ, ತುಂಬಾ ಎತ್ತಗಿಲ್ಲ, ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಸತ್ಯವಚನ ಹೇಳುತ್ತ, ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇರಬೇಕು.
ಯುಕ್ತನಿದ್ರೋ ಜಿತಕ್ರೋಧಃ ಸರ್ವಭೂತಹಿತೇ ರತಃ ಸರ್ವದ್ವಂದ್ವಸಹೋ ಧೀರಃ ಸಮಕಾಯಾಙ್ಘ್ರಿಮಸ್ತಕಃ
ನಿದ್ರೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರಲಿ, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಿರಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಲಿ, ಎಲ್ಲ ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಧೈರ್ಯ ಇರಲಿ, ದೇಹ, ಕಾಲು, ತಲೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಇರಲಿ.