નિહત્ય દાનવાન્ ભીમાન્ ભુક્તવાન્ ભુવનત્રયમ્ દ્વિતીયે ચ યુગે પ્રાપ્તે ત્રેતાયાં રાક્ષસાધિપઃ
ભયાનક દાનવોને મારીને, તેણે ત્રણેય લોકનો આનંદ માણ્યો. પછી દ્વિતીય યુગ, એટલે કે ત્રેતાયુગમાં, રાક્ષસાધિપતિ પ્રગટ થયો.
બભૂવ સુમહાવીર્યો દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્ દશ વર્ષસહસ્રાણિ નિરાહારો જિતેન્દ્રિયઃ
તે મહાવીર્યવાન અને પ્રભાવી દશમુખી રાવણ હતો, જે દસ હજાર વર્ષ સુધી નિર્વાહન અને ઇન્દ્રિયજિત રહ્યો.
ચચાર વ્રતમ્ અત્યુગ્રં તપઃ પરમદુશ્ચરમ્ તપસા તેન તુષ્ટો ઽહં વરં તસ્મૈ પ્રદત્તવાન્
તેણે અત્યંત કઠિન વ્રત અને દુષ્કર તપ કર્યું. તેના તપથી હું પ્રસન્ન થયો અને તેને વરદાન આપ્યું.
અવધ્યઃ સર્વદેવાનાં સ દૈત્યોરગરક્ષસામ્ શાપપ્રહરણૈર્ ઉગ્રૈર્ અવધ્યો યમકિંકરૈઃ
તે સર્વે દેવો, દૈત્ય, નાગ અને રાક્ષસો માટે અવિજય બની ગયો. યમના દૂત અને ભયાનક શાપોથી પણ તેને કોઈ નુકસાન ન થતું.
વરં પ્રાપ્ય તદા રક્ષો યક્ષાન્ સર્વગણાન્ ઇમાન્ ધનાધ્યક્ષં વિનિર્જિત્ય શક્રં જેતું સમુદ્યતઃ
વરદાન પ્રાપ્ત કરી, એ રાક્ષસે યક્ષો અને તમામ ગણોને જીત્યા અને ધનના અધ્યક્ષને હરાવી, પછી ઇન્દ્રને જીતવા નીકળી પડ્યો.
સંગ્રામં સુમહાઘોરં કૃત્વા દેવૈઃ સ રાક્ષસઃ દેવરાજં વિનિર્જિત્ય તદા ઇન્દ્રજિતેતિ વૈ
તે રાક્ષસે દેવો સાથે ભયાનક યુદ્ધ કર્યું અને દેવરાજને હરાવ્યો. ત્યારબાદ તેને ઇન્દ્રજિત તરીકે ઓળખવામાં આવ્યો.
રાક્ષસસ્ તત્સુતો નામ મેઘનાદઃ પ્રલબ્ધવાન્ અમરાવતીં તતઃ પ્રાપ્ય દેવરાજગૃહે શુભે
તે રાક્ષસનો પુત્ર મેઘનાદે અમરાવતી પર કબજો કર્યો અને દેવરાજના સુંદર મહેલમાં પહોંચી ગયો.
દદર્શાઞ્જનસંકાશાં રાવણસ્ તુ બલાન્વિતઃ પ્રતિમાં વાસુદેવસ્ય સર્વલક્ષણસંયુતામ્
મહાબલી રાવણે, વાસુદેવની સર્વે લક્ષણોથી યુક્ત, કાજળ જેવી કાળી મૂર્તિ જોઈ.
શ્રીવત્સલક્ષ્મસંયુક્તાં પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણામ્ વનમાલાવૃતોરસ્કાં મુકુટાઙ્ગદભૂષિતામ્
શ્રીવત્સનું ચિહ્ન ધરાવતી, કમળના પાંદડાં જેવી વિશાળ આંખોવાળી, વનમાલાથી છાતી શોભતી, મુગટ અને કાંડા વાળા ગહણાંથી શણગારેલી હતી.
શઙ્ખચક્રગદાહસ્તાં પીતવસ્ત્રાં ચતુર્ભુજામ્ સર્વાભરણસંયુક્તાં સર્વકામફલપ્રદામ્
શંખ, ચક્ર અને ગદા હાથમાં ધરતી, પીળાં વસ્ત્ર પહેરેલી, ચાર હાથવાળી, સર્વ પ્રકારના આભૂષણોથી શોભિત, અને સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપનારી હતી.
વિહાય રત્નસંઘાંશ્ ચ પ્રતિમાં શુભલક્ષણામ્ પુષ્પકેણ વિમાનેન લઙ્કાં પ્રાસ્થાપયદ્ દ્રુતમ્
રત્નોના ઢગલા અને શુભ લક્ષણવાળી પ્રતિમાને ત્યાં જ છોડી, તેણે પુષ્પક વિમાનમાં બેસાડી તે પ્રતિમાને ઝડપથી લંકા તરફ મોકલી દીધી.
પુરાધ્યક્ષઃ સ્થિતઃ શ્રીમાન્ ધર્માત્મા સ વિભીષણઃ રાવણસ્યાનુજો મન્ત્રી નારાયણપરાયણઃ
શ્રીમંત અને ધર્મનિષ્ઠ વિભીષણ, રાવણનો નાના ભાઈ અને મંત્રી, નારાયણના ભક્ત, શહેરના રક્ષક તરીકે ત્યાં ઊભા હતા.
દૃષ્ટ્વા તાં પ્રતિમાં દિવ્યાં દેવેન્દ્રભવનચ્યુતામ્ રોમાઞ્ચિતતનુર્ ભૂત્વા વિસ્મયં સમપદ્યત
તે દિવ્ય પ્રતિમાને, જે દેવલોકમાંથી આવી હતી, જોઈને વિભીષણના શરીરે રોમાંચ આવી ગયો અને તે આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયા.
પ્રણમ્ય શિરસા દેવં પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના અદ્ય મે સફલં જન્મ અદ્ય મે સફલં તપઃ
દેવને માથું નમાવી, અંતરમાં આનંદથી ભરાઈ, તેણે કહ્યું: 'આજે મારું જન્મ સફળ થયું, આજે મારું તપ પૂર્ણ થયું.'
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ તુ ધર્માત્મા પ્રણિપત્ય મુહુર્ મુહુઃ જ્યેષ્ઠં ભ્રાતરમ્ આસાદ્ય કૃતાઞ્જલિર્ અભાષત
આ રીતે બોલીને, તે ધર્મનિષ્ઠ વિભીષણ વારંવાર પ્રણામ કરતા, અને મોટા ભાઈ પાસે જઈને હાથ જોડીને બોલ્યા.
રાજન્ પ્રતિમયા ત્વં મે પ્રસાદં કર્તુમ્ અર્હસિ યામ્ આરાધ્ય જગન્નાથ નિસ્તરેયં ભવાર્ણવમ્
'હે રાજા, કૃપા કરીને આ પ્રતિમાથી મને પ્રસન્ન થાઓ, જેને પૂજવાથી, હે જગન્નાથ, મનુષ્ય સંસારના દુઃખના દરિયાને પાર કરી શકે છે.'
ભ્રાતુર્ વચનમ્ આકર્ણ્ય રાવણસ્ તં તદાબ્રવીત્ ગૃહાણ પ્રતિમાં વીર ત્વ્ અનયા કિં કરોમ્ય્ અહમ્
ભાઈના શબ્દો સાંભળી, રાવણે કહ્યું: 'વીર, તું આ પ્રતિમા લઈ જા; હું તેનો શું કરીશ?'
સ્વયંભુવં સમારાધ્ય ત્રૈલોક્યં વિજયે ત્વ્ અહમ્ નાનાશ્ચર્યમયં દેવં સર્વભૂતભવોદ્ભવમ્
'સ્વયંભૂ દેવની આરાધના કરીને, મેં ત્રણેય લોક જીત્યા છે; આ અદ્ભુત દેવ સર્વ જીવોના ઉત્પત્તિસ્થાન છે.'
વિભીષણો મહાબુદ્ધિસ્ તદા તાં પ્રતિમાં શુભામ્ શતમ્ અષ્ટોત્તરં ચાબ્દં સમારાધ્ય જનાર્દનમ્
મહાન બુદ્ધિશાળી વિભીષણે ત્યાર પછી તે શુભ પ્રતિમાની એકસો આઠ વર્ષ સુધી જનાર્દન તરીકે આરાધના કરી.
અજરામરણં પ્રાપ્તમ્ અણિમાદિગુણૈર્ યુતમ્ રાજ્યં લઙ્કાધિપત્યં ચ ભોગાન્ ભુઙ્ક્તે યથેપ્સિતાન્
તેને વૃદ્ધાપન અને મરણથી મુક્તિ મળી, અણિમા વગેરે શક્તિઓ પ્રાપ્ત થઈ, અને લંકાનું રાજપદ તથા ઇચ્છિત ભોગોનો આનંદ માણ્યો.
અહો નો વિસ્મયો જાતઃ શ્રુત્વેદં પરમામૃતમ્ અનન્તવાસુદેવસ્ય સંભવં ભુવિ દુર્લભમ્
અરે, અમને કેટલું આશ્ચર્ય થયું છે! અનંત વસુદેવનું ભૂમિ પર દુર્લભ અવતરણ — આ પરમ અમૃત સાંભળીને.
શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે દેવ વિસ્તરેણ યથાતથમ્ તસ્ય દેવસ્ય માહાત્મ્યં વક્તુમ્ અર્હસ્ય્ અશેષતઃ
હે દેવ, અમને ઇચ્છા છે કે, તમે એ દેવતાની મહિમા વિગતે અને સાચી રીતે અમને સંપૂર્ણ રીતે કહો.
તદા સ રાક્ષસઃ ક્રૂરો દેવગન્ધર્વકિંનરાન્ લોકપાલાન્ સમનુજાન્ મુનિસિદ્ધાંશ્ ચ પાપકૃત્
પછી એ ક્રૂર રાક્ષસે દેવ, ગંધર્વ, કિન્નર, લોકપાલ અને પાપી મુનિ-સિદ્ધોને જીત્યા.
વિજિત્ય સમરે સર્વાન્ આજહાર તદઙ્ગનાઃ સંસ્થાપ્ય નગરીં લઙ્કાં પુનઃ સીતાર્થમોહિતઃ
યુદ્ધમાં બધાને હરાવી, તેમની સ્ત્રીઓને લાવ્યો, લંકા શહેર ફરીથી સ્થાપ્યું અને પછી ફરીથી સીતા માટે મોહમાં પડ્યો.
શઙ્કિતો મૃગરૂપેણ સૌવર્ણેન ચ રાવણઃ તતઃ ક્રુદ્ધેન રામેણ રણે સૌમિત્રિણા સહ
રાવણને શંકા આવી, એટલે સુવર્ણ મૃગનું રૂપ ધારણ કર્યું; પછી ક્રોધિત રામે સૌમિત્ર સાથે યુદ્ધ કર્યું.
રાવણસ્ય વધાર્થાય હત્વા વાલિં મનોજવમ્ અભિષિક્તશ્ ચ સુગ્રીવો યુવરાજો ઽઙ્ગદસ્ તથા
રાવણના વધ માટે, મન જેટલી ઝડપી ચાલવાળા વાલીનો વધ કરીને, સુગ્રીવને રાજા અને અંગદને યુવરાજ બનાવ્યા.
હનુમાન્ નલનીલશ્ ચ જામ્બવાન્ પનસસ્ તથા ગવયશ્ ચ ગવાક્ષશ્ ચ પાઠીનઃ પરમૌજસઃ
હનુમાન, નલ, નીલ, જાંબવાન, પનસ, તેમજ ગવય, ગવાક્ષ અને પાઠીન – એ બધા મહાન બલવાન વાનરો હતા.
એતૈશ્ ચાન્યૈશ્ ચ બહુભિર્ વાનરૈઃ સમહાબલૈઃ સમાવૃતો મહાઘોરૈ રામો રાજીવલોચનઃ
આ બધાં અને અનેક અન્ય શક્તિશાળી, ભયાનક વાનરોની વચ્ચે કમળની આંખોવાળા રામચંદ્રજી ઘેરાયેલા હતા.
ગિરીણાં સર્વસંઘાતૈઃ સેતું બદ્ધ્વા મહોદધૌ બલેન મહતા રામઃ સમુત્તીર્ય મહોદધિમ્
પર્વતોની એકતાથી મહાસાગર પર રામે મહાન બળથી પુલ બાંધ્યો અને પોતાની સેના સાથે મહાસાગર પાર કર્યો.
સંગ્રામમ્ અતુલં ચક્રે રક્ષોગણસમન્વિતઃ યમહસ્તં પ્રહસ્તં ચ નિકુમ્ભં કુમ્ભમ્ એવ ચ
પછી રામે રાક્ષસોની સેના સાથે અદ્વિતીય યુદ્ધ કર્યું, જેમાં યમહસ્ત, પ્રહસ્ત, નિકુંભ અને કુંભ પણ સામેલ હતા.