વવૌ ગન્ધવહશ્ ચૈવ મલયાદ્રિનિકેતનઃ પુષ્પાન્ ઉચ્ચાવચાન્ મેધ્યાન્ પાતયંશ્ ચ શનૈઃ શનૈઃ
મલય પર્વત પર વસતા સુગંધિત પવને ધીમે ધીમે ફૂંક માર્યો અને ઊંચા-નીચા પવિત્ર ફૂલો ધીરે ધીરે ઝરવા લાગ્યા.
પુષ્પબાણધરશ્ ચૈવ ગત્વા તસ્ય સમીપતઃ મુનેશ્ ચ ક્ષોભયામ્ આસ કામસ્ તસ્યાપિ માનસમ્
પુષ્પબાણધારી કામદેવ ત્યાં જઈને, એ મુનિની નજીક પહોંચ્યો અને મુનિનું મન પણ ચંચળ કરી દીધું.
તતો ગીતધ્વનિં શ્રુત્વા મુનિર્ વિસ્મિતમાનસઃ જગામ યત્ર સા સુભ્રૂઃ કામબાણપ્રપીડિતઃ
પછી, ગીતની ધ્વનિ સાંભળી, આશ્ચર્યચકિત મનથી એ મુનિ, પ્રેમના બાણોથી પીડિત થઈ, એ સુંદર ભ્રૂવાળી સ્ત્રી પાસે ગયો.
દૃષ્ટ્વા તામ્ આહ સંદૃષ્ટો વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ભ્રષ્ટોત્તરીયો વિકલઃ પુલકાઞ્ચિતવિગ્રહઃ
એને જોઈને, મુનિ આશ્ચર્યથી ફાટેલી આંખો સાથે, ઉપરનું વસ્ત્ર ખસી ગયેલું, ગભરાયેલો અને રોમાંચિત શરીર સાથે, એ સ્ત્રીને સંબોધી બોલ્યો.
કાસિ કસ્યાસિ સુશ્રોણિ સુભગે ચારુહાસિનિ મનો હરસિ મે સુભ્રુ બ્રૂહિ સત્યં સુમધ્યમે
હે સુંદર કટિવાળી, શુભલક્ષણી, મીઠા સ્મિતવાળી, તારી નજર મારી મનને ચોરી રહી છે. તું કોણ છે? કોની દીકરી છે? હે સુંદર ભ્રૂવાળી, સાચું બોલ, હે પાતળી કમરવાળી.
તવ કર્મકરા ચાહં પુષ્પાર્થમ્ અહમ્ આગતા આદેશં દેહિ મે ક્ષિપ્રં કિં કરોમિ તવાજ્ઞયા
હું તો તારો દાસ છું, ફૂલ લેવા આવ્યો છું. તું જલદી મને આદેશ આપ—તારી આજ્ઞાથી હું શું કરું?
શ્રુત્વૈવં વચનં તસ્યાસ્ ત્યક્ત્વા ધૈર્યં વિમોહિતઃ આદાય હસ્તે તાં બાલાં પ્રવિવેશ સ્વમ્ આશ્રમમ્
એના શબ્દો સાંભળીને, પોતાનું ધૈર્ય ગુમાવી, મોહમાં આવી, તેણે એ યુવતીનો હાથ પકડીને પોતાના આશ્રમમાં લઈ ગયો.
તતઃ કામશ્ ચ વાયુશ્ ચ વસન્તશ્ ચ દ્વિજોત્તમાઃ જગ્મુર્ યથાગતં સર્વે કૃતકૃત્યાસ્ ત્રિવિષ્ટપમ્
પછી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, કામદેવ, વાયુ અને વસંત—સૌએ પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરી, જેમ આવ્યા હતા તેમ જ સ્વર્ગે પાછા ગયા.
શશંસુશ્ ચ હરિં ગત્વા તસ્યાસ્ તસ્ય ચ ચેષ્ટિતમ્ શ્રુત્વા શક્રસ્ તદા દેવાઃ પ્રીતાઃ સુમનસો ઽભવન્
તેઓએ જઈને હરિને એ સ્ત્રી અને કંડુએ જે કર્યું તે બધું કહ્યું. આ સાંભળીને ઇન્દ્ર અને દેવતાઓ ખુશ અને પ્રસન્ન થયા.
સ ચ કણ્ડુસ્ તયા સાર્ધં પ્રવિશન્ન્ એવ ચાશ્રમમ્ આત્મનઃ પરમં રૂપં ચકાર મદનાકૃતિ
કંડુ પણ એ સ્ત્રી સાથે આશ્રમમાં પ્રવેશતા પોતાના મનોહર રૂપે, પ્રેમદેવ જેવો દેખાવ ધરાવીને ઉભો રહ્યો.
રૂપયૌવનસંપન્નમ્ અતીવ સુમનોહરમ્ દિવ્યાલંકારસંયુક્તં ષોડશવત્સરાકૃતિ
તેમાં સૌંદર્ય અને યુવાની ભરપૂર હતી, ખુબ આકર્ષક લાગતો, દિવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ, અને સોળ વરસના યુવાન જેવો દેખાતો.
દિવ્યવસ્ત્રધરં કાન્તં દિવ્યસ્રગ્ગન્ધભૂષિતમ્ સર્વોપભોગસંપન્નં સહસા તપસો બલાત્
દિવ્ય વસ્ત્રો પહેરેલા, સુંદર, સ્વર્ગીય હાર અને સુગંધોથી શોભિત, સર્વ સુખોથી સમૃદ્ધ, અને તપસ્યાની શક્તિથી એ તરત જ બદલાઈ ગયો.
દૃષ્ટ્વા સા તસ્ય તદ્ વીર્યં પરં વિસ્મયમ્ આગતા અહો ઽસ્ય તપસો વીર્યમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા મુદિતાભવત્
તેનું એ તેજ જોઈને એ સ્ત્રી ખુબ જ આશ્ચર્યમાં પડી. 'આહ, કેટલું શક્તિશાળી છે એનું તપ!' એમ બોલી અને આનંદિત થઈ.
સ્નાનં સંધ્યાં જપં હોમં સ્વાધ્યાયં દેવતાર્ચનમ્ વ્રતોપવાસનિયમં ધ્યાનં ચ મુનિસત્તમાઃ
સ્નાન, સંધ્યા, જપ, હોમ, સ્વાધ્યાય, દેવપૂજા, વ્રત, ઉપવાસ, નિયમ અને ધ્યાન—હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ—
ત્યક્ત્વા સ રેમે મુદિતસ્ તયા સાર્ધમ્ અહર્નિશમ્ મન્મથાવિષ્ટહૃદયો ન બુબોધ તપઃક્ષયમ્
કંડુએ આ બધું છોડીને, આનંદપૂર્વક એ સ્ત્રી સાથે દિવસ-રાત વિતાવ્યા, પ્રેમમાં મગ્ન રહી, અને પોતાના તપસ્યાનો ક્ષય થઈ રહ્યો છે એ જાણ્યો જ નહીં.
સંધ્યારાત્રિદિવાપક્ષમાસર્ત્વયનહાયનમ્ ન બુબોધ ગતં કાલં વિષયાસક્તમાનસઃ
સાંજ, રાત, દિવસ, પખવાડિયા, મહિના, ઋતુઓ અને વર્ષો પસાર થઈ ગયા, પણ વિષયભોગમાં મગ્ન મનને સમય પસાર થતો જ ખબર ન પડી.
સા ચ તં કામજૈર્ ભાવૈર્ વિદગ્ધા રહસિ દ્વિજાઃ વરયામ્ આસ સુશ્રોણિઃ પ્રલાપકુશલા તદા
અને એ સુંદર કટિવાળી, કામભાવથી ભરેલી અને વાતોમાં કુશળ, એકાંતમાં એ મુનિને ચતુરાઈથી રીઝવતી રહી.
એવં કણ્ડુસ્ તયા સાર્ધં વર્ષાણામ્ અધિકં શતમ્ અતિષ્ઠન્ મન્દરદ્રોણ્યાં ગ્રામ્યધર્મરતો મુનિઃ
આ રીતે, કંડુએ ઘરગથ્થુ જીવનમાં રમી રહીને, મન્દર પર્વતની ખીણમાં એ સ્ત્રી સાથે સો વર્ષથી પણ વધારે સમય વિતાવ્યો.
સા તં પ્રાહ મહાભાગં ગન્તુમ્ ઇચ્છામ્ય્ અહં દિવમ્ પ્રસાદસુમુખો બ્રહ્મન્ન્ અનુજ્ઞાતું ત્વમ્ અર્હસિ
એ સ્ત્રીએ એ મહાભાગ્યવાનને કહ્યું: 'હું હવે સ્વર્ગ જવું છે. કૃપા કરીને મને અનુમતિ આપો, હે બ્રાહ્મણ.'
તયૈવમ્ ઉક્તઃ સ મુનિસ્ તસ્યામ્ આસક્તમાનસઃ દિનાનિ કતિચિદ્ ભદ્રે સ્થીયતામ્ ઇત્ય્ અભાષત
એવું સાંભળીને, એ મુનિનું મન એ સ્ત્રીમાં જ બંધાઈ ગયું હતું, એટલે તેણે કહ્યું: 'હું કહું છું, થોડીક વધુ દિવસો અહીં રહી જા, પ્રિયે.'
એવમ્ ઉક્તા તતસ્ તેન સાગ્રં વર્ષશતં પુનઃ બુભુજે વિષયાંસ્ તન્વી તેન સાર્ધં મહાત્મના
એના કહેવા પ્રમાણે, એ પાતળી કટિવાળી એ મહાત્મા સાથે ફરી એક સો વર્ષ સુધી સુખભોગમાં રહી.
અનુજ્ઞાં દેહિ ભગવન્ વ્રજામિ ત્રિદશાલયમ્ ઉક્તસ્ તયેતિ સ પુનઃ સ્થીયતામ્ ઇત્ય્ અભાષત
'હે ભગવન, મને અનુમતિ આપો, હવે હું દેવલોક જવા માંગું છું,' એણે કહ્યું. ત્યારે એણે ફરી કહ્યું: 'થોડો સમય અહીં રહી જા.'
પુનર્ ગતે વર્ષશતે સાધિકે સા શુભાનના યામ્ય્ અહં ત્રિદિવં બ્રહ્મન્ પ્રણયસ્મિતશોભનમ્
પછી, એક સો વર્ષથી વધુ સમય વીતી ગયો ત્યારે, એ શુભ ચહેરાવાળી સ્ત્રી, હે બ્રાહ્મણ, પ્રેમભર્યા સ્મિત સાથે સ્વર્ગે ચાલી ગઈ.
ઉક્તસ્ તયૈવં સ મુનિઃ પુનર્ આહાયતેક્ષણામ્ ઇહાસ્યતાં મયા સુભ્રુ ચિરં કાલં ગમિષ્યસિ
એમ કહીને, એ ઋષિએ ફરીથી વિશાળ આંખવાળી સ્ત્રીને કહ્યું: 'હે સુંદર ભ્રૂવાળી, તું અહીં જ રહી જા, લાંબા સમય પછી જ તારે વિદાય લેવી પડશે.'
તચ્છાપભીતા સુશ્રોણી સહ તેનર્ષિણા પુનઃ શતદ્વયં કિંચિદ્ ઊનં વર્ષાણાં સમતિષ્ઠત
શાપના ડરે, સુંદર કટિવાળી એ સ્ત્રી એ ઋષિ સાથે લગભગ બે સો વર્ષ જેટલો, થોડો ઓછો સમય રહી.
ગમનાય મહાભાગો દેવરાજનિવેશનમ્ પ્રોક્તઃ પ્રોક્તસ્ તયા તન્વ્યા સ્થીયતામ્ ઇત્ય્ અભાષત
દેવરાજના નિવાસસ્થાને જવા માટે તૈયાર થયેલા મહાભાગ્યશાળી ઋષિને, પાતળી એ સ્ત્રીએ 'રહી જાઓ' એમ કહ્યું.
તસ્ય શાપભયાદ્ ભીરુર્ દાક્ષિણ્યેન ચ દક્ષિણા પ્રોક્તા પ્રણયભઙ્ગાર્તિવેદિની ન જહૌ મુનિમ્
શાપના ડરે, ભયભીત અને સૌમ્ય સ્વભાવવાળી એ સ્ત્રી, પ્રેમ તૂટી જવાનો દુઃખ જાણતી હોવાથી, ઋષિને છોડ્યો નહીં.
તયા ચ રમતસ્ તસ્ય પરમર્ષેર્ અહર્નિશમ્ નવં નવમ્ અભૂત્ પ્રેમ મન્મથાસક્તચેતસઃ
એ સ્ત્રી સાથે મહર્ષિ દિવસ-રાત આનંદ માણતા; તેમનું પ્રેમ હંમેશા નવુ-નવુ રહેતું, તેમનું મન કામમાં લીન હતું.
એકદા તુ ત્વરાયુક્તો નિશ્ચક્રામોટજાન્ મુનિઃ નિષ્ક્રામન્તં ચ કુત્રેતિ ગમ્યતે પ્રાહ સા શુભા
એક વખત, ઉતાવળમાં ઋષિ પોતાના કુટિયાથી બહાર નીકળી ગયા; ત્યારે એ શુભ સ્ત્રીએ પૂછ્યું: 'તમે ક્યાં જાઓ છો?'
ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ તયા પ્રાહ પરિવૃત્તમ્ અહઃ શુભે સંધ્યોપાસ્તિં કરિષ્યામિ ક્રિયાલોપો ઽન્યથા ભવેત્
એમ પૂછતાં ઋષિએ કહ્યું: 'હે શુભે, હવે દિવસ વળી ગયો છે; હું સાંજની ઉપાસના કરવા જઈ રહ્યો છું, નહિ તો મારી ક્રિયા અધૂરી રહી જાય.'