मातरश् च मुनिश्रेष्ठाः सर्वकामफलप्रदाः दृष्ट्वा तान् विधिवद् भक्त्या संपूज्य प्रणिपत्य च
हे श्रेष्ठ मुनियों, वहाँ माताएँ भी हैं, जो सभी इच्छित फल देने वाली हैं; उन्हें देखकर, विधिपूर्वक भक्ति से पूजन और प्रणाम करने पर—
सर्वपापविनिर्मुक्तो नरो याति त्रिविष्टपम् एवं सा नगरी रम्या राजसिंहेन पालिता
मनुष्य सब पापों से मुक्त होकर स्वर्ग को प्राप्त करता है; इस प्रकार वह सुंदर नगरी सिंह समान राजा द्वारा शासित है।
नित्योत्सवप्रमुदिता यथेन्द्रस्यामरावती पुराष्टादशसंयुक्ता सुविस्तीर्णचतुष्पथा
वहाँ सदा उत्सवों से आनंदित, इन्द्र की अमरावती के समान, अठारह द्वारों से युक्त और चौड़ी चौड़ी सड़कों वाली नगरी है।
धनुर्ज्याघोषनिनदा सिद्धसंगमभूषिता विद्यावद्गणभूयिष्ठा वेदनिर्घोषनादिता
वहाँ धनुष की टंकार गूंजती है, सिद्धों की सभाओं से शोभित है, विद्वानों के समूहों से भरी हुई है और वेदों के उच्चारण से गूंजती रहती है।
इतिहासपुराणानि शास्त्राणि विविधानि च काव्यालापकथाश् चैव श्रूयन्ते ऽहर्निशं द्विजाः
महाभारत, पुराण, अनेक शास्त्र और काव्य कथाएँ, हे द्विजों, दिन-रात सुनी जाती हैं।
एवं मया गुणाढ्या सा तदुयिनी?? समुदाहृता यस्यां राजाभवत् पूर्वम् इन्द्रद्युम्नो महामतिः
इसी प्रकार मैंने उस पुण्यभूमि का वर्णन किया है, जहाँ पहले महान बुद्धिमान राजा इन्द्रद्युम्न का जन्म हुआ था।
तस्यां स नृपतिः पूर्वं कुर्वन् राज्यम् अनुत्तमम् पालयाम् आस मतिमान् प्रजाः पुत्रान् इवौरसान्
उसी भूमि में वह बुद्धिमान राजा पहले श्रेष्ठ राज्य करता था और अपनी प्रजा की रक्षा अपने सगे पुत्रों की तरह करता था।
सत्यवादी महाप्राज्ञः शूरः सर्वगुणाकरः मतिमान् धर्मसंपन्नः सर्वशस्त्रभृतां वरः
वह सत्य बोलने वाला, अत्यंत बुद्धिमान, वीर, सभी गुणों से युक्त, धर्म में निपुण और शस्त्रधारियों में श्रेष्ठ था।
सत्यवाञ् शीलवान् दान्तः श्रीमान् परपुरंजयः आदित्य इव तेजोभी रूपैर् आश्विनयोर् इव
वह वाणी में सत्य, चरित्रवान, संयमी, तेजस्वी, शत्रु नगरों का विजेता, सूर्य के समान तेजस्वी और अश्विनीकुमारों की तरह सुंदर था।
वर्धमानसुराश्चर्यः शक्रतुल्यपराक्रमः शारदेन्दुर् इवाभाति लक्षणैः समलंकृतः
उसके अद्भुत कार्य निरंतर बढ़ते रहते थे, वह पराक्रम में इन्द्र के समान था, शुभ लक्षणों से सुशोभित होकर शरद पूर्णिमा के चन्द्रमा की तरह चमकता था।
आहर्ता सर्वयज्ञानां हयमेधादिकृत् तथा दानैर् यज्ञैस् तपोभिश् च तत्तुल्यो नास्ति भूपतिः
वह सभी यज्ञों का कर्ता था, अश्वमेध आदि यज्ञ भी किए, दान, यज्ञ और तप में उसके समान कोई राजा नहीं था।
सुवर्णमणिमुक्तानां गजाश्वानां च भूपतिः प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो यागे यागे महाधनम्
उसने हर यज्ञ में श्रेष्ठ ब्राह्मणों को सोना, रत्न, मोती, हाथी, घोड़े और बहुत सा धन दान में दिया।
हस्त्यश्वरथमुख्यानां कम्बलाजिनवाससाम् रत्नानां धनधान्यानाम् अन्तस् तस्य न विद्यते
उसके राज्य में हाथी, घोड़े, रथ, उत्तम कंबल, चर्म, वस्त्र, रत्न, धन और अन्न की कोई कमी नहीं थी।
एवं सर्वधनैर् युक्तो गुणैः सर्वैर् अलंकृतः सर्वकामसमृद्धात्मा कुर्वन् राज्यम् अकण्टकम्
वह सभी प्रकार की संपत्ति और गुणों से विभूषित, सभी इच्छाओं से संतुष्ट, बिना किसी बाधा के अपना राज्य चलाता था।
तस्येयं मतिर् उत्पन्ना सर्वयोगेश्वरं हरिम् कथम् आराधयिष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदं प्रभुम्
उसके मन में यह विचार आया—'मैं योगियों के स्वामी, भोग और मोक्ष देने वाले हरि की उपासना कैसे करूँ?'
विचार्य सर्वशास्त्राणि तन्त्राण्य् आगमविस्तरम् इतिहासपुराणानि वेदाङ्गानि च सर्वशः
उसने सभी शास्त्र, तंत्र, आगम, इतिहास, पुराण और वेदांगों का विस्तार से विचार किया।
धर्मशास्त्राणि सर्वाणि नियमान् ऋषिभाषितान् वेदाङ्गानि च शास्त्राणि विद्यास्थानानि यानि च
उसने सभी धर्मशास्त्र, ऋषियों द्वारा बताए नियम, वेदांग और सभी विद्याओं के स्थानों का अध्ययन किया।
गुरुं संसेव्य यत्नेन ब्राह्मणान् वेदपारगान् आधाय परमां काष्ठां कृतकृत्यो ऽभवत् तदा
उसने अपने गुरु और वेदों के पारंगत श्रेष्ठ ब्राह्मणों की सेवा पूरी लगन से की और परम लक्ष्य को प्राप्त कर अपना जीवन सफल किया।
संप्राप्य परमं तत्त्वं वासुदेवाख्यम् अव्ययम् भ्रान्तिज्ञानाद् अतीतस् तु मुमुक्षुः संयतेन्द्रियः
उसने वासुदेव नामक अविनाशी परम तत्व को जान लिया, मोह और अज्ञान से मुक्त होकर, संयमी होकर मोक्ष की इच्छा करने वाला बन गया।
कथम् आराधयिष्यामि देवदेवं सनातनम् पीतवस्त्रं चतुर्बाहुं शङ्खचक्रगदाधरम्
मैं सनातन देवों के देव, पीतवस्त्रधारी, चार भुजाओं वाले, शंख, चक्र और गदा धारण करने वाले प्रभु की उपासना कैसे करूँ?
वनमालावृतोरस्कं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् श्रीवत्सोरःसमायुक्तं मुकुटाङ्गदशोभितम्
जिनके वक्ष पर वनमाला है, कमल की पंखुड़ी जैसे विशाल नेत्र हैं, वक्ष पर श्रीवत्स का चिह्न है, मुकुट और कंगनों से शोभायमान हैं।
स्वपुरात् स तु निष्क्रान्त उज्जयिन्याः प्रजापतिः बलेन महता युक्तः सभृत्यः सपुरोहितः
फिर वह प्रजापति अपने नगर उज्जयिनी से, बड़ी सेना, सेवकों और पुरोहितों के साथ बाहर निकले।
अनुजग्मुस् तु तं सर्वे रथिनः शस्त्रपाणयः रथैर् विमानसंकाशैः पताकाध्वजसेवितैः
सभी रथी, हथियार हाथ में लिए, झंडे और पताकाओं से सजे, विमान जैसे सुंदर रथों में बैठकर उसके पीछे चल पड़े।
सादिनश् च तथा सर्वे प्रासतोमरपाणयः अश्वैः पवनसंकाशैर् अनुजग्मुस् तु तं नृपम्
इसी तरह, सभी घुड़सवार, भाले और गदा लिए, हवा के समान तेज घोड़ों पर चढ़कर उस राजा के पीछे चल दिए।
हिमवत्संभवैर् मत्तैर् वारणैः पर्वतोपमैः ईषादन्तैः सदा मत्तैः प्रचण्डैः षष्टिहायनैः
हिमालय में जन्मे, मदमस्त और पर्वत जैसे विशाल, हल्के मुड़े दाँतों वाले, सदा मद में चूर, प्रचंड और साठ वर्ष के हाथी भी साथ थे।
हेमकक्षैः सपताकैर् घण्टारवविभूषितैः अनुजग्मुश् च तं सर्वे गजयुद्धविशारदाः
सोने की जाली, झंडे और घंटियों की गूंज से सजे, गज युद्ध में निपुण सभी योद्धा भी उसके पीछे चल पड़े।
असंख्येयाश् च पादाता धनुष्प्रासासिपाणयः दिव्यमाल्याम्बरधरा दिव्यगन्धानुलेपनाः
असंख्य पैदल सैनिक, धनुष, भाले और तलवार लिए, दिव्य फूलमालाएँ और वस्त्र पहने, दिव्य सुगंध से लेपे हुए, उसके पीछे चल पड़े।
अनुजग्मुश् च तं सर्वे युवानो मृष्टकुण्डलाः सर्वास्त्रकुशलाः शूराः सदा संग्रामलालसाः
वे सभी जवान, चमकदार कुण्डल पहने, सभी अस्त्रों में निपुण, वीर और सदा युद्ध के लिए उत्सुक, उसके पीछे चल दिए।
अन्तःपुरनिवासिन्यः स्त्रियः सर्वाः स्वलंकृताः बिम्बौष्ठचारुदशनाः सर्वाभरणभूषिताः
अंदर के महल में रहने वाली सभी स्त्रियाँ, खूब सजी-संवरी, बिंब फल जैसे होंठ और सुंदर दाँत वाली, हर गहने से सुसज्जित थीं।
दिव्यवस्त्रधराः सर्वा दिव्यमाल्यविभूषिताः दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गाः शरच्चन्द्रनिभाननाः
सभी दिव्य वस्त्र पहने, दिव्य मालाओं से सजी, दिव्य सुगंध से शरीर लेपा हुआ, उनके चेहरे शरद पूर्णिमा के चाँद जैसे दमक रहे थे।