તતઃ પ્રહસ્ય મુદિતા સા તં પ્રાહ મહામુનિમ્ કિમ્ અદ્ય સર્વધર્મજ્ઞ પરિવૃત્તમ્ અહસ્ તવ ગતમ્ એતન્ ન કુરુતે વિસ્મયં કસ્ય કથ્યતે
પછી, આનંદથી હસીને, એ સ્ત્રીએ મહર્ષિને કહ્યું: 'હે સર્વ ધર્મ જાણનારા, આજે જ તમારો દિવસ વળી ગયો છે? આમાં તો કોઈને આશ્ચર્ય જ નહીં લાગે, કોને આ વાત કહેવી છે?'
પ્રાતસ્ ત્વમ્ આગતા ભદ્રે નદીતીરમ્ ઇદં શુભમ્ મયા દૃષ્ટાસિ સુશ્રોણિ પ્રવિષ્ટા ચ મમાશ્રમમ્
પ્રભાતે, હે શુભે, તમે આ સુંદર નદીકાંઠે આવ્યા હતા; હું તને જોયા પછી, હે સુંદર કટિવાળી, તું મારા આશ્રમમાં પ્રવેશી ગઈ.
ઇયં ચ વર્તતે સંધ્યા પરિણામમ્ અહો ગતમ્ અવહાસઃ કિમર્થો ઽયં સદ્ભાવઃ કથ્યતાં મમ
હવે સાંજ આવી ગઈ છે, દિવસ પૂરો થયો છે; આ મજાકનો અર્થ શું છે? સાચી સ્થિતિ મને કહો.
પ્રત્યૂષસ્ય્ આગતા બ્રહ્મન્ સત્યમ્ એતન્ ન મે મૃષા કિંત્વ્ અદ્ય તસ્ય કાલસ્ય ગતાન્ય્ અબ્દશતાનિ તે
પ્રભાતે તમે આવ્યા, હે બ્રાહ્મણ, આ સાચું છે, હું ખોટું નથી બોલતો; પણ આજે એ સમયગાળામાં, તમારા માટે અનેક સો વર્ષ વીતી ગયા છે.
તતઃ સસાધ્વસો વિપ્રસ્ તાં પપ્રચ્છાયતેક્ષણામ્ કથ્યતાં ભીરુ કઃ કાલસ્ ત્વયા મે રમતઃ સદા
પછી, ડરથી કંપતા ઋષિએ વિશાળ આંખવાળી એ સ્ત્રીને પૂછ્યું: 'હે ભયભીત, મને કહો, મારા સાથે રહેતાં કેટલો સમય વીતી ગયો?'
સપ્તોત્તરાણ્ય્ અતીતાનિ નવવર્ષશતાનિ ચ માસાશ્ ચ ષટ્ તથૈવાન્યત્ સમતીતં દિનત્રયમ્
સાત સો નવ વર્ષ, છ મહિના અને ત્રણ દિવસ વીતી ગયા છે.
સત્યં ભીરુ વદસ્ય્ એતત્ પરિહાસો ઽથવા શુભે દિનમ્ એકમ્ અહં મન્યે ત્વયા સાર્ધમ્ ઇહોષિતમ્
હે ભયભીત, તું જે કહે છે એ સાચું છે કે મજાક છે, હે શુભે? મને તો લાગે છે કે તારા સાથે અહીં ફક્ત એક જ દિવસ પસાર થયો છે.
વદિષ્યામ્ય્ અનૃતં બ્રહ્મન્ કથમ્ અત્ર તવાન્તિકે વિશેષાદ્ અદ્ય ભવતા પૃષ્ટા માર્ગાનુગામિના
હે બ્રાહ્મણ, હું અહીં તમારી સામે ખોટું કેમ બોલું? ખાસ કરીને આજે, જ્યારે તમે સાચી રીતે મને પૂછ્યું છે.
નિશમ્ય તદ્ વચસ્ તસ્યાઃ સ મુનિર્ દ્વિજસત્તમાઃ ધિગ્ ધિઙ્ મામ્ ઇત્ય્ અનાચારં વિનિન્દ્યાત્માનમ્ આત્મના
એના વચન સાંભળીને, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઋષિએ પોતાને ધિક્કારતા કહ્યું: 'અરે, અરે, મારા જેવા માટે શરમ છે!' એમ પોતાના દુર્વ્યવહારને પોતે જ નિંદા કરી.
તપાંસિ મમ નષ્ટાનિ હતં બ્રહ્મવિદાં ધનમ્ હૃતો વિવેકઃ કેનાપિ યોષિન્ મોહાય નિર્મિતા
મારા તપ નષ્ટ થઈ ગયા, બ્રહ્મજ્ઞાનીઓનું ધન ગુમાયું, વિવેક કોઈએ ચોરી લીધો, અને સ્ત્રી મોહ માટે સર્જાઈ છે.
ઊર્મિષટ્કાતિગં બ્રહ્મ જ્ઞેયમ્ આત્મજયેન મે ગતિર્ એષા કૃતા યેન ધિક્ તં કામમહાગ્રહમ્
છહ તરંગો કરતાં ઉપર બ્રહ્મને આત્મસંયમથી જ ઓળખી શકાય છે; એ જ મારું માર્ગ છે, જેના દ્વારા મેં એ મહાન કામના રૂપી લાલચને જીત્યો છે—એવા ઇચ્છાને શરમ આવે.
વ્રતાનિ સર્વવેદાશ્ ચ કારણાન્ય્ અખિલાનિ ચ નરકગ્રામમાર્ગેણ કામેનાદ્ય હતાનિ મે
મારા બધા વ્રતો, બધા વેદો અને સર્વ કારણો—આજે કામના મારફતે, નરક તરફ જતાં માર્ગે, બધી બરબાદ થઈ ગઈ છે.
ન ત્વાં કરોમ્ય્ અહં ભસ્મ ક્રોધતીવ્રેણ વહ્નિના સતાં સાપ્તપદં મૈત્ર્યમ્ ઉષિતો ઽહં ત્વયા સહ
હું તારા પર પ્રખર ક્રોધની આગથી તને ભસ્મ કરી નાખતો નથી, કારણ કે સજ્જનોની રીતે હું તારી સાથે સાત પગલાંની મિત્રતા નિભાવી છે.
અથવા તવ દોષઃ કઃ કિં વા કુર્યામ્ અહં તવ મમૈવ દોષો નિતરાં યેનાહમ્ અજિતેન્દ્રિયઃ
કે પછી, તારો શું દોષ? હું તને શું કરી શકું? દોષ તો આખો મારો જ છે, કારણ કે હું ઇન્દ્રિયોને જીત્યો નથી.
યથા શક્રપ્રિયાર્થિન્યા કૃતો મત્તપસો વ્યયઃ ત્વયા દૃષ્ટિમહામોહમનુનાહં જુગુપ્સિતઃ
જેમ શક્રને પ્રસન્ન કરવા માટે મારા ઉન્મત્ત તપસ્યાનો વ્યય થયો, તેમ તારી દૃષ્ટિ અને મહાન મોહથી હું નિંદનીય બની ગયો છું.
યાવદ્ ઇત્થં સ વિપ્રર્ષિસ્ તાં બ્રવીતિ સુમધ્યમામ્ તાવત્ સ્ખલત્સ્વેદજલા સા બભૂવાતિવેપથુઃ
જ્યાં સુધી ઋષિ એ સુંદર કટિવાળી સ્ત્રીને આવું બોલતા રહ્યા, ત્યાં સુધી તે ઘમઘમતી, પરસેવાથી ભીની અને ખૂબ ગભરાયેલી બની ગઈ.
પ્રવેપમાનાં સ ચ તાં સ્વિન્નગાત્રલતાં સતીમ્ ગચ્છ ગચ્છેતિ સક્રોધમ્ ઉવાચ મુનિસત્તમઃ
તેના કાંપતા, લતાજીવી શરીર પર પરસેવો જોઈને, મહાન ઋષિએ ગુસ્સાથી કહ્યું: 'જા, જા!'
સા તુ નિર્ભર્ત્સિતા તેન વિનિષ્ક્રમ્ય તદાશ્રમાત્ આકાશગામિની સ્વેદં મમાર્જ તરુપલ્લવૈઃ
તેને ઋષિએ ડાટતાં, તે આશ્રમમાંથી નીકળી ગઈ અને આકાશમાં ઉડીને વૃક્ષોના પાંદડાંથી પોતાનો પરસેવો પુંછવા લાગી.
વૃક્ષાદ્ વૃક્ષં યયૌ બાલા ઉદગ્રારુણપલ્લવૈઃ નિર્મમાર્જ ચ ગાત્રાણિ ગલત્સ્વેદજલાનિ વૈ
યુવતી વૃક્ષેથી વૃક્ષે ગઈ અને કુમળા લાલ પાંદડાંથી પોતાના શરીર પર પડેલો પરસેવો પુંછતી રહી.
ઋષિણા યસ્ તદા ગર્ભસ્ તસ્યા દેહે સમાહિતઃ નિર્જગામ સરોમાઞ્ચસ્વેદરૂપી તદઙ્ગતઃ
પછી ઋષિએ તેનો બીજ તેના શરીરમાં મૂક્યો, અને એ બીજ પરસેવાના રૂપે તેના અંગોથી બહાર આવ્યું.
તં વૃક્ષા જગૃહુર્ ગર્ભમ્ એકં ચક્રે ચ મારુતઃ સોમેનાપ્યાયિતો ગોભિઃ સ તદા વવૃદ્ધે શનૈઃ
એ બીજને વૃક્ષોએ પકડી લીધું, પવનએ તેને એક કર્યું; ચંદ્ર અને ગાયોના પોષણથી તે ધીરે ધીરે વિકસ્યું.
મારિષા નામ કન્યાભૂદ્ વૃક્ષાણાં ચારુલોચના પ્રાચેતસાનાં સા ભાર્યા દક્ષસ્ય જનની દ્વિજાઃ
વૃક્ષોમાંથી મારીષા નામની સુંદર આંખોવાળી કન્યા જન્મી; તે પ્રાચેતસની પત્ની અને દક્ષની માતા બની, હે દ્વિજો.
સ ચાપિ ભગવાન્ કણ્ડુઃ ક્ષીણે તપસિ સત્તમઃ પુરુષોત્તમાખ્યં ભો વિપ્રા વિષ્ણોર્ આયતનં યયૌ
અને ભગવાન કંડુ, જ્યારે તેમનું તપસ્યાનું ફળ પૂરું થયું, ત્યારે, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, પુરુષોત્તમ નામના વિષ્ણુના ધામે ગયા.
દદર્શ પરમં ક્ષેત્રં મુક્તિદં ભુવિ દુર્લભમ્ દક્ષિણસ્યોદધેસ્ તીરે સર્વકામફલપ્રદમ્
ત્યાં તેણે પરમ પવિત્ર ક્ષેત્ર જોયું, જે મુક્તિ આપનારું અને ધરતી પર દુર્લભ છે; દક્ષિણના સમુદ્રકાંઠે, સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરનારું.
સુરમ્યં વાલુકાકીર્ણં કેતકીવનશોભિતમ્ નાનાદ્રુમલતાકીર્ણં નાનાપક્ષિરુતં શિવમ્
એ સ્થળ મનોહર, રેતીથી ઢંકાયેલું, કેતકીના વનોથી શોભાયમાન, વિવિધ વૃક્ષો અને લતાઓથી ભરેલું અને અનેક પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતું, પવિત્ર હતું.
સર્વત્ર સુખસંચારં સર્વર્તુકુસુમાન્વિતમ્ સર્વસૌખ્યપ્રદં નૄણાં ધન્યં સર્વગુણાકરમ્
એ સ્થળે સર્વત્ર સરળ સંચાર, બધાં ઋતુઓના ફૂલોની શોભા, મનુષ્યોને સર્વ સુખ આપનારું, ધન્ય અને સર્વ ગુણોથી ભરપૂર હતું.
ભૃગ્વાદ્યૈઃ સેવિતં પૂર્વં મુનિસિદ્ધવરૈસ્ તથા ગન્ધર્વૈઃ કિંનરૈર્ યક્ષૈસ્ તથાન્યૈર્ મોક્ષકાઙ્ક્ષિભિઃ
એ સ્થળે પહેલાં ભૃગુ વગેરે ઋષિઓ, સિદ્ધો, ગંધર્વો, કિન્નરો, યક્ષો અને મોક્ષ ઇચ્છનાર અન્યોએ સેવા કરી હતી.
દદર્શ ચ હરિં તત્ર દેવૈઃ સર્વૈર્ અલંકૃતમ્ બ્રાહ્મણાદ્યૈસ્ તથા વર્ણૈર્ આશ્રમસ્થૈર્ નિષેવિતમ્
ત્યાં તેણે હરિને જોયા, જે સર્વ દેવતાઓથી શોભાયમાન હતા, બ્રાહ્મણો અને અન્ય વર્ણોના તથા આશ્રમવાસીઓ દ્વારા સેવા પામતા હતા.
દૃષ્ટ્વૈવ સ તદા ક્ષેત્રં દેવં ચ પુરુષોત્તમમ્ કૃતકૃત્યમ્ ઇવાત્માનં મેને સ મુનિસત્તમઃ
તે પવિત્ર ક્ષેત્ર અને સર્વોચ્ચ ભગવાનને જોઈને, મહાન ઋષિએ પોતાને જીવનસફળ માન્યો.
તત્રૈકાગ્રમના ભૂત્વા ચકારારાધનં હરેઃ બ્રહ્મપારમયં કુર્વઞ્ જપમ્ એકાગ્રમાનસઃ ઊર્ધ્વબાહુર્ મહાયોગી સ્થિત્વાસૌ મુનિસત્તમઃ
ત્યાં મન એકાગ્ર કરીને, મહાયોગીએ ઊંચા હાથ કરીને, એકાગ્ર ચિત્તથી હરિની આરાધના શરૂ કરી, અને પરમ બ્રહ્મમંત્રનો જાપ કર્યો.