ತತೋ ನಿರ್ಯಾತಯಾಮ್ ಆಸುಃ ಸಾಮ್ಬಂ ಪತ್ನ್ಯಾ ಸಮನ್ವಿತಮ್ ನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ಸ್ವಪುರೀಂ ತೂರ್ಣಂ ಕೌರವಾ ಮುನಿಸತ್ತಮಾಃ
ಆಮೇಲೆ ಸಾಂಬನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡನು. ಕುರುವರು, ಮಹರ್ಷಿಗಳೆ, ತಾವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.
ಭೀಷ್ಮದ್ರೋಣಕೃಪಾದೀನಾಂ ಪ್ರಣಮ್ಯ ವದತಾಂ ಪ್ರಿಯಮ್ ಕ್ಷಾನ್ತಮ್ ಏವ ಮಯೇತ್ಯ್ ಆಹ ಬಲೋ ಬಲವತಾಂ ವರಃ
ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಬಲರಾಮನು ಭೀಷ್ಮ, ದ್ರೋಣ, ಕೃಪ ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಹೃದಯಂಗಮವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು: 'ನಾನು ನಿಮಗೆ ಕ್ಷಮೆ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಅದ್ಯಾಪ್ಯ್ ಆಘೂರ್ಣಿತಾಕಾರಂ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ತತ್ ಪುರಂ ದ್ವಿಜಾಃ ಏಷ ಪ್ರಭಾವೋ ರಾಮಸ್ಯ ಬಲಶೌರ್ಯವತೋ ದ್ವಿಜಾಃ
ಇನ್ನೂ ಇಂದಿಗೂ ಆ ಪಟ್ಟಣವು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ದ್ವಿಜರೆ, ಇದು ಬಲ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಾಮನ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದೆ.
ತತಸ್ ತು ಕೌರವಾಃ ಸಾಮ್ಬಂ ಸಂಪೂಜ್ಯ ಹಲಿನಾ ಸಹ ಪ್ರೇಷಯಾಮ್ ಆಸುರ್ ಉದ್ವಾಹಧನಭಾರ್ಯಾಸಮನ್ವಿತಮ್
ಆಮೇಲೆ ಕುರುವರು ಸಾಂಬನನ್ನು ಹಳಯೋಧನ ಜೊತೆಗೆ ಗೌರವಿಸಿ, ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯೂ ವಿವಾಹದ ಉಡುಗೊರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಳಿಸಿದರು.
ಶೃಣುಧ್ವಂ ಮುನಯಃ ಸರ್ವೇ ಬಲಸ್ಯ ಬಲಶಾಲಿನಃ ಕೃತಂ ಯದ್ ಅನ್ಯದ್ ಏವಾಭೂತ್ ತದ್ ಅಪಿ ಶ್ರೂಯತಾಂ ದ್ವಿಜಾಃ
ಮುನಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿರಿ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಬಲರಾಮನು ಇನ್ನೂ ಏನು ಮಾಡಿದನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಅದನ್ನೂ ನೀವು ಕೇಳಿರಿ, ದ್ವಿಜರೆ.
ನರಕಸ್ಯಾಸುರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ದೇವಪಕ್ಷವಿರೋಧಿನಃ ಸಖಾಭವನ್ ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ದ್ವಿವಿದೋ ನಾಮ ವಾನರಃ
ಅಸುರರ ರಾಜನಾದ ನರಕನ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ದ್ವಿವಿದ ಎಂಬ ವಾನರನು ಇದ್ದನು. ಅವನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶತ್ರುವಾಗಿದ್ದನು.
ವೈರಾನುಬನ್ಧಂ ಬಲವಾನ್ ಸ ಚಕಾರ ಸುರಾನ್ ಪ್ರತಿ
ಆ ಬಲಶಾಲಿಯ ವಾನರನು ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಶತ್ರುತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದನು.
ನರಕಂ ಹತವಾನ್ ಕೃಷ್ಣೋ ಬಲದರ್ಪಸಮನ್ವಿತಮ್ ಕರಿಷ್ಯೇ ಸರ್ವದೇವಾನಾಂ ತಸ್ಮಾದ್ ಏಷ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಮ್
ಬಲದ ಗರ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕೃಷ್ಣನು ನರಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಕಾರ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.
ಯಜ್ಞವಿಧ್ವಂಸನಂ ಕುರ್ವನ್ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕಕ್ಷಯಂ ತಥಾ ತತೋ ವಿಧ್ವಂಸಯಾಮ್ ಆಸ ಯಜ್ಞಾನ್ ಅಜ್ಞಾನಮೋಹಿತಃ
ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಮನುಷ್ಯರ ಲೋಕವನ್ನೂ ಹಾಳುಮಾಡಿದನು. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡು, ಅವನು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ಬಿಭೇದ ಸಾಧುಮರ್ಯಾದಾಂ ಕ್ಷಯಂ ಚಕ್ರೇ ಚ ದೇಹಿನಾಮ್ ದದಾಹ ಚಪಲೋ ದೇಶಂ ಪುರಗ್ರಾಮಾನ್ತರಾಣಿ ಚ
ಅವನು ಸದಾಚಾರದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮುರಿದು, ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನಾಶವನ್ನು ತಂದನು. ಚಂಚಲನಾಗಿ, ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು, ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿ ಒಳಗಡೆಗಳನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿಬಿಟ್ಟನು.
ಕ್ವಚಿಚ್ ಚ ಪರ್ವತಕ್ಷೇಪಾದ್ ಗ್ರಾಮಾದೀನ್ ಸಮಚೂರ್ಣಯತ್ ಶೈಲಾನ್ ಉತ್ಪಾಟ್ಯ ತೋಯೇಷು ಮುಮೋಚಾಮ್ಬುನಿಧೌ ತಥಾ
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಎಸೆದು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಶಿಲೆಗಳನ್ನೆಳೆದು, ಅವುಗಳನ್ನು ನದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಕಿದನು.
ಪುನಶ್ ಚಾರ್ಣವಮಧ್ಯಸ್ಥಃ ಕ್ಷೋಭಯಾಮ್ ಆಸ ಸಾಗರಮ್ ತೇನಾತಿಕ್ಷೋಭಿತಶ್ ಚಾಬ್ಧಿರ್ ಉದ್ವೇಲೋ ಜಾಯತೇ ದ್ವಿಜಾಃ
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಮುದ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಸಮುದ್ರವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಲೆಯಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಸಮುದ್ರ ತುಂಬಾ ಅಶಾಂತವಾಗಿ, ದಡವನ್ನು ದಾಟಿ ಹರಿಯಿತು, ದ್ವಿಜರೆ.
ಪ್ಲಾವಯಂಸ್ ತೀರಜಾನ್ ಗ್ರಾಮಾನ್ ಪುರಾದೀನ್ ಅತಿವೇಗವಾನ್ ಕಾಮರೂಪಂ ಮಹಾರೂಪಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಸ್ಯಾನ್ಯ್ ಅನೇಕಶಃ
ಅತಿವೇಗದಿಂದ ದಡದ ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿದನು. ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಬದಲಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿದನು.
ಲುಠನ್ ಭ್ರಮಣಸಂಮರ್ದೈಃ ಸಂಚೂರ್ಣಯತಿ ವಾನರಃ ತೇನ ವಿಪ್ರಕೃತಂ ಸರ್ವಂ ಜಗದ್ ಏತದ್ ದುರಾತ್ಮನಾ
ಗುಂಡಾಡುತ್ತಾ, ಅಲೆಮಾರಿಯಾಗಿ, ಒತ್ತಿಹಾಕುತ್ತಾ ಆ ವಾನರನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪುಡಿಮಾಡಿದನು. ಈ ದುಷ್ಟನು ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅಶಾಂತಗೊಳಿಸಿದನು.
ನಿಃಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವಷಟ್ಕಾರಂ ದ್ವಿಜಾಶ್ ಚಾಸೀತ್ ಸುದುಃಖಿತಮ್ ಕದಾಚಿದ್ ರೈವತೋದ್ಯಾನೇ ಪಪೌ ಪಾನಂ ಹಲಾಯುಧಃ
ವೇದಪಾಠವೂ ಯಜ್ಞದ ಘೋಷವೂ ಇಲ್ಲದೆ, ದ್ವಿಜರು ತುಂಬಾ ದುಃಖಿತರಾದರು. ಒಮ್ಮೆ ರೇವತ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಹಳಯೋಧನು ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದನು.
ರೇವತೀ ಚ ಮಹಾಭಾಗಾ ತಥೈವಾನ್ಯಾ ವರಸ್ತ್ರಿಯಃ ಉದ್ಗೀಯಮಾನೋ ವಿಲಸಲ್ಲಲನಾಮೌಲಿಮಧ್ಯಗಃ
ಮಹಾಭಾಗೆಯಾದ ರೇವತಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕೂಡ, ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಯುವತಿಯರ ನಡುವೆ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ರೇಮೇ ಯದುವರಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಕುಬೇರ ಇವ ಮನ್ದರೇ ತತಃ ಸ ವಾನರೋ ಽಭ್ಯೇತ್ಯ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸೀರಿಣೋ ಹಲಮ್
ಯದುಕುಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಕುಬೇರನು ಮಂದರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವಂತೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಆ ವಾನರನು ಬಂದು ಸೀರಿ ಎಂಬವನ ಹಾಲನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು.
ಮುಶಲಂ ಚ ಚಕಾರಾಸ್ಯ ಸಂಮುಖಃ ಸ ವಿಡಮ್ಬನಾಮ್ ತಥೈವ ಯೋಷಿತಾಂ ತಾಸಾಂ ಜಹಾಸಾಭಿಮುಖಂ ಕಪಿಃ
ಮುಶಲವನ್ನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಅವನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡಿದನು. ಆ ವಾನರನು ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಎದುರು ನಗುತ್ತಾ ನಿಂತನು.
ಪಾನಪೂರ್ಣಾಂಶ್ ಚ ಕರಕಾಂಶ್ ಚಿಕ್ಷೇಪಾಹತ್ಯ ವೈ ತದಾ ತತಃ ಕೋಪಪರೀತಾತ್ಮಾ ಭರ್ತ್ಸಯಾಮ್ ಆಸ ತಂ ಬಲಮ್
ಆಗ ಅವನು ಕುಡಿಯುವ ಪಾನದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು ಎಸೆದನು. ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ಆ ಬಲವನ್ನು ಗದರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ತಥಾಪಿ ತಮ್ ಅವಜ್ಞಾಯ ಚಕ್ರೇ ಕಿಲಕಿಲಾಧ್ವನಿಮ್ ತತಃ ಸಮುತ್ಥಾಯ ಬಲೋ ಜಗೃಹೇ ಮುಶಲಂ ರುಷಾ
ಆದರೂ ಅವನನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಬಲನು ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡುವ ಶಬ್ದ ಮಾಡಿದ್ದನು. ನಂತರ ಕೋಪದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತು, ತನ್ನ ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದನು.
ಸೋ ಽಪಿ ಶೈಲಶಿಲಾಂ ಭೀಮಾಂ ಜಗ್ರಾಹ ಪ್ಲವಗೋತ್ತಮಃ ಚಿಕ್ಷೇಪ ಚ ಸ ತಾಂ ಕ್ಷಿಪ್ತಾಂ ಮುಶಲೇನ ಸಹಸ್ರಧಾ
ಅವನು, ವಾನರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಭಯಾನಕವಾದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲು ಎತ್ತಿ ಎಸೆದನು. ಆದರೆ ಬಲನು ಆ ಗದೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಾವಿರ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದನು.
ಬಿಭೇದ ಯಾದವಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸಾ ಪಪಾತ ಮಹೀತಲೇ ಅಪತನ್ ಮುಶಲಂ ಚಾಸೌ ಸಮುಲ್ಲಙ್ಘ್ಯ ಪ್ಲವಂಗಮಃ
ಯಾದವರ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಆ ಕಲ್ಲನ್ನು ಒಡೆದನು, ಅದು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾನರನು ಜಿಗಿದು ಬಂದು ಬಿದ್ದ ಗದೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡನು.
ವೇಗೇನಾಯಮ್ಯ ರೋಷೇಣ ಬಲೇನೋರಸ್ಯ್ ಅತಾಡಯತ್ ತತೋ ಬಲೇನ ಕೋಪೇನ ಮುಷ್ಟಿನಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ತಾಡಿತಃ
ಬಲನು ವೇಗದಿಂದ ಮತ್ತು ಕೋಪದಿಂದ ಅವನ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದನು. ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಕೋಪದಿಂದ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವನ ತಲೆಗೆ ಹೊಡೆದನು.
ಪಪಾತ ರುಧಿರೋದ್ಗಾರೀ ದ್ವಿವಿದಃ ಕ್ಷೀಣಜೀವಿತಃ ಪತತಾ ತಚ್ಛರೀರೇಣ ಗಿರೇಃ ಶೃಙ್ಗಮ್ ಅಶೀರ್ಯತ
ದ್ವಿವಿದನು, ಪ್ರಾಣ ಶಕ್ತಿಯು ಕ್ಷೀಣಿಸಿ, ಬಾಯಿಂದ ರಕ್ತ ಹರಿದು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು. ಅವನ ದೇಹ ಬಿದ್ದಾಗ, ಪರ್ವತದ ಶಿಖರವೂ ಒಡೆದುಹೋಯಿತು.
ಮುನಯಃ ಶತಧಾ ವಜ್ರಿವಜ್ರೇಣೇವ ಹಿ ತಾಡಿತಮ್ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಂ ತತೋ ದೇವಾ ರಾಮಸ್ಯೋಪರಿ ಚಿಕ್ಷಿಪುಃ
ಮುನಿಗಳು, ಅದು ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರದಿಂದ ಹೊಡೆದಂತೆ ಶತಧಾ ಒಡೆದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಆ ಬಳಿಕ ದೇವತೆಗಳು ರಾಮನ ಮೇಲೆ ಹೂವಿನ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದರು.
ಪ್ರಶಶಂಸುಸ್ ತದಾಭ್ಯೇತ್ಯ ಸಾಧ್ವ್ ಏತತ್ ತೇ ಮಹತ್ ಕೃತಮ್ ಅನೇನ ದುಷ್ಟಕಪಿನಾ ದೈತ್ಯಪಕ್ಷೋಪಕಾರಿಣಾ ಜಗನ್ ನಿರಾಕೃತಂ ವೀರ ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ಸ ಕ್ಷಯಮ್ ಆಗತಃ
ಅವರು ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ಶಭಾಷ್! ನೀನು ಮಾಡಿದ ಈ ಮಹತ್ತಾದ ಕಾರ್ಯ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಈ ದುಷ್ಟ ವಾನರನು, ದೈತ್ಯರ ಪರವಾಗಿದ್ದನು, ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದನು. ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಅವನು ಈಗ ನಾಶವಾಯಿತು.'
ಏವಂವಿಧಾನ್ಯ್ ಅನೇಕಾನಿ ಬಲದೇವಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ಕರ್ಮಾಣ್ಯ್ ಅಪರಿಮೇಯಾನಿ ಶೇಷಸ್ಯ ಧರಣೀಭೃತಃ
ಈ ರೀತಿ ಧೀಮಂತನಾದ ಬಲದೇವನ ಅನೇಕ ಅಪಾರವಾದ ಮಹತ್ವದ ಕಾರ್ಯಗಳು ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವ ಶೇಷನಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
ಏವಂ ದೈತ್ಯವಧಂ ಕೃಷ್ಣೋ ಬಲದೇವಸಹಾಯವಾನ್ ಚಕ್ರೇ ದುಷ್ಟಕ್ಷಿತೀಶಾನಾಂ ತಥೈವ ಜಗತಃ ಕೃತೇ
ಈ ರೀತಿ ಕೃಷ್ಣನು ಬಲದೇವನ ಸಹಾಯದಿಂದ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ದುಷ್ಟ ರಾಜರನ್ನು ಲೋಕದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಹರಿಸಿದನು.
ಕ್ಷಿತೇಶ್ ಚ ಭಾರಂ ಭಗವಾನ್ ಫಾಲ್ಗುನೇನ ಸಮಂ ವಿಭುಃ ಅವತಾರಯಾಮ್ ಆಸ ಹರಿಃ ಸಮಸ್ತಾಕ್ಷೌಹಿಣೀವಧಾತ್
ಭಗವಂತನು ಅರ್ಜುನನ ಜೊತೆಗೆ ಭೂಮಿಯ ಭಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಎಲ್ಲ ಸೇನೆಗಳನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಗುರಗೊಳಿಸಿದನು.
ಕೃತ್ವಾ ಭಾರಾವತರಣಂ ಭುವೋ ಹತ್ವಾಖಿಲಾನ್ ನೃಪಾನ್ ಶಾಪವ್ಯಾಜೇನ ವಿಪ್ರಾಣಾಮ್ ಉಪಸಂಹೃತವಾನ್ ಕುಲಮ್
ಎಲ್ಲ ರಾಜರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಭೂಮಿಯ ಭಾರವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಶಾಪದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಂಶವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದನು.