અશ્વશીર્ષ મહાઘોણ મહાપુરુષવિગ્રહ મધુકૈટભહન્ત્રે ચ નમસ્ તે તુરગાનન
ઘોડાની માથાવાળા, મજબૂત ગળાવાળા, મહાપુરુષના સ્વરૂપવાળા, મધુ અને કૈટભના સંહારક, હે તુરગાનન, તમને વંદન.
મહાકમઠભોગાય પૃથિવ્યુદ્ધરણાય ચ વિધૃતાદ્રિસ્વરૂપાય મહાકૂર્માય તે નમઃ
મહાકાચબાના સ્વરૂપવાળા, ધરતીને ઉપાડનાર, પર્વતને ધારણ કરનાર મહાકૂર્મ, તમને વંદન.
નમો મહાવરાહાય પૃથિવ્યુદ્ધારકારિણે નમશ્ ચાદિવરાહાય વિશ્વરૂપાય વેધસે
મહાવરાહ, ધરતીને ઉપાડનાર, પ્રાચીન વરાહ, સર્વરૂપ, સર્જનહાર, તમને વંદન.
નમો ઽનન્તાય સૂક્ષ્માય મુખ્યાય ચ વરાય ચ પરમાણુસ્વરૂપાય યોગિગમ્યાય તે નમઃ
અનંત, સૂક્ષ્મ, મુખ્ય અને શ્રેષ્ઠ, પરમાણુ સ્વરૂપ ધરાવનાર, યોગીઓ જે તમને પામી શકે છે, તમને વંદન.
તસ્મૈ નમઃ કારણકારણાય યોગીન્દ્રવૃત્તનિલયાય સુદુર્વિદાય ક્ષીરાર્ણવાશ્રિતમહાહિસુતલ્પગાય તુભ્યં નમઃ કનકરત્નસુકુણ્ડલાય
કારણોના પણ કારણ, યોગીઓના વર્તનને નિવાસસ્થાન, અત્યંત દુર્લભ, ક્ષીરસાગરમાં મહાન સાપ પર શયન કરનાર, સોનાના રત્નજડિત કુંડલ ધારણ કરનાર, તમને વંદન.
ઇત્થં સ્તુતસ્ તદા તેન પ્રીતઃ પ્રોવાચ માધવઃ ક્ષિપ્રં બ્રૂહિ મુનિશ્રેષ્ઠ મત્તો યદ્ અભિવાઞ્છસિ
આ રીતે સ્તુતિ થતાં, ત્યારે પ્રસન્ન થઈને માધવે કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, તું મારી પાસે જે ઇચ્છે છે તે જલદી કહો.'
સંસારે ઽસ્મિઞ્ જગન્નાથ દુસ્તરે લોમહર્ષણે અનિત્યે દુઃખબહુલે કદલીદલસંનિભે
આ સંસારમાં, હે જગન્નાથ, જે પાર કરવું અઘરું છે, રોમાંચક, અસ્થિર, દુઃખથી ભરેલું અને કેળાના પાન જેવું છે,
નિરાશ્રયે નિરાલમ્બે જલબુદ્બુદચઞ્ચલે સર્વોપદ્રવસંયુક્તે દુસ્તરે ચાતિભૈરવે
જેમાં કોઈ આધાર નથી, કોઈ આધાર બાકી નથી, પાણીના બબ્બુડાની જેમ ચંચળ છે, સર્વ પ્રકારની આપત્તિઓથી ભરેલું છે, પાર કરવું અઘરું અને અત્યંત ભયાનક છે,
ભ્રમામિ સુચિરં કાલં માયયા મોહિતસ્ તવ ન ચાન્તમ્ અભિગચ્છામિ વિષયાસક્તમાનસઃ
હું તારી માયાથી ભ્રમિત થઈ, વિષયોમાં મન લગાડીને, ઘણાં સમયથી ભટકું છું અને અંત સુધી પહોંચી શકતો નથી.
ત્વામ્ અહં ચાદ્ય દેવેશ સંસારભયપીડિતઃ ગતો ઽસ્મિ શરણં કૃષ્ણ મામ્ ઉદ્ધર ભવાર્ણવાત્
હે દેવેશ, સંસારના ભયથી પીડાઈને, આજે હું તારી શરણ આવી ગયો છું, હે કૃષ્ણ, મને સંસારમાંથી ઉગારી લો.
ગન્તુમ્ ઇચ્છામિ પરમં પદં યત્ તે સનાતનમ્ પ્રસાદાત્ તવ દેવેશ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્
હું તમારી એ સર્વોચ્ચ અવિનાશી સ્થિતિમાં પહોંચવા ઇચ્છું છું, દેવેશ, જે તમારા કૃપાથી જ મળે છે અને જ્યાંથી પાછા આવવું બહુ દુર્લભ છે.
ભક્તો ઽસિ મે મુનિશ્રેષ્ઠ મામ્ આરાધય નિત્યશઃ મત્પ્રસાદાદ્ ધ્રુવં મોક્ષં પ્રાપ્યસિ ત્વં સમીહિતમ્
મુનિશ્રેષ્ઠ, તું તો મારો ભક્ત છે; હંમેશા મારી ભક્તિ કર. મારી કૃપાથી તું નિશ્ચયે જ એ મોક્ષ પ્રાપ્ત કરીશ, જે તારે ઇચ્છેલો છે.
મદ્ભક્તાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ સ્ત્રિયઃ શૂદ્રાન્ત્યજાતિજાઃ પ્રાપ્નુવન્તિ પરાં સિદ્ધિં કિં પુનસ્ ત્વં દ્વિજોત્તમ
મારા ભક્તો કશ્યપ, વૈશ્ય, સ્ત્રીઓ, શૂદ્રો અને નીચી જાતિના લોકો—even તેઓ પણ સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ મેળવે છે; તો પછી, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તું તો એથી પણ વધુ પાત્ર છે.
શ્વપાકો ઽપિ ચ મદ્ભક્તઃ સમ્યક્ શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ પ્રાપ્નોત્ય્ અભિમતાં સિદ્ધિમ્ અન્યેષાં તત્ર કા કથા
અગ્નિખાદક પણ જો મારી ભક્તિ અને શ્રદ્ધાથી ભરપૂર હોય, તો તે પણ ઇચ્છિત સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે; તો બીજાઓની તો વાત જ શું?
એવમ્ ઉક્ત્વા તુ તં વિપ્રાઃ સ દેવો ભક્તવત્સલઃ દુર્વિજ્ઞેયગતિર્ વિષ્ણુસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત
આ રીતે કહ્યું પછી, હે વિદ્વાનો, ભક્તપ્રેમી અને દુર્લભ માર્ગવાળા એ વિષ્ણુ ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.
ગતે તસ્મિન્ મુનિશ્રેષ્ઠાઃ કણ્ડુઃ સંહૃષ્ટમાનસઃ સર્વાન્ કામાન્ પરિત્યજ્ય સ્વસ્થચિત્તો ભવત્ પુનઃ
તે વિષ્ણુના વિદાય પછી, મુનિશ્રેષ્ઠ કંડુ આનંદિત મનથી સર્વ ઇચ્છાઓ ત્યજી, ફરીથી સ્વસ્થ અને સ્થિર ચિત્તવાળા બન્યા.
સર્વેન્દ્રિયાણિ સંયમ્ય નિર્મમો નિરહંકૃતિઃ એકાગ્રમાનસઃ સમ્યગ્ ધ્યાત્વા તં પુરુષોત્તમમ્
સર્વ ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખી, મમત્વ અને અહંકાર છોડીને, એકાગ્ર મનથી તેમણે એ પુરુષોત્તમનું યોગ્ય રીતે ધ્યાન કર્યું.
નિર્લેપં નિર્ગુણં શાન્તં સત્તામાત્રવ્યવસ્થિતમ્ અવાપ પરમં મોક્ષં સુરાણામ્ અપિ દુર્લભમ્
એવી અવ્યક્ત, ગુણરહિત, શાંત અને માત્ર સત્તામાં સ્થિત પરમ મોક્ષ પ્રાપ્ત કર્યો, જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે.
યઃ પઠેચ્ છૃણુયાદ્ વાપિ કથાં કણ્ડોર્ મહાત્મનઃ વિમુક્તઃ સર્વપાપેભ્યઃ સ્વર્ગલોકં સ ગચ્છતિ
જે કોઈ મહાત્મા કંડુની આ કથા વાંચે કે સાંભળે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ સ્વર્ગલોકમાં જાય છે.
એવં મયા મુનિશ્રેષ્ઠાઃ કર્મભૂમિર્ ઉદાહૃતા મોક્ષક્ષેત્રં ચ પરમં દેવં ચ પુરુષોત્તમમ્
હે મુનિશ્રેષ્ઠો, મેં કર્મભૂમિ, પરમ મોક્ષક્ષેત્ર અને સર્વોચ્ચ દેવ પુરુષોત્તમનું વર્ણન કર્યું છે.
યે પશ્યન્તિ વિભું સ્તુવન્તિ વરદં ધ્યાયન્તિ મુક્તિપ્રદં ભક્ત્યા શ્રીપુરુષોત્તમાખ્યમ્ અજરં સંસારદુઃખાપહમ્
જે લોકો શ્રીપુરુષોત્તમનું, જે વરદાન અને મોક્ષ આપનાર, અજર અને સંસારદુખ દૂર કરનાર છે, દર્શન કરે, સ્તુતિ કરે અને ભક્તિપૂર્વક ધ્યાન કરે,
તે ભુક્ત્વા મનુજેન્દ્રભોગમ્ અમલાઃ સ્વર્ગે ચ દિવ્યં સુખં પશ્ચાદ્ યાન્તિ સમસ્તદોષરહિતાઃ સ્થાનં હરેર્ અવ્યયમ્
તે લોકો મનુષ્યરાજા જેવો ભોગ અને સ્વર્ગમાં દિવ્ય સુખ ભોગવી, પછી સર્વ દોષોથી રહિત થઈ, હરિનું અવિનાશી સ્થાન પ્રાપ્ત કરે છે.
વ્યાસસ્ય વચનં શ્રુત્વા મુનયઃ સંયતેન્દ્રિયાઃ પ્રીતા બભૂવુઃ સંહૃષ્ટા વિસ્મિતાશ્ ચ પુનઃ પુનઃ
વ્યાસજીના વચન સાંભળીને, સંયમિત ઇન્દ્રિયવાળા મુનિઓ આનંદિત, પ્રફુલ્લિત અને વારંવાર આશ્ચર્યચકિત થયા.
અહો ભારતવર્ષસ્ય ત્વયા સંકીર્તિતા ગુણાઃ તદ્વચ્ છ્રીપુરુષાખ્યસ્ય ક્ષેત્રસ્ય પુરુષોત્તમ
અરે! તમે ભારતભૂમિના ગુણો અને એ જ રીતે શ્રીપુરુષ નામના ક્ષેત્રના ગુણો પણ વર્ણન કર્યા, હે પુરુષોત્તમ.
વિસ્મયો હિ ન ચૈકસ્ય શ્રુત્વા માહાત્મ્યમ્ ઉત્તમમ્ પુરુષાખ્યસ્ય ક્ષેત્રસ્ય પ્રીતિશ્ ચ વદતાં વર
પુરુષ નામના ક્ષેત્રનું સર્વોચ્ચ મહાત્મ્ય સાંભળીને, આશ્ચર્ય માત્ર એકને જ નથી થતું; આનંદ પણ સર્વેને થાય છે, હે વક્તાશ્રેષ્ઠ.
ચિરાત્ પ્રભૃતિ ચાસ્માકં સંશયો હૃદિ વર્તતે ત્વદૃતે સંશયસ્યાસ્ય ચ્છેત્તા નાન્યો ઽસ્તિ ભૂતલે
લાંબા સમયથી અમારા હૃદયમાં એક શંકા છે; તમારા સિવાય પૃથ્વી પર એ શંકા દૂર કરી શકે એવો બીજો કોઈ નથી.
ઉત્પત્તિં બલદેવસ્ય કૃષ્ણસ્ય ચ મહીતલે ભદ્રાયાશ્ ચૈવ કાર્ત્સ્ન્યેન પૃચ્છામસ્ ત્વાં મહામુને
હે મહામુનિ, અમે તમને બલદેવ, કૃષ્ણ અને ભદ્રાની પૃથ્વી પર થયેલી જન્મકથા સંપૂર્ણ રીતે પૂછીએ છીએ.
કિમર્થં તૌ સમુત્પન્નૌ કૃષ્ણસંકર્ષણાવ્ ઉભૌ વસુદેવસુતૌ વીરૌ સ્થિતૌ નન્દગૃહે મુને
કયા હેતુથી કૃષ્ણ અને સંકર્ષણ, આ બંને વસુદેવના વીર પુત્રો, જન્મ્યા અને મુનિ, તેઓ નંદના ઘરમાં કેમ રહ્યા?
નિઃસારે મૃત્યુલોકે ઽસ્મિન્ દુઃખપ્રાયે ઽતિચઞ્ચલે જલબુદ્બુદસંકાશે ભૈરવે લોમહર્ષણે
આ મૃત્યુલોકમાં, જ્યાં કશુંય સાચું નથી, દુઃખ જ વધારે છે, જીવન બહુ અસ્થિર છે, પાણીના બુલબુલા જેવું ક્ષણભંગુર છે, અને બધું જ ભયાનક અને રોમાચક છે—
વિણ્મૂત્રપિચ્છલં કષ્ટં સંકટં દુઃખદાયકમ્ કથં ઘોરતરં તેષાં ગર્ભવાસમ્ અરોચત
જ્યાં ગર્ભવાસમાં રહેવું, જે मलમૂત્રથી ભીનું, દુઃખદાયક, કષ્ટમય અને વધુ ભયાનક છે—ત્યાં તેમને કેવી રીતે આનંદ આવ્યો હશે?