યદિ શક્તો ઽસિ ગચ્છ ત્વમ્ અતિચઞ્ચલચેષ્ટિત
"હવે જો તું શકે તો, તારી બહુ ચંચળતાથી, જઇને બતાવ!"
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ચ નિજં કર્મ સા ચકાર કુટુમ્બિની વ્યગ્રાયામ્ અથ તસ્યાં સ કર્ષમાણ ઉલૂખલમ્
આવી રીતે કહીને યશોદાજી પોતાના ઘરકામમાં લાગી ગઈ. એ વ્યસ્ત હતી ત્યારે કૃષ્ણ ઉલુખળ ખેંચવા લાગ્યા.
યમલાર્જુનયોર્ મધ્યે જગામ કમલેક્ષણઃ કર્ષતા વૃક્ષયોર્ મધ્યે તિર્યગ્ એવમ્ ઉલૂખલમ્
કમળની આંખો વાળા કૃષ્ણ ઉલુખળ ખેંચતા ખેંચતા યમલારજુનના બે વૃક્ષો વચ્ચેથી પસાર થયા.
ભગ્નાવ્ ઉત્તુઙ્ગશાખાગ્રૌ તેન તૌ યમલાર્જુનૌ તતઃ કટકટાશબ્દસમાકર્ણનકાતરઃ
પછી એ બંને યમલારજુન વૃક્ષો, ઊંચી ડાળીઓ વાળા, કૃષ્ણના કારણે તૂટી પડ્યા અને મોટો અવાજ થતા બધાં ડરી ગયા.
આજગામ વ્રજજનો દદૃશે ચ મહાદ્રુમૌ ભગ્નસ્કન્ધૌ નિપાતિતૌ ભગ્નશાખૌ મહીતલે
વ્રજના લોકો દોડી આવ્યા અને જોયું કે બે મોટા વૃક્ષો તૂટી પડ્યા છે, એમના તણા અને ડાળીઓ જમીન પર પડી ગઈ છે.
દદર્શ ચાલ્પદન્તાસ્યં સ્મિતહાસં ચ બાલકમ્ તયોર્ મધ્યગતં બદ્ધં દામ્ના ગાઢં તથોદરે
એમણે જોયું કે નાનકડો, થોડા જ દાંત વાળો અને હસતો કૃષ્ણ, બંને વૃક્ષ વચ્ચે, કમરે દોરાથી મજબૂત બાંધેલો છે.
તતશ્ ચ દામોદરતાં સ યયૌ દામબન્ધનાત્ ગોપવૃદ્ધાસ્ તતઃ સર્વે નન્દગોપપુરોગમાઃ
એ દિવસથી, દોરાથી બાંધેલા હોવાથી, કૃષ્ણને દામોદર કહેવાય છે. પછી બધા ગોપવૃદ્ધો, નંદજીની આગેવાનીમાં, એકઠા થયા.
મન્ત્રયામ્ આસુર્ ઉદ્વિગ્ના મહોત્પાતાતિભીરવઃ સ્થાનેનેહ ન નઃ કાર્યં વ્રજામો ઽન્યન્ મહાવનમ્
આ ભયાનક અપશકુનોથી ગભરાઈને, બધાએ ચર્ચા કરી: 'અહીં હવે રહેવું યોગ્ય નથી; ચાલો, બીજા મોટા વનમાં જઈએ.'
ઉત્પાતા બહવો હ્ય્ અત્ર દૃશ્યન્તે નાશહેતવઃ પૂતનાયા વિનાશશ્ ચ શકટસ્ય વિપર્યયઃ
કારણ કે અહીં ઘણા અપશકુન દેખાય છે, વિનાશના કારણો: પૂતનાનું મરણ, ગાડું પલટાયું—
વિના વાતાદિદોષેણ દ્રુમયોઃ પતનં તથા વૃન્દાવનમ્ ઇતઃ સ્થાનાત્ તસ્માદ્ ગચ્છામ મા ચિરમ્
અને કોઈ પવન કે બીજું કારણ ન હોવા છતાં વૃક્ષો પડી ગયા; એટલે, હવે વિલંબ કર્યા વિના અહીંથી વ્રિંદાવન ચાલીએ.
યાવદ્ ભૌમમહોત્પાતદોષો નાભિભવેદ્ વ્રજમ્ ઇતિ કૃત્વા મતિં સર્વે ગમને તે વ્રજૌકસઃ
જ્યાં સુધી ધરતી પરનું મોટું દુઃખ વ્રજ પર આવી ન પડે, ત્યાં સુધી અહીંથી જવું જોઈએ — આ વિચારે બધા વ્રજવાસીઓએ વ્રજ છોડવાનો નક્કી કર્યો.
ઊચુઃ સ્વં સ્વં કુલં શીઘ્રં ગમ્યતાં મા વિલમ્બ્યતામ્ તતઃ ક્ષણેન પ્રયયુઃ શકટૈર્ ગોધનૈસ્ તથા
બધાએ કહ્યું: 'દરેકે તરત પોતપોતાના કુટુંબ પાસે જવું જોઈએ, વિલંબ ન કરો.' પછી એક પળમાં જ તેઓ રથો અને ગાયોના ઝુંડ સાથે રવાના થયા.
યૂથશો વત્સપાલીશ્ ચ કાલયન્તો વ્રજૌકસઃ સર્વાવયવનિર્ધૂતં ક્ષણમાત્રેણ તત્ તદા
વત્સપાલ છોકરા અને છોકરીઓ જૂથે જૂથે એકબીજાને બોલાવતાં, એક પળમાં જ પોતાનું બધું છોડી દીધું.
કાકકાકીસમાકીર્ણં વ્રજસ્થાનમ્ અભૂદ્ દ્વિજાઃ વૃન્દાવનં ભગવતા કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા
દ્વિજોને કહું છું, વ્રજનું સ્થળ કાગડા અને કાગડીઓથી ભરાઈ ગયું; અને શ્રીકૃષ્ણે, જેમના કાર્યો ક્યારેય થાકતા નથી, તેમણે વ્રંદાવનને ધ્યાનમાં લીધું.
શુભેન મનસા ધ્યાતં ગવાં વૃદ્ધિમ્ અભીપ્સતા તતસ્ તત્રાતિરુક્ષે ઽપિ ધર્મકાલે દ્વિજોત્તમાઃ
પવિત્ર મનથી, ગાયોની વૃદ્ધિની ઈચ્છા રાખીને, તેમણે વ્રંદાવનનું ધ્યાન કર્યું; તેથી, શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ, એ ઉત્તમ ઋતુમાં પણ ત્યાં—
પ્રાવૃટ્કાલ ઇવાભૂચ્ ચ નવશષ્પં સમન્તતઃ સ સમાવાસિતઃ સર્વો વ્રજો વૃન્દાવને તતઃ
ચારે તરફ તાજું ઘાસ ફૂટ્યું અને બધું વરસાદી ઋતુ જેવું થઈ ગયું; ત્યારબાદ આખો વ્રજ વ્રંદાવનમાં વસ્યો.
શકટીવાટપર્યન્તચન્દ્રાર્ધાકારસંસ્થિતિઃ વત્સબાલૌ ચ સંવૃત્તૌ રામદામોદરૌ તતઃ
રથો અને વાડીઓની ગોઠવણી અર્ધચંદ્રાકાર હતી; અને ત્યાં રામ અને દામોદર બંને બાળકોએ ઉછેર લીધો.
તત્ર સ્થિતૌ તૌ ચ ગોષ્ઠે ચેરતુર્ બાલલીલયા બર્હિપત્ત્રકૃતાપીડૌ વન્યપુષ્પાવતંસકૌ
ત્યાં એ બંને ગોપગામમાં રહી, બાળલીલામાં ફરતા, મોરપાંખ અને જંગલના ફૂલો ધારણ કરીને રમતા હતા.
ગોપવેણુકૃતાતોદ્યપત્ત્રવાદ્યકૃતસ્વનૌ કાકપક્ષધરૌ બાલૌ કુમારાવ્ ઇવ પાવકૌ
ગોપીઓની વાંસળી અને પાનના વાદ્યો વગાડતાં, કાગડાની પાંખ જેવી વાળ ધરાવતા એ બે બાળક, બાળપણમાં જ બે અગ્નિ જેવા તેજસ્વી લાગતા.
હસન્તૌ ચ રમન્તૌ ચ ચેરતુસ્ તન્ મહદ્ વનમ્ ક્વચિદ્ ધસન્તાવ્ અન્યોન્યં ક્રીડમાનૌ તથા પરૈઃ
હસતાં અને રમતાં, એ બંને એ વિશાળ જંગલમાં ફરતા; ક્યારેક એકબીજાને જોઈને હસતા, અને પરસ્પર તથા બીજાઓ સાથે રમતા.
ગોપપુત્રૈઃ સમં વત્સાંશ્ ચારયન્તૌ વિચેરતુઃ કાલેન ગચ્છતા તૌ તુ સપ્તવર્ષૌ બભૂવતુઃ
ગોપપુત્રો સાથે મળીને વત્સોને ચરાવતા અને ફરતા; સમય જતાં એ બંનેનું વય સાત વર્ષ થયું.
સર્વસ્ય જગતઃ પાલૌ વત્સપાલૌ મહાવ્રજે પ્રાવૃટ્કાલસ્ તતો ઽતીવ મેઘૌઘસ્થગિતામ્બરઃ
મહાવ્રજમાં વત્સપાલ રૂપે રહેલા એ બંને આખા જગતના રક્ષક બન્યા; પછી વરસાદી ઋતુ આવી, અને આકાશ ઘનઘોર વાદળોથી ઢંકાઈ ગયું.
બભૂવ વારિધારાભિર્ ઐક્યં કુર્વન્ દિશામ્ ઇવ પ્રરૂઢનવપુષ્પાઢ્યા શક્રગોપવૃતા મહી
મેઘોથી Directions એક થઈ ગયા હોય તેમ વરસાદ વરસ્યો; ધરા તાજા ફૂલો અને ઇન્દ્રગોપ નામના લાલ કીટોથી શોભી ઉઠી.
યથા મારકતે વાસીત્ પદ્મરાગવિભૂષિતા ઊહુર્ ઉન્માર્ગગામીનિ નિમ્નગામ્ભાંસિ સર્વતઃ
જેમ પન્ના પર મુક્તા જડેલા હોય તેમ, નદીઓ પણ પોતાના માર્ગ છોડીને ચારે બાજુ બધું વહાવી લઈ જતી હતી.
મનાંસિ દુર્વિનીતાનાં પ્રાપ્ય લક્ષ્મીં નવામ્ ઇવ વિકાલે ચ યથાકામં વ્રજમ્ એત્ય મહાબલૌ ગોપૈઃ સમાનૈઃ સહિતૌ ચિક્રીડાતે ઽમરાવ્ ઇવ
જેમ અનિયંત્રિત મનુષ્યોને અચાનક સંપત્તિ મળે ત્યારે થાય તેમ, એ ઋતુમાં પણ, મહાબળવાન એ બંને ગોપમિત્રો સાથે વ્રજમાં ઇચ્છા મુજબ રમ્યા, જેમ દેવતાઓ રમે.
એકદા તુ વિના રામં કૃષ્ણો વૃન્દાવનં યયૌ વિચચાર વૃતો ગોપૈર્ વન્યપુષ્પસ્રગુજ્જ્વલઃ
એક દિવસ રામ વિના કૃષ્ણ વ્રંદાવનમાં ગયા; ગોપમિત્રો સાથે ઘેરાયેલા અને જંગલના ફૂલોની વણેલી વણમાલા પહેરી તેજસ્વી બની ફર્યા.
સ જગામાથ કાલિન્દીં લોલકલ્લોલશાલિનીમ્ તીરસંલગ્નફેનૌઘૈર્ હસન્તીમ્ ઇવ સર્વતઃ
પછી તેઓ યમુના પાસે ગયા, જ્યાં તરંગો રમતાં, કિનારે ફેનના ગોટા ઝગમગતાં, અને બધે હસતી હોય તેમ લાગતી.
તસ્યાં ચાતિમહાભીમં વિષાગ્નિકણદૂષિતમ્ હ્રદં કાલીયનાગસ્ય દદર્શાતિવિભીષણમ્
ત્યાં તેમણે એક અત્યંત ભયાનક, વિષના અગ્નિના બિંદુઓથી દૂષિત, ખૂબ જ ડરામણું કાલિય નાગનું હ્રદ જોયું.
વિષાગ્નિના વિસરતા દગ્ધતીરમહાતરુમ્ વાતાહતામ્બુવિક્ષેપસ્પર્શદગ્ધવિહંગમમ્
ઝેરી આગ ફાટી નીકળી ત્યારે, નદીના કાંઠાના મોટા વૃક્ષો બળી ગયા અને પવનથી ઉડેલા પાણીના છાંટાંથી પક્ષીઓ પણ સળગી ઉઠ્યા.
તમ્ અતીવ મહારૌદ્રં મૃત્યુવક્ત્રમ્ ઇવાપરમ્ વિલોક્ય ચિન્તયામ્ આસ ભગવાન્ મધુસૂદનઃ
એ અત્યંત ભયાનક દ્રશ્ય, જાણે મૃત્યુનું બીજું જ મોં હોય તેમ, ભગવાન મધુસૂદને જોયું અને વિચાર કરવા લાગ્યા.