રુદતા દૃષ્ટમ્ અસ્માભિઃ પાદવિક્ષેપતાડિતમ્ શકટં પરિવૃત્તં વૈ નૈતદ્ અન્યસ્ય ચેષ્ટિતમ્
'અમે એને રડતો અને પગથી મારતો જોયો છે; શાકડું ઉલટી ગયું. બીજાએ આવું કશું કર્યું નથી.'
તતઃ પુનર્ અતીવાસન્ ગોપા વિસ્મિતચેતસઃ નન્દગોપો ઽપિ જગ્રાહ બાલમ્ અત્યન્તવિસ્મિતઃ
પછી ફરી ગોપો આશ્ચર્યમાં બેઠા રહ્યા અને નંદ પણ ખૂબ જ આશ્ચર્યમાં બાળકને ઉઠાવી લીધો.
યશોદા વિસ્મયારૂઢા ભગ્નભાણ્ડકપાલકમ્ શકટં ચાર્ચયામ્ આસ દધિપુષ્પફલાક્ષતૈઃ
યશોદાજી આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગઈ અને તૂટેલા માટલાં અને પલટાયેલી ગાડીને દહીં, ફૂલ, ફળ અને અક્ષતથી પૂજવા લાગી.
ગર્ગશ્ ચ ગોકુલે તત્ર વસુદેવપ્રચોદિતઃ પ્રચ્છન્ન એવ ગોપાનાં સંસ્કારમ્ અકરોત્ તયોઃ
વસુદેવજીના કહેવા પર ગર્ગમુનિએ ગોકુલમાં ગોપાળોને છુપાવીને બે બાળકોના સંસ્કાર કર્યા.
જ્યેષ્ઠં ચ રામમ્ ઇત્ય્ આહ કૃષ્ણં ચૈવ તથાપરમ્ ગર્ગો મતિમતાં શ્રેષ્ઠો નામ કુર્વન્ મહામતિઃ
ગર્ગમુનિએ, જે વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ હતા, મોટા બાળકનું નામ રામ અને બીજાનું નામ કૃષ્ણ રાખ્યું.
અલ્પેનૈવ હિ કાલેન વિજ્ઞાતૌ તૌ મહાબલૌ ઘૃષ્ટજાનુકરૌ વિપ્રા બભૂવતુર્ ઉભાવ્ અપિ
થોડા જ સમયમાં, બંને બાલકો પોતાની મોટી તાકાત અને રમતાં રમતાં ઘસાઈ ગયેલા ઘૂંટણોથી બ્રાહ્મણોમાં પ્રસિદ્ધ થઈ ગયા.
કરીષભસ્મદિગ્ધાઙ્ગૌ ભ્રમમાણાવ્ ઇતસ્ તતઃ ન નિવારયિતું શક્તા યશોદા તૌ ન રોહિણી
ગાયના છાણના ભસ્મથી લપેટાયેલા અને અહીંથી ત્યાં દોડતા, યશોદા કે રોહિણી એમને રોકી શકતી નહોતી.
ગોવાટમધ્યે ક્રીડન્તૌ વત્સવાટગતૌ પુનઃ તદહર્જાતગોવત્સપુચ્છાકર્ષણતત્પરૌ
બન્ને ગોવાઠમાં રમતા રમતા વાછરિયાના વાડામાં ગયા અને એ દિવસે જ નાનાં વાછરિયાના પૂંછડા ખેંચવામાં મગ્ન થઈ ગયા.
યદા યશોદા તૌ બાલાવ્ એકસ્થાનચરાવ્ ઉભૌ શશાક નો વારયિતું ક્રીડન્તાવ્ અતિચઞ્ચલૌ
યશોદાજી જ્યારે પણ બંને બાલકોને એક સાથે રમતાં જોતી, ત્યારે એમની ખૂબ ચંચળતાને રોકી શકતી નહોતી.
દામ્ના બદ્ધ્વા તદા મધ્યે નિબબન્ધ ઉલૂખલે કૃષ્ણમ્ અક્લિષ્ટકર્માણમ્ આહ ચેદમ્ અમર્ષિતા
પછી યશોદાજી થોડી ગુસ્સે થઈ, નિર્દોષ કૃષ્ણને દોરાથી ઉલુખળ સાથે બાંધી દીધા અને એમણે કહ્યું—
યદિ શક્તો ઽસિ ગચ્છ ત્વમ્ અતિચઞ્ચલચેષ્ટિત
"હવે જો તું શકે તો, તારી બહુ ચંચળતાથી, જઇને બતાવ!"
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ચ નિજં કર્મ સા ચકાર કુટુમ્બિની વ્યગ્રાયામ્ અથ તસ્યાં સ કર્ષમાણ ઉલૂખલમ્
આવી રીતે કહીને યશોદાજી પોતાના ઘરકામમાં લાગી ગઈ. એ વ્યસ્ત હતી ત્યારે કૃષ્ણ ઉલુખળ ખેંચવા લાગ્યા.
યમલાર્જુનયોર્ મધ્યે જગામ કમલેક્ષણઃ કર્ષતા વૃક્ષયોર્ મધ્યે તિર્યગ્ એવમ્ ઉલૂખલમ્
કમળની આંખો વાળા કૃષ્ણ ઉલુખળ ખેંચતા ખેંચતા યમલારજુનના બે વૃક્ષો વચ્ચેથી પસાર થયા.
ભગ્નાવ્ ઉત્તુઙ્ગશાખાગ્રૌ તેન તૌ યમલાર્જુનૌ તતઃ કટકટાશબ્દસમાકર્ણનકાતરઃ
પછી એ બંને યમલારજુન વૃક્ષો, ઊંચી ડાળીઓ વાળા, કૃષ્ણના કારણે તૂટી પડ્યા અને મોટો અવાજ થતા બધાં ડરી ગયા.
આજગામ વ્રજજનો દદૃશે ચ મહાદ્રુમૌ ભગ્નસ્કન્ધૌ નિપાતિતૌ ભગ્નશાખૌ મહીતલે
વ્રજના લોકો દોડી આવ્યા અને જોયું કે બે મોટા વૃક્ષો તૂટી પડ્યા છે, એમના તણા અને ડાળીઓ જમીન પર પડી ગઈ છે.
દદર્શ ચાલ્પદન્તાસ્યં સ્મિતહાસં ચ બાલકમ્ તયોર્ મધ્યગતં બદ્ધં દામ્ના ગાઢં તથોદરે
એમણે જોયું કે નાનકડો, થોડા જ દાંત વાળો અને હસતો કૃષ્ણ, બંને વૃક્ષ વચ્ચે, કમરે દોરાથી મજબૂત બાંધેલો છે.
તતશ્ ચ દામોદરતાં સ યયૌ દામબન્ધનાત્ ગોપવૃદ્ધાસ્ તતઃ સર્વે નન્દગોપપુરોગમાઃ
એ દિવસથી, દોરાથી બાંધેલા હોવાથી, કૃષ્ણને દામોદર કહેવાય છે. પછી બધા ગોપવૃદ્ધો, નંદજીની આગેવાનીમાં, એકઠા થયા.
મન્ત્રયામ્ આસુર્ ઉદ્વિગ્ના મહોત્પાતાતિભીરવઃ સ્થાનેનેહ ન નઃ કાર્યં વ્રજામો ઽન્યન્ મહાવનમ્
આ ભયાનક અપશકુનોથી ગભરાઈને, બધાએ ચર્ચા કરી: 'અહીં હવે રહેવું યોગ્ય નથી; ચાલો, બીજા મોટા વનમાં જઈએ.'
ઉત્પાતા બહવો હ્ય્ અત્ર દૃશ્યન્તે નાશહેતવઃ પૂતનાયા વિનાશશ્ ચ શકટસ્ય વિપર્યયઃ
કારણ કે અહીં ઘણા અપશકુન દેખાય છે, વિનાશના કારણો: પૂતનાનું મરણ, ગાડું પલટાયું—
વિના વાતાદિદોષેણ દ્રુમયોઃ પતનં તથા વૃન્દાવનમ્ ઇતઃ સ્થાનાત્ તસ્માદ્ ગચ્છામ મા ચિરમ્
અને કોઈ પવન કે બીજું કારણ ન હોવા છતાં વૃક્ષો પડી ગયા; એટલે, હવે વિલંબ કર્યા વિના અહીંથી વ્રિંદાવન ચાલીએ.
યાવદ્ ભૌમમહોત્પાતદોષો નાભિભવેદ્ વ્રજમ્ ઇતિ કૃત્વા મતિં સર્વે ગમને તે વ્રજૌકસઃ
જ્યાં સુધી ધરતી પરનું મોટું દુઃખ વ્રજ પર આવી ન પડે, ત્યાં સુધી અહીંથી જવું જોઈએ — આ વિચારે બધા વ્રજવાસીઓએ વ્રજ છોડવાનો નક્કી કર્યો.
ઊચુઃ સ્વં સ્વં કુલં શીઘ્રં ગમ્યતાં મા વિલમ્બ્યતામ્ તતઃ ક્ષણેન પ્રયયુઃ શકટૈર્ ગોધનૈસ્ તથા
બધાએ કહ્યું: 'દરેકે તરત પોતપોતાના કુટુંબ પાસે જવું જોઈએ, વિલંબ ન કરો.' પછી એક પળમાં જ તેઓ રથો અને ગાયોના ઝુંડ સાથે રવાના થયા.
યૂથશો વત્સપાલીશ્ ચ કાલયન્તો વ્રજૌકસઃ સર્વાવયવનિર્ધૂતં ક્ષણમાત્રેણ તત્ તદા
વત્સપાલ છોકરા અને છોકરીઓ જૂથે જૂથે એકબીજાને બોલાવતાં, એક પળમાં જ પોતાનું બધું છોડી દીધું.
કાકકાકીસમાકીર્ણં વ્રજસ્થાનમ્ અભૂદ્ દ્વિજાઃ વૃન્દાવનં ભગવતા કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા
દ્વિજોને કહું છું, વ્રજનું સ્થળ કાગડા અને કાગડીઓથી ભરાઈ ગયું; અને શ્રીકૃષ્ણે, જેમના કાર્યો ક્યારેય થાકતા નથી, તેમણે વ્રંદાવનને ધ્યાનમાં લીધું.
શુભેન મનસા ધ્યાતં ગવાં વૃદ્ધિમ્ અભીપ્સતા તતસ્ તત્રાતિરુક્ષે ઽપિ ધર્મકાલે દ્વિજોત્તમાઃ
પવિત્ર મનથી, ગાયોની વૃદ્ધિની ઈચ્છા રાખીને, તેમણે વ્રંદાવનનું ધ્યાન કર્યું; તેથી, શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ, એ ઉત્તમ ઋતુમાં પણ ત્યાં—
પ્રાવૃટ્કાલ ઇવાભૂચ્ ચ નવશષ્પં સમન્તતઃ સ સમાવાસિતઃ સર્વો વ્રજો વૃન્દાવને તતઃ
ચારે તરફ તાજું ઘાસ ફૂટ્યું અને બધું વરસાદી ઋતુ જેવું થઈ ગયું; ત્યારબાદ આખો વ્રજ વ્રંદાવનમાં વસ્યો.
શકટીવાટપર્યન્તચન્દ્રાર્ધાકારસંસ્થિતિઃ વત્સબાલૌ ચ સંવૃત્તૌ રામદામોદરૌ તતઃ
રથો અને વાડીઓની ગોઠવણી અર્ધચંદ્રાકાર હતી; અને ત્યાં રામ અને દામોદર બંને બાળકોએ ઉછેર લીધો.
તત્ર સ્થિતૌ તૌ ચ ગોષ્ઠે ચેરતુર્ બાલલીલયા બર્હિપત્ત્રકૃતાપીડૌ વન્યપુષ્પાવતંસકૌ
ત્યાં એ બંને ગોપગામમાં રહી, બાળલીલામાં ફરતા, મોરપાંખ અને જંગલના ફૂલો ધારણ કરીને રમતા હતા.
ગોપવેણુકૃતાતોદ્યપત્ત્રવાદ્યકૃતસ્વનૌ કાકપક્ષધરૌ બાલૌ કુમારાવ્ ઇવ પાવકૌ
ગોપીઓની વાંસળી અને પાનના વાદ્યો વગાડતાં, કાગડાની પાંખ જેવી વાળ ધરાવતા એ બે બાળક, બાળપણમાં જ બે અગ્નિ જેવા તેજસ્વી લાગતા.
હસન્તૌ ચ રમન્તૌ ચ ચેરતુસ્ તન્ મહદ્ વનમ્ ક્વચિદ્ ધસન્તાવ્ અન્યોન્યં ક્રીડમાનૌ તથા પરૈઃ
હસતાં અને રમતાં, એ બંને એ વિશાળ જંગલમાં ફરતા; ક્યારેક એકબીજાને જોઈને હસતા, અને પરસ્પર તથા બીજાઓ સાથે રમતા.