सुमध्यमाश् चारुवेषाश् चारुकर्णालकाञ्चिताः ताम्बूलरञ्जितमुखा रक्षिभिश् च सुरक्षिताः
स्लिम कमर, सुंदर पहनावा, घुंघराले बालों से सजी, तांबूल से रँगे होंठ, और सेविकाओं द्वारा सुरक्षित, वे सभी वहाँ थीं।
यानैर् उच्चावचैः शुभ्रैर् मणिकाञ्चनभूषितैः उपगीयमानास् ताः सर्वा गायनैः स्तुतिपाठकैः
ऊँचे-नीचे, उज्ज्वल, रत्न और सोने से सजे वाहनों में बैठी, वे सभी गायक और स्तुति पाठ करने वालों के गीतों से घिरी थीं।
वेष्टिताः शस्त्रहस्तैश् च पद्मपत्त्रायतेक्षणाः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या अनुजग्मुश् च तं नृपम्
शस्त्रधारी रक्षकों से घिरी, कमल पत्र जैसे लंबे नेत्रों वाली, ब्राह्मण, क्षत्रिय और वैश्य भी उस राजा के पीछे चल पड़े।
वणिग्ग्रामगणाः सर्वे नानापुरनिवासिनः धनै रत्नैः सुवर्णैश् च सदाराः सपरिच्छदाः
सभी व्यापारी संघ और नगरों के लोग, अपनी संपत्ति, रत्न और सोना, पत्नियों और सेवकों के साथ वहाँ उपस्थित थे।
अस्त्रविक्रयकाश् चैव ताम्बूलपण्यजीविनः तृणविक्रयकाश् चैव काष्ठविक्रयकारकाः
हथियार बेचने वाले, तांबूल बेचकर जीवन यापन करने वाले, घास और लकड़ी बेचने वाले भी वहाँ थे।
रङ्गोपजीविनः सर्वे मांसविक्रयिणस् तथा तैलविक्रयकाश् चैव वस्त्रविक्रयकास् तथा
रंगमंच से आजीविका कमाने वाले, माँस बेचने वाले, तेल और कपड़ा बेचने वाले भी वहाँ मौजूद थे।
फलविक्रयिणश् चैव पत्त्रविक्रयिणस् तथा तथा जवसहाराश् च रजकाश् च सहस्रशः
फल बेचने वाले, पत्ते बेचने वाले, बोझा ढोने वाले और धोबी, ये सब हजारों की संख्या में वहाँ थे।
गोपाला नापिताश् चैव तथान्ये वस्त्रसूचकाः मेषपालाश् चाजपाला मृगपालाश् च हंसकाः
ग्वाले, नाई, कपड़े सीने वाले, भेड़-बकरी चराने वाले, हिरन पालने वाले और हंसों की देखभाल करने वाले भी वहाँ थे।
धान्यविक्रयिणश् चैव सक्तुविक्रयिणश् च ये गुडविक्रयिकाश् चैव तथा लवणजीविनः
अन्न बेचने वाले, सत्तू बेचने वाले, गुड़ बेचने वाले और नमक बेचकर जीवन यापन करने वाले भी वहाँ थे।
गायना नर्तकाश् चैव तथा मङ्गलपाठकाः शैलूषाः कथकाश् चैव पुराणार्थविशारदाः
गायक, नर्तक, मंगल गीत गाने वाले, अभिनेता, कथावाचक और पुराणों के अर्थ में निपुण लोग भी वहाँ थे।
कवयः काव्यकर्तारो नानाकाव्यविशारदाः विषघ्ना गारुडाश् चैव नानारत्नपरीक्षकाः
कवि, कविता रचने वाले, तरह-तरह की कविता में निपुण; विषहर, गरुड़विद्या के जानकार और अनेक प्रकार के रत्नों की परख करने वाले—
व्योकारास् ताम्रकाराश् च कांस्यकाराश् च रूठकाः कौषकाराश् चित्रकाराः कुन्दकाराश् च पावकाः
धातु का काम करने वाले, तांबे के कारीगर, कांसे के बनाने वाले, सुनार, रेशम बुनने वाले, चित्रकार, कुम्हार और अग्नि का काम करने वाले—
दण्डकाराश् चासिकाराः सुराधूतोपजीविनः मल्ला दूताश् च कायस्था ये चान्ये कर्मकारिणः
लाठी बनाने वाले, तलवार बनाने वाले, शराब बनाकर जीवन यापन करने वाले, पहलवान, दूत, कायस्थ और अन्य तरह-तरह के काम करने वाले—
तन्तुवाया रूपकारा वार्तिकास् तैलपाठकाः लावजीवास् तैत्तिरिका मृगपक्ष्युपजीविनः
बुनकर, मूर्ति बनाने वाले, कारीगर, तेल निकालने वाले, लावा बेचकर जीवन यापन करने वाले, पक्षी पकड़ने वाले और जंगली पशु-पक्षियों पर निर्भर रहने वाले—
गजवैद्याश् च वैद्याश् च नरवैद्याश् च ये नराः वृक्षवैद्याश् च गोवैद्या ये चान्ये छेददाहकाः
हाथियों के वैद्य, सामान्य वैद्य, मनुष्यों के वैद्य, पेड़ों के वैद्य, गायों के वैद्य और अन्य चीरने-जलाने का काम करने वाले—
एते नागरकाः सर्वे ये चान्ये नानुकीर्तिताः अनुजग्मुस् तु राजानं समस्तपुरवासिनः
ये सभी नगरवासी और जो अन्य नाम न लिए गए, वे सब राजा के पीछे चले—सारे नगर के निवासी।
यथा व्रजन्तं पितरं ग्रामान्तरं समुत्सुकाः अनुयान्ति यथा पुत्रास् तथा तं ते ऽपि नागराः
जैसे पुत्र उत्सुक होकर अपने पिता के किसी दूसरे गाँव जाने पर उसके पीछे-पीछे जाते हैं, वैसे ही वे नगरवासी भी उसके पीछे चले।
एवं स नृपतिः श्रीमान् वृतः सर्वैर् महाजनैः हस्त्यश्वरथपादातैर् जगाम च शनैः शनैः
इस प्रकार वह तेजस्वी राजा, सब बड़े लोगों से घिरा हुआ, हाथी, घोड़े, रथ और पैदल सैनिकों के साथ धीरे-धीरे चला।
एवं गत्वा स नृपतिर् दक्षिणस्योदधेस् तटम् सर्वैस् तैर् दीर्घकालेन बलैर् अनुगतः प्रभुः
ऐसे ही चलते हुए, वह राजा उन सब सेनाओं के लंबे समय तक साथ रहने पर, दक्षिण के समुद्र के किनारे पहुँचा।
ददर्श सागरं रम्यं नृत्यन्तम् इव च स्थितम् अनेकशतसाहस्रैर् ऊर्मिभिश् च समाकुलम्
उसने सुंदर समुद्र को देखा, जो मानो नृत्य कर रहा हो, असंख्य लहरों से भरा हुआ।
नानारत्नालयं पूर्णं नानाप्राणिसमाकुलम् वीचीतरङ्गबहुलं महाश्चर्यसमन्वितम्
वह समुद्र तरह-तरह के रत्नों से भरा हुआ, अनेक जीवों से गूंजता, लहरों और तरंगों से भरा, और महान आश्चर्यों से युक्त था—
तीर्थराजं महाशब्दम् अपारं सुभयंकरम् मेघवृन्दप्रतीकाशम् अगाधं मकरालयम्
तीर्थों का राजा, महान गर्जना से गूंजता, अपार, अत्यंत भयानक, मेघों के समूह जैसा, अथाह, मगरों का घर—
मत्स्यैः कूर्मैश् च शङ्खैश् च शुक्तिकानक्रशङ्कुभिः शिंशुमारैः कर्कटैश् च वृतं सर्पैर् महाविषैः
मछलियों, कछुओं, शंखों, सीपों, मगरमच्छों, कांटों, शिंशुमारों, केकड़ों और बड़े विषैले सर्पों से भरा हुआ—
लवणोदं हरेः स्थानं शयनस्य नदीपतिम् सर्वपापहरं पुण्यं सर्ववाञ्छाफलप्रदम्
वह खारा समुद्र, हरि का विश्राम स्थल, नदियों का स्वामी, सभी पापों को हरने वाला, पवित्र और सब इच्छाओं को पूर्ण करने वाला—
अनेकावर्तगम्भीरं दानवानां समाश्रयम् अमृतस्यारणिं दिव्यं देवयोनिम् अपां पतिम्
अनेक भंवरों से गहरा, दानवों का आश्रय, अमृत मंथन का आधार, दिव्य, देवताओं का उद्गम, जलों का स्वामी—
विशिष्टं सर्वभूतानां प्राणिनां जीवधारणम् सुपवित्रं पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम्
सभी प्राणियों में श्रेष्ठ, जीवों का पालन करने वाला, पवित्रों में सबसे पवित्र, मंगलों में सबसे मंगल—
तीर्थानाम् उत्तमं तीर्थम् अव्ययं यादसां पतिम् चन्द्रवृद्धिक्षयस्येव यस्य मानं प्रतिष्ठितम्
तीर्थों में सबसे उत्तम तीर्थ, अविनाशी, जलचरों का स्वामी, जिसका विस्तार चाँद की घटती-बढ़ती कलाओं की तरह निश्चित है—
अभेद्यं सर्वभूतानां देवानाम् अमृतालयम् उत्पत्तिस्थितिसंहारहेतुभूतं सनातनम्
सभी प्राणियों के लिए अभेद्य, देवताओं के लिए अमृत का घर, उत्पत्ति, स्थिति और संहार का सनातन कारण—
उपजीव्यं च सर्वेषां पुण्यं नदनदीपतिम् दृष्ट्वा तं नृपतिश्रेष्ठो विस्मयं परमं गतः
सभी नदियों और जलधाराओं के स्वामी, जो सबके लिए पुण्य का स्रोत हैं, उन्हें देखकर वह श्रेष्ठ राजा अत्यंत आश्चर्यचकित हो गया।
निवासम् अकरोत् तत्र वेलाम् असाद्य सागरीम् पुण्ये मनोहरे देशे सर्वभूमिगुणैर् युते
उसने समुद्र के किनारे, उस पुण्य और मनोहर स्थान में, जहाँ धरती के सभी गुण मौजूद थे, अपना निवास बना लिया।