અક્ષૌહિણ્યો હિ બહુલા દિવ્યમૂર્તિધૃતાઃ સુરાઃ મહાબલાનાં દૃપ્તાનાં દૈત્યેન્દ્રાણાં મમોપરિ
અनेक અક્ષૌહિણી દેવતાઓ દિવ્ય રૂપ ધારણ કરીને મારા પર આવ્યા છે, પણ દૈત્યરાજાઓના દંભી અને શક્તિશાળી દળો સામે છે.
તદ્ભૂરિભારપીડાર્તા ન શક્નોમ્ય્ અમરેશ્વરાઃ વિભર્તુમ્ આત્માનમ્ અહમ્ ઇતિ વિજ્ઞાપયામિ વઃ
હે અમરેશ્વરો, આ ભારે ભારથી પીડાઈને, હવે હું પોતાને સહન કરી શકતી નથી; એ વાત હું તમને જણાવી રહી છું.
ક્રિયતાં તન્ મહાભાગા મમ ભારાવતારણમ્ યથા રસાતલં નાહં ગચ્છેયમ્ અતિવિહ્વલા
હે મહાભાગ્યશાળી દેવો, મારા ભાર ઉતારવાની વ્યવસ્થા કરો, જેથી હું અત્યંત દુઃખી થઈને પાતાળમાં ન જાઉં.
ઇત્ય્ આકર્ણ્ય ધરાવાક્યમ્ અશેષૈસ્ ત્રિદશૈસ્ તતઃ ભુવો ભારાવતારાર્થં બ્રહ્મા પ્રાહ ચ ચોદિતઃ
પૃથ્વીના આ વચન સાંભળી, સર્વે દેવતાઓએ પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા માટે બ્રહ્માને પ્રેર્યા, અને પછી બ્રહ્માએ બોલ્યા.
યદ્ આહ વસુધા સર્વં સત્યમ્ એતદ્ દિવૌકસઃ અહં ભવો ભવન્તશ્ ચ સર્વં નારાયણાત્મકમ્
પૃથ્વી જે કહ્યું એ બધું સાચું છે, હે દેવતાઓ! હું, ભવ અને તમે બધા, આપણે સૌના મૂળમાં નારાયણ જ છે.
વિભૂતયસ્ તુ યાસ્ તસ્ય તાસામ્ એવ પરસ્પરમ્ આધિક્યં ન્યૂનતા બાધ્યબાધકત્વેન વર્તતે
તેણી વિવિધ રૂપોમાં પરસ્પર વધારે કે ઓછું મહત્ત્વ હોય છે, અને એમાં એક બીજાને દબાવે કે માને છે.
તદ્ આગચ્છત ગચ્છામઃ ક્ષીરાબ્ધેસ્ તટમ્ ઉત્તમમ્ તત્રારાધ્ય હરિં તસ્મૈ સર્વં વિજ્ઞાપયામ વૈ
ચાલો, આપણે ઉત્તમ ક્ષીરસાગર કાંઠે જઈએ; ત્યાં હરિની પૂજા કરીને બધું એમને કહી દઈએ.
સર્વદૈવ જગત્યર્થે સ સર્વાત્મા જગન્મયઃ સ્વલ્પાંશેનાવતીર્યોર્વ્યાં ધર્મસ્ય કુરુતે સ્થિતિમ્
જગતના કલ્યાણ માટે, એ સર્વાત્મા, સર્વત્ર વ્યાપક ભગવાન, પોતાના થોડા અંશે પૃથ્વી પર અવતરી ધર્મની સ્થાપના કરે છે.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રયયૌ તત્ર સહ દેવૈઃ પિતામહઃ સમાહિતમના ભૂત્વા તુષ્ટાવ ગરુડધ્વજમ્
આ રીતે કહીને પિતામહ દેવતાઓ સાથે ત્યાં ગયા; મન એકાગ્ર કરીને તેમણે ગરુડધારી ભગવાનની સ્તુતિ કરી.
નમો નમસ્ તે ઽસ્તુ સહસ્રમૂર્તે સહસ્રબાહો બહુવક્ત્રપાદ નમો નમસ્ તે જગતઃ પ્રવૃત્તિ વિનાશસંસ્થાનપરાપ્રમેય
હજારો રૂપવાળા, હજારો હાથવાળા, અનેક મુખ અને પગવાળા, જગતને ઉત્પન્ન, લય અને સ્થિત કરનાર, અપરિચિત ભગવાન, તમને વારંવાર નમન.
સૂક્ષ્માતિસૂક્ષ્મં ચ બૃહત્પ્રમાણં ગરીયસામ્ અપ્ય્ અતિગૌરવાત્મન્ પ્રધાનબુદ્ધીન્દ્રિયવાક્પ્રધાન મૂલાપરાત્મન્ ભગવન્ પ્રસીદ
સૌથી સૂક્ષ્મ અને વિશાળ, મહાનોથી પણ મહાન, પ્રકૃતિ, બુદ્ધિ, ઇન્દ્રિયો અને વાણીના મૂળ અને પરમાત્મા, હે ભગવાન, કૃપા કરો.
એષા મહી દેવ મહીપ્રસૂતૈર્ મહાસુરૈઃ પીડિતશૈલબન્ધા પરાયણં ત્વાં જગતામ્ ઉપૈતિ ભારાવતારાર્થમ્ અપારપારમ્
હે ભગવાન, પૃથ્વી મહાન અસુરોથી પીડાઈને, પર્વતોમાં બંધાઈને, અહિયાં તમારી પાસે, જગતના આશ્રય, પોતાના ભાર ઉતારવા આવી છે.
એતે વયં વૃત્રરિપુસ્ તથાયં નાસત્યદસ્રૌ વરુણસ્ તથૈષઃ ઇમે ચ રુદ્રા વસવઃ સસૂર્યાઃ સમીરણાગ્નિપ્રમુખાસ્ તથાન્યે
અહીં અમે, વૃત્રને મારનાર, આ બંને અશ્વિનીકુમાર, વરુણ, અને આ, રુદ્રો, વસુઓ, સૂર્ય સાથે, પવન, અગ્નિ અને બીજા દેવતાઓ હાજર છે.
સુરાઃ સમસ્તાઃ સુરનાથ કાર્યમ્ એભિર્ મયા યચ્ ચ તદ્ ઈશ સર્વમ્ આજ્ઞાપયાજ્ઞાં પ્રતિપાલયન્તસ્ તવૈવ તિષ્ઠામ સદાસ્તદોષાઃ
હે દેવોના દેવ, બધા દેવતાઓ અહીં એકઠા થયા છે; મેં જે કર્યું છે એ પણ તમારી આજ્ઞાથી, અમે હંમેશા તમારી આજ્ઞા પાળીએ છીએ, નિર્દોષ છીએ.
એવં સંસ્તૂયમાનસ્ તુ ભગવાન્ પરમેશ્વરઃ ઉજ્જહારાત્મનઃ કેશૌ સિતકૃષ્ણૌ દ્વિજોત્તમાઃ
આ રીતે સ્તુતિ થતાં પરમેશ્વર ભગવાને પોતાના શરીરમાંથી એક સફેદ અને એક કાળો વાળ કાઢ્યો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
ઉવાચ ચ સુરાન્ એતૌ મત્કેશૌ વસુધાતલે અવતીર્ય ભુવો ભારક્લેશહાનિં કરિષ્યતઃ
તેમણે દેવતાઓને કહ્યું: મારા આ બે વાળ પૃથ્વી પર અવતરીને પૃથ્વીનો ભાર અને દુઃખ દૂર કરશે.
સુરાશ્ ચ સકલાઃ સ્વાંશૈર્ અવતીર્ય મહીતલે કુર્વન્તુ યુદ્ધમ્ ઉન્મત્તૈઃ પૂર્વોત્પન્નૈર્ મહાસુરૈઃ
બધા દેવતાઓએ પોતાના અંશો સાથે પૃથ્વી પર અવતરીને, પેહલા ઉત્પન્ન થયેલા પાગલ મહાસુરો સામે યુદ્ધ કરવું જોઈએ.
તતઃ ક્ષયમ્ અશેષાસ્ તે દૈતેયા ધરણીતલે પ્રયાસ્યન્તિ ન સંદેહો નાનાયુધવિચૂર્ણિતાઃ
પછી પૃથ્વી પરના બધા દૈત્યો વિવિધ શસ્ત્રોથી નાશ પામશે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
વસુદેવસ્ય યા પત્ની દેવકી દેવતોપમા તસ્યા ગર્ભો ઽષ્ટમો ઽયં તુ મત્કેશો ભવિતા સુરાઃ
વસુદેવની પત્ની દેવકી, જે દેવીઓ જેવી છે, તેના ગર્ભમાં આઠમો ગર્ભ, એ જ મારો વાળ હશે, હે દેવતાઓ.
અવતીર્ય ચ તત્રાયં કંસં ઘાતયિતા ભુવિ કાલનેમિસમુદ્ભૂતમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વાન્તર્દધે હરિઃ
ત્યાં અવતરીને એ કાલનેમિમાંથી જન્મેલા કંસનો સંહાર કરશે; આવું કહીને હરિ અદૃશ્ય થયા.
અદૃશ્યાય તતસ્ તે ઽપિ પ્રણિપત્ય મહાત્મને મેરુપૃષ્ઠં સુરા જગ્મુર્ અવતેરુશ્ ચ ભૂતલે
પછી તેઓ પણ એ મહાત્માને નમન કરીને, જે અદૃશ્ય થઈ ગયા હતા, મેરુ પર્વતની ચોટી પર ગયા અને ત્યાંથી પૃથ્વી પર અવતર્યા.
કંસાય ચાષ્ટમો ગર્ભો દેવક્યા ધરણીતલે ભવિષ્યતીત્ય્ આચચક્ષે ભગવાન્ નારદો મુનિઃ
દેવકીનો આઠમો ગર્ભ પૃથ્વી પર કંસ માટે જન્મશે—આવું ભગવત નારદ મુનીએ જાહેર કર્યું.
કંસો ઽપિ તદ્ ઉપશ્રુત્ય નારદાત્ કુપિતસ્ તતઃ દેવકીં વસુદેવં ચ ગૃહે ગુપ્તાવ્ અધારયત્
કંસે જ્યારે નારદ પાસેથી આ વાત સાંભળી, ત્યારે તે ગુસ્સે થઈ ગયો અને દેવકી અને વસુદેવને પોતાના ઘરમાં કડક નજર હેઠળ રાખી દીધા.
જાતં જાતં ચ કંસાય તેનૈવોક્તં યથા પુરા તથૈવ વસુદેવો ઽપિ પુત્રમ્ અર્પિતવાન્ દ્વિજાઃ
પહેલાં જેમ થતું આવતું હતું એમ, જ્યારે પણ બાળક જન્મતું, ત્યારે વસુદેવ એ બાળક કંસને સોંપી દેતા, હે દ્વિજો.
હિરણ્યકશિપોઃ પુત્રાઃ ષડ્ગર્ભા ઇતિ વિશ્રુતાઃ વિષ્ણુપ્રયુક્તા તાન્ નિદ્રા ક્રમાદ્ ગર્ભે ન્યયોજયત્
હિરણ્યકશિપુના છ પુત્રો, જેમને 'છ ગર્ભ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેમને વિષ્ણુની ઈચ્છાથી, નિદ્રાએ એક પછી એક માતાના ગર્ભમાં મુક્યા.
યોગનિદ્રા મહામાયા વૈષ્ણવી મોહિતં યયા અવિદ્યયા જગત્ સર્વં તામ્ આહ ભગવાન્ હરિઃ
યોગનિદ્રા, મહામાયા, વૈષ્ણવી શક્તિ, જેના દ્વારા આખું જગત અજ્ઞાનથી મોહિત થાય છે, તેને ભગવાન હરિએ સંબોધી.
ગચ્છ નિદ્રે મમાદેશાત્ પાતાલતલસંશ્રયાન્ એકૈકશ્યેન ષડ્ગર્ભાન્ દેવકીજઠરે નય
હે નિદ્રા, મારા આદેશથી પાતાળમાં રહેલા છ ગર્ભોને એક પછી એક દેવકીના ગર્ભમાં લઈ જા.
હતેષુ તેષુ કંસેન શેષાખ્યો ઽંશસ્ તતો ઽનઘઃ અંશાંશેનોદરે તસ્યાઃ સપ્તમઃ સંભવિષ્યતિ
જ્યારે કંસ એ છ બાળકોને મારી નાખશે, ત્યારબાદ નિર્દોષ શેષ નામનો મહાન, પોતાના અંશથી સાતમો ગર્ભ બનીને તેના ગર્ભમાં આવશે.
ગોકુલે વસુદેવસ્ય ભાર્યા વૈ રોહિણી સ્થિતા તસ્યાઃ પ્રસૂતિસમયે ગર્ભો નેયસ્ ત્વયોદરમ્
ગોકુલમાં વસુદેવની પત્ની રોહિણી રહે છે; તેના પ્રસવ સમયે, એ ગર્ભને તું તેના ગર્ભમાં મૂકી દે.
સપ્તમો ભોજરાજસ્ય ભયાદ્ રોધોપરોધતઃ દેવક્યાઃ પતિતો ગર્ભ ઇતિ લોકો વદિષ્યતિ
ભોજરાજના ડર અને અટકાવ-દબાણને લીધે, લોકો કહેશે કે દેવકીનો સાતમો ગર્ભ પડી ગયો છે.