एते वत्सविशेषाश् च दोग्धारः क्षीरम् एव च पात्राणि च मयोक्तानि किं भूयो वर्णयामि वः
मैंने बछड़ों, दूध देने वालों, दूध और बर्तनों के भेद पहले ही बता दिए हैं; अब और क्या बताऊँ?
मन्वन्तराणि सर्वाणि विस्तरेण महामते तेषां पूर्वविसृष्टिं च लोमहर्षण कीर्तय
हे महाबुद्धिमान, सभी मन्वंतर और उनकी पूर्व सृष्टि का विस्तार से वर्णन करो, हे लोमहर्षण।
यावन्तो मनवश् चैव यावन्तं कालम् एव च मन्वन्तराणि भोः सूत श्रोतुम् इच्छाम तत्त्वतः
हे सूत, हम जानना चाहते हैं कि अब तक कितने मनु हुए हैं, वे कितने समय तक रहे, और मन्वंतर कितने हैं—सच्चाई से सुनाओ।
न शक्यो विस्तरो विप्रा वक्तुं वर्षशतैर् अपि मन्वन्तराणां सर्वेषां संक्षेपाच् छृणुत द्विजाः
हे द्विजों, सभी मन्वंतर का पूरा विस्तार सैकड़ों वर्षों में भी कहना संभव नहीं; अब संक्षेप में सुनो।
स्वायंभुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस् तथा उत्तमस् तामसश् चैव रैवतश् चाक्षुषस् तथा
सबसे पहले स्वयंभुव मनु हुए, फिर स्वारोचिष, उत्तम, तामस, रैवत और चाक्षुष मनु हुए।
वैवस्वतश् च भो विप्राः सांप्रतं मनुर् उच्यते सावर्णिश् च मनुस् तद्वद् रैभ्यो रौच्यस् तथैव च
हे ब्राह्मणों, इस समय वैवस्वत मनु माने जाते हैं; इसी तरह सावर्णि, रैभ्य और रौच्य भी मनु हैं।
तथैव मेरुसावर्ण्यश् चत्वारो मनवः स्मृताः अतीता वर्तमानाश् च तथैवानागता द्विजाः
इसी प्रकार मेरुसावर्णि—ये चार मनु माने जाते हैं; इनमें कुछ बीत चुके हैं, कुछ वर्तमान हैं और कुछ आने वाले हैं, हे द्विजों।
कीर्तिता मनवस् तुभ्यं मयैवैते यथा श्रुताः ऋषींस् त्व् एषां प्रवक्ष्यामि पुत्रान् देवगणांस् तथा
जैसा मैंने सुना है, वैसे ही मैंने तुम्हें ये मनु बताए हैं; अब मैं इनके ऋषि, पुत्र और देवताओं का वर्णन करूँगा।
मरीचिर् अत्रिर् भगवान् अङ्गिराः पुलहः क्रतुः पुलस्त्यश् च वसिष्ठश् च सप्तैते ब्रह्मणः सुताः
मरीचि, अत्रि, भगवन अंगिरा, पुलह, क्रतु, पुलस्त्य और वशिष्ठ—ये सातों ब्रह्मा के पुत्र हैं।
उत्तरस्यां दिशि तथा द्विजाः सप्तर्षयस् तथा आग्निइध्रश् चाग्निबाहुश् च मेध्यो मेधातिथिर् वसुः
इसी तरह, हे द्विजों, उत्तर दिशा में सात ऋषि हैं—आग्नीध्र, अग्निबाहु, मेध्य, मेधातिथि और वसु।
ज्योतिष्मान् द्युतिमान् हव्यः सवलः पुत्रसंज्ञकः मनोः स्वायंभुवस्यैते दश पुत्रा महौजसः
ज्योतिष्मान, द्युतिमान, हव्य, सवल और पुत्रसंज्ञक—ये स्वयंभुव मनु के दस पराक्रमी पुत्र हैं।
एतद् वै प्रथमं विप्रा मन्वन्तरम् उदाहृतम् और्वो वसिष्ठपुत्रश् च स्तम्बः कश्यप एव च
हे ब्राह्मणों, यही पहला मन्वंतर कहा गया है; और्व, वशिष्ठपुत्र, स्तम्भ और कश्यप भी इसमें हैं।
प्राणो बृहस्पतिश् चैव दत्तो ऽत्रिच्च्यवनस् तथा एते महर्षयो विप्रा वायुप्रोक्ता महाव्रताः
प्राण, बृहस्पति, दत्त, अत्रि और च्यवन—ये महर्षि, हे ब्राह्मणों, वायु द्वारा कहे गए महान व्रतधारी हैं।
देवाश् च तुषिता नाम स्मृताः स्वारोचिषे ऽन्तरे हविघ्नः सुकृतिर् ज्योतिर् आपो मूर्तिर् अपि स्मृतः
स्वारोचिष मन्वंतर में तुषित नामक देवता माने जाते हैं; हविघ्न, सुकृति, ज्योतिर, आप और मूर्ति भी स्मरण किए जाते हैं।
प्रतीतश् च नभस्यश् च नभ ऊर्जस् तथैव च स्वारोचिषस्य पुत्रास् ते मनोर् विप्रा महात्मनः
प्रतित, नभस्य, नभ और ऊर्जा—ये स्वारोचिष मनु के पुत्र हैं, हे महात्मा ब्राह्मणों।
कीर्तिताः पृथिवीपाला महावीर्यपराक्रमाः द्वितीयम् एतत् कथितं विप्रा मन्वन्तरं मया
पृथ्वी के वे राजा, जो महान पराक्रम और वीरता के लिए प्रसिद्ध हैं, बताए गए; यह दूसरा मन्वंतर मैंने तुम्हें बताया, हे ब्राह्मणों।
इदं तृतीयं वक्ष्यामि तद् बुध्यध्वं द्विजोत्तमाः वसिष्ठपुत्राः सप्तासन् वासिष्ठा इति विश्रुताः
अब मैं तीसरे मन्वंतर का वर्णन करूँगा; इसे समझो, हे श्रेष्ठ द्विजों। वशिष्ठ के सात पुत्र वाशिष्ठ कहलाते हैं।
हिरण्यगर्भस्य सुता ऊर्जा जाताः सुतेजसः ऋषयो ऽत्र मया प्रोक्ताः कीर्त्यमानान् निबोधत
हिरण्यगर्भ के तेजस्वी पुत्र ऊर्जा आदि, जिनकी महान तेजस्विता है, वे ऋषि यहाँ बताए गए हैं; इन्हें सुनो, जब इनका गुणगान किया जाता है।
औत्तमेयान् मुनिश्रेष्ठा दश पुत्रान् मनोर् इमान् इष ऊर्जस् तनूर्जस् तु मधुर् माधव एव च
हे श्रेष्ठ मुनियों, उत्तमा से मनु के जो दस पुत्र हुए, वे हैं—इष, ऊर्ज, तनूर्ज, मधुर, माधव,
शुचिः शुक्रः सहश् चैव नभस्यो नभ एव च भानवस् तत्र देवाश् च मन्वन्तरम् उदाहृतम्
शुचि, शुक्र, सह, नभस्य, नभ और भानव; और उसी मन्वंतर में देवताओं का भी वर्णन किया गया है।
मन्वन्तरं चतुर्थं वः कथयिष्यामि सांप्रतम् काव्यः पृथुस् तथैवाग्निर् जह्नुर् धाता द्विजोत्तमाः
अब मैं तुम्हें चौथे मन्वंतर के बारे में बताता हूँ—काव्य, पृथु, अग्नि, जह्नु और धाता, हे श्रेष्ठ द्विजों।
कपीवान् अकपीवांश् च तत्र सप्तर्षयो द्विजाः पुराणे कीर्तिता विप्राः पुत्राः पौत्राश् च भो द्विजाः
उस समय सप्तर्षि कपिवान और अकपिवान थे, हे द्विजों; पुराणों में उनके पुत्र और पौत्र भी प्रशंसा के पात्र कहे गए हैं।
तथा देवगणाश् चैव तामसस्यान्तरे मनोः द्युतिस् तपस्यः सुतपास् तपोभूतः सनातनः
इसी प्रकार तामस मनु के समय के देवताओं के समूह—द्युति, तपस्या, सुतपास, तपोभूत और सनातन माने गए हैं।
तपोरतिर् अकल्माषस् तन्वी धन्वी परंतपः तामसस्य मनोर् एते दश पुत्राः प्रकीर्तिताः
तपोरति, अकल्मष, तन्वी, धन्वी और परंतप—ये तामस मनु के दस पुत्र प्रसिद्ध हैं।
वायुप्रोक्ता मुनिश्रेष्ठाश् चतुर्थं चैतद् अन्तरम् देवबाहुर् यदुध्रश् च मुनिर् वेदशिरास् तथा
हे श्रेष्ठ मुनियों, वायु द्वारा बताए गए चौथे अंतराल में देवबाहु, यदुध्र और वेदशिरा मुनि हैं,
हिरण्यरोमा पर्जन्य ऊर्ध्वबाहुश् च सोमजः सत्यनेत्रस् तथात्रेय एते सप्तर्षयो ऽपरे
हिरण्यरोमा, पर्जन्य, ऊर्ध्वबाहु, सोमज, सत्यनेत्र और अत्रेय—ये अन्य सप्तर्षि माने गए हैं।
देवाश् चाभूतरजसस् तथा प्रकृतयः स्मृताः वारिप्लवश् च रैभ्यश् च मनोर् अन्तरम् उच्यते
अभूत-रजस नामक देवता और प्रकृतियाँ भी जानी जाती हैं; वारिप्लव और रैभ्य भी मनु के अंतराल में गिने जाते हैं।
अथ पुत्रान् इमांस् तस्य बुध्यध्वं गदतो मम धृतिमान् अव्ययो युक्तस् तत्त्वदर्शी निरुत्सुकः
अब मेरे बताने पर उसके पुत्रों को सुनो—धृतिमान, अव्यय, युक्त, तत्त्वदर्शी और निरुत्सुक।
आरण्यश् च प्रकाशश् च निर्मोहः सत्यवाक् कृती रैवतस्य मनोः पुत्राः पञ्चमं चैतद् अन्तरम्
आरण्य, प्रकाश, निर्मोह, सत्यवाक और कृति—ये रैवत मनु के पुत्र हैं; यह पाँचवाँ अंतराल है।
षष्ठं तु संप्रवक्ष्यामि तद् बुध्यध्वं द्विजोत्तमाः भृगुर् नभो विवस्वांश् च सुधामा विरजास् तथा
अब मैं छठा मन्वंतर बताता हूँ, हे श्रेष्ठ द्विजों, ध्यान से सुनो—भृगु, नभ, विवस्वान, सुधामा और विरजा,