तरंगाङ्कितकेशाय मुक्तकेशाय वै नमः नमः षट्कर्मनिष्ठाय त्रिकर्मनियताय च
तरंगों से अलंकृत केशों वाले, खुले बालों वाले, षट्कर्म में स्थित और त्रिकर्म में निपुण को नमस्कार है।
वर्णाश्रमाणां विधिवत् पृथग्धर्मप्रवर्तिने नमः श्रेष्ठाय ज्येष्ठाय नमः कलकलाय च
वर्ण और आश्रमों के पृथक धर्मों को विधिपूर्वक चलाने वाले, श्रेष्ठ, ज्येष्ठ और अनेक ध्वनियों वाले को नमस्कार है।
श्वेतपिङ्गलनेत्राय कृष्णरक्तेक्षणाय च धर्मकामार्थमोक्षाय क्रथाय क्रथनाय च
श्वेत और पीत नेत्रों वाले, कृष्ण और रक्त नेत्रों वाले, धर्म, काम, अर्थ, मोक्ष, क्रथ और क्रथन रूप को नमस्कार है।
सांख्याय सांख्यमुख्याय योगाधिपतये नमः नमो रथ्याधिरथ्याय चतुष्पथपथाय च
सांख्य, सांख्य में श्रेष्ठ, योग के स्वामी, रथी, प्रधान रथी और चौराहों के स्वामी को नमस्कार है।
कृष्णाजिनोत्तरीयाय व्यालयज्ञोपवीतिने ईशान रुद्रसंघात हरिकेश नमो ऽस्तु ते
काले मृगचर्म ओढ़ने वाले, सर्प यज्ञोपवीत धारण करने वाले, ईशान, रुद्रों के समूह और हरिकेश, आपको नमस्कार है।
त्र्यम्बकायाम्बिकानाथ व्यक्ताव्यक्त नमो ऽस्तु ते कालकामदकामघ्न दुष्टोद्वृत्तनिषूदन
त्र्यम्बक, अम्बिका के स्वामी, प्रकट और अप्रकट, काल और काम का नाश करने वाले, दुष्ट और उद्दंड का संहार करने वाले, आपको नमस्कार है।
सर्वगर्हित सर्वघ्न सद्योजात नमो ऽस्तु ते उन्मादन शतावर्तगङ्गातोयार्द्रमूर्धज
सबके द्वारा तिरस्कृत, सबका संहार करने वाले, तुरंत उत्पन्न होने वाले, उन्माद उत्पन्न करने वाले, और सैकड़ों धाराओं वाली गंगा के जल से भीगे जटाधारी को नमस्कार है।
चन्द्रार्धसंयुगावर्त मेघावर्त नमो ऽस्तु ते नमो ऽन्नदानकर्त्रे च अन्नदप्रभवे नमः
अर्धचंद्र के घूर्ण और मेघों के घूर्ण वाले को नमस्कार है। अन्न दान करने वाले और अन्न दान के स्वामी को भी नमस्कार है।
अन्नभोक्त्रे च गोप्त्रे च त्वम् एव प्रलयानल जरायुजाण्डजाश् चैव स्वेदजोद्भिज्ज एव च
अन्न भोगने वाले और उसकी रक्षा करने वाले, आप ही प्रलय की अग्नि हैं। गर्भज, अंडज, स्वेदज और उद्भिज्ज—ये सब भी आप ही हैं।
त्वम् एव देवदेवेश भूतग्रामश् चतुर्विधः चराचरस्य स्रष्टा त्वं प्रतिहर्ता त्वम् एव च
आप ही देवताओं के स्वामी और चार प्रकार के भूतगण हैं। चल और अचल का सृजन और संहार करने वाले भी आप ही हैं।
त्वम् एव ब्रह्मा विश्वेश अप्सु ब्रह्म वदन्ति ते सर्वस्य परमा योनिः सुधांशो ज्योतिषां निधिः
हे विश्वेश्वर, आप ही ब्रह्मा हैं। जलों में आपको ब्रह्म कहा जाता है। आप ही सबका परम कारण हैं, अमृत के समान उज्ज्वल, और समस्त प्रकाशों के भंडार हैं।
ऋक्सामानि तथौंकारम् आहुस् त्वां ब्रह्मवादिनः हायि हायि हरे हायि हुवाहावेति वासकृत्
ब्रह्म के जानने वाले आपको ऋग्वेद, सामवेद और ओंकार मानते हैं। 'हायी, हायी, हरे, हायी, हुवाहा' कहकर वे आपकी स्तुति करते हैं।
गायन्ति त्वां सुरश्रेष्ठाः सामगा ब्रह्मवादिनः यजुर्मय ऋङ्मयश् च सामाथर्वयुतस् तथा
देवताओं में श्रेष्ठ, सामगान करने वाले और ब्रह्म के ज्ञाता आपकी ही गायन करते हैं। आप यजुर्वेद, ऋग्वेद, सामवेद और अथर्ववेद से युक्त हैं।
पठ्यसे ब्रह्मविद्भिस् त्वं कल्पोपनिषदां गणैः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वर्णाश्रमाश् च ये
ब्रह्म को जानने वाले, कल्प और उपनिषदों के ज्ञाता, ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र और सभी वर्ण तथा आश्रम के लोग आपका पाठ करते हैं।
त्वम् एवाश्रमसंघाश् च विद्युत् स्तनितम् एव च संवत्सरस् त्वम् ऋतवो मासा मासार्धम् एव च
आप ही आश्रमों के समुदाय हैं, बिजली और गर्जन भी आप ही हैं। आप ही वर्ष, ऋतुएँ, महीने और अर्धमास भी हैं।
कला काष्ठा निमेषाश् च नक्षत्राणि युगानि च वृषाणां ककुदं त्वं हि गिरीणां शिखराणि च
आप ही समय के विभाग—कला, काष्ठा, निमेष—तथा नक्षत्र और युग हैं। आप ही बैलों का कूबड़ और पर्वतों की चोटियाँ हैं।
सिंहो मृगाणां पतयस् तक्षकानन्तभोगिनाम् क्षीरोदो ह्य् उदधीनां च मन्त्राणां प्रणवस् तथा
आप ही पशुओं में सिंह हैं, सर्पों में तक्षक और अनन्त के स्वामी हैं। समुद्रों में क्षीरसागर आप ही हैं, और मंत्रों में ओंकार आप ही हैं।
वज्रं प्रहरणानां च व्रतानां सत्यम् एव च त्वम् एवेच्छा च द्वेषश् च रागो मोहः शमः क्षमा
शस्त्रों में वज्र आप ही हैं, व्रतों में सत्य आप ही हैं। आप ही इच्छा, द्वेष, राग, मोह, शांति और क्षमा हैं।
व्यवसायो धृतिर् लोभः कामक्रोधौ जयाजयौ त्वं गदी त्वं शरी चापी खट्वाङ्गी मुद्गरी तथा
आप ही दृढ़ निश्चय, धैर्य, लोभ, काम, क्रोध, विजय और पराजय हैं। आप ही गदा, बाण, धनुष, खट्वांग और मुग्दर हैं।
छेत्ता भेत्ता प्रहर्ता च नेता मन्तासि नो मतः दशलक्षणसंयुक्तो धर्मो ऽर्थः काम एव च
हमारे अनुसार आप ही काटने वाले, तोड़ने वाले, प्रहार करने वाले, नेता और सलाहकार हैं। आप दस लक्षणों से युक्त धर्म, अर्थ और काम भी हैं।
इन्दुः समुद्रः सरितः पल्वलानि सरांसि च लतावल्ल्यस् तृणौषध्यः पशवो मृगपक्षिणः
आप ही चन्द्रमा, समुद्र, नदियाँ, सरोवर और झीलें हैं। आप ही लताएँ, बेलें, घास, औषधियाँ, पशु, वन्य जीव और पक्षी हैं।
द्रव्यकर्मगुणारम्भः कालपुष्पफलप्रदः आदिश् चान्तश् च मध्यश् च गायत्र्य् ओंकार एव च
आप ही द्रव्य, कर्म और गुणों के आरंभ हैं, समय, फूल और फल देने वाले हैं। आप ही आदि, अंत और मध्य, गायत्री और ओंकार हैं।
हरितो लोहितः कृष्णो नीलः पीतस् तथा क्षणः कद्रुश् च कपिलो बभ्रुः कपोतो मच्छकस् तथा
आप ही हरे, लाल, काले, नीले, पीले और क्षणिक हैं। आप ही कद्रु, कपिल, बभ्रु, कपोत और मच्छक भी हैं।
सुवर्णरेता विख्यातः सुवर्णश् चाप्य् अथो मतः सुवर्णनामा च तथा सुवर्णप्रिय एव च
आप सुवर्णरेता के नाम से प्रसिद्ध हैं, सुवर्ण भी कहलाते हैं। आप सुवर्णनाम और सुवर्णप्रिय भी हैं।
त्वम् इन्द्रश् च यमश् चैव वरुणो धनदो ऽनलः उत्फुल्लश् चित्रभानुश् च स्वर्भानुर् भानुर् एव च
आप ही इन्द्र, यम, वरुण, कुबेर और अग्नि हैं। आप ही उत्पुल्ल, चित्रभानु, स्वर्भानु और भानु भी हैं।
होत्रं होता च होम्यं च हुतं चैव तथा प्रभुः त्रिसौपर्णस् तथा ब्रह्मन् यजुषां शतरुद्रियम्
आप ही हवि, होत्र, हवन की वस्तु और आहुति हैं, प्रभु भी आप ही हैं। हे ब्रह्मन्, आप त्रिसौपर्ण और यजुर्वेद के शतरुद्र भी हैं।
पवित्रं च पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम् प्राणश् च त्वं रजश् च त्वं तमः सत्त्वयुतस् तथा
आप ही पवित्रों में पवित्र, मंगलों में मंगल हैं। आप प्राण, रज, तम और सत्त्व से युक्त भी हैं।
प्राणो ऽपानः समानश् च उदानो व्यान एव च उन्मेषश् च निमेषश् च क्षुत्तृङ्जृम्भा तथैव च
आप ही प्राण, अपान, समान, उदान और व्यान हैं। आप ही आँखों का खुलना-बंद होना, भूख, प्यास और जंभाई भी हैं।
लोहिताङ्गश् च दंष्ट्री च महावक्त्रो महोदरः शुचिरोमा हरिच्छ्मश्रुर् ऊर्ध्वकेशश् चलाचलः
लाल शरीर वाले, दाँतों वाले, बड़ा मुँह और विशाल पेट रखने वाले, शुद्ध केश, हरे रंग की दाढ़ी, खड़े हुए बाल, चलने वाले और स्थिर दोनों।
गीतवादित्रनृत्याङ्गो गीतवादनकप्रियः मत्स्यो जालो जलो ऽजय्यो जलव्यालः कुटीचरः
इनके अंग गीत, वाद्य और नृत्य हैं; गाने और वाद्य बजाने में प्रिय; मछली, जाल, जल, जिसे कोई जीत नहीं सकता, जल का साँप, झोपड़ी में रहने वाले।