ન ચાત્મનો મહાબુદ્ધે યાચેત્ય્ આહ શિવો દ્વિજમ્ એવં પ્રોક્તઃ પુનર્ વિપ્રો ધ્યાત્વા પ્રાહ શિવં તથા
પણ શિવજી એ દ્વિજને કહ્યું: 'મહાન બુદ્ધિશાળી, તું તારા માટે કંઈ માંગતું નથી.' આમ કહેતાં, તે વિદ્વાને ધ્યાન કરીને શિવજીને ફરીથી કહ્યું.
વિનીતવદ્ અદીનાત્મા શિવભક્તિસમન્વિતઃ સર્વલોકોપકારાય પુનર્ યાચિતવાન્ ઇદમ્ શૃણ્વત્સુ લોકપાલેષુ જગાદેદં સ ગૌતમઃ
વિનમ્ર અને નિરાશા વિના, શિવભક્તિથી ભરેલા ગૌતમએ સર્વલોકના હિત માટે ફરીથી આ માંગણી કરી, જ્યારે લોકપાલો સાંભળી રહ્યા હતા.
યાવત્ સાગરગા દેવી નિસૃષ્ટા બ્રહ્મણો ગિરેઃ સર્વત્ર સર્વદા તસ્યાં સ્થાતવ્યં વૃષભધ્વજ
જ્યાં સુધી બ્રહ્માના પર્વત પરથી નીકળેલી ગંગાદેવી સાગર સુધી વહે છે, ત્યાં સુધી, વૃષભધ્વજ, તેને સર્વત્ર અને સર્વકાલે રહેવું જોઈએ.
ફલેપ્સૂનાં ફલં દાતા ત્વમ્ એવ જગતઃ પ્રભો તીર્થાન્ય્ અન્યાનિ દેવેશ ક્વાપિ ક્વાપિ શુભાનિ ચ
હે જગતના સ્વામી, ફળની ઇચ્છા રાખનારા માટે ફળ આપનાર તો તમે જ છો; બીજાં તીર્થો, હે દેવોના દેવ, ક્યાંક ક્યાંક જ શુભ છે.
યત્ર તે સંનિધિર્ નિત્યં તદ્ એવ શુભદં વિદુઃ યત્ર ગઙ્ગા ત્વયા દત્તા જટામુકુટસંસ્થિતા સર્વત્ર તવ સાંનિધ્યાત્ સર્વતીર્થાનિ શંકર
જ્યાં તારો વાસ હંમેશા રહે છે, એ સ્થળને સૌ શુભ માને છે. જયાં તું આપેલી ગંગા તારી જટામાં વસે છે, હે શંકર, તારી હાજરીથી ત્યાં બધાં તીર્થોનું મહાત્મ્ય મળે છે.
તદ્ ગૌતમવચઃ શ્રુત્વા પુનર્ હર્ષાચ્ છિવો ઽબ્રવીત્
ગૌતમના આ વચન સાંભળી શિવ આનંદથી ફરી બોલ્યા.
યત્ર ક્વાપિ ચ યત્ કિંચિદ્ યો વા ભવતિ ભક્તિતઃ યાત્રાં સ્નાનમ્ અથો દાનં પિતૄણાં વાપિ તર્પણમ્
જે કોઈ પણ જગ્યા પર, જેમ પણ, અને જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક યાત્રા, સ્નાન, દાન કે પિતૃઓને તર્પણ કરે છે—
શ્રવણં પઠનં વાપિ સ્મરણં વાપિ ગૌતમ યઃ કરોતિ નરો ભક્ત્યા ગોદાવર્યા યતવ્રતઃ
શ્રવણ, પાઠન કે સ્મરણ પણ, હે ગૌતમ, જે મનુષ્ય ગોદાવરી કાંઠે ઉપવાસથી અને ભક્તિથી કરે છે—
સપ્તદ્વીપવતી પૃથ્વી સશૈલવનકાનના સરત્ના સૌષધી રમ્યા સાર્ણવા ધર્મભૂષિતા
સાત દ્વીપો ધરાવતી, પર્વતો, વનો, ઉપવનો, રત્નો, ઔષધિઓ અને સાગરો થી શોભાયમાન, અને ધર્મથી સજ્જ ધરતી—
દત્ત્વા ભવતિ યો ધર્મઃ સ ભવેદ્ ગૌતમીસ્મૃતેઃ એવંવિધા ઇલા વિપ્ર ગોદાનાદ્ યાભિધીયતે
દેનાથી જે પુણ્ય મળે છે, હે ગૌતમ, એ જ ગોદાવરીનું સ્મરણ કરવાથી મળે છે; આવું વિદ્વાનો કહે છે કે એ ગાયદાન જેટલું મહાત્મ્ય ધરાવે છે.
ચન્દ્રસૂર્યગ્રહે કાલે મત્સાંનિધ્યે યતવ્રતઃ ભૂભૃતે વિષ્ણવે ભક્ત્યા સર્વકાલં કૃતા સુધીઃ
ચાંદ્ર કે સૌર ગ્રહણ સમયે, મારી હાજરીમાં, ઉપવાસથી અને ભક્તિથી, જે કોઈ ભૂમિના આધાર ભગવાન વિષ્ણુને સર્વકાલે અર્પણ કરે છે, તે સાચો વિવેકી છે.
ગાઃ સુન્દરાઃ સવત્સાશ્ ચ સંગમે લોકવિશ્રુતે યો દદાતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ તત્ર યત્ પુણ્યમ્ આપ્નુયાત્
જે કોઈ લોકપ્રસિદ્ધ સંગમ પર સુંદર વાછરડાવાળી ગાય દાન આપે છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, ત્યાં જે પુણ્ય મળે છે—
તસ્માદ્ વરં પુણ્યમ્ એતિ સ્નાનદાનાદિના નરઃ ગૌતમ્યાં વિશ્વવન્દ્યાયાં મહાનદ્યાં તુ ભક્તિતઃ
એથી, ગોદાવરીમાં, જે વિશ્વભરમાં પૂજનીય છે, ભક્તિપૂર્વક સ્નાન, દાન વગેરે કરવાથી મનુષ્ય મહાપુણ્ય પામે છે.
તસ્માદ્ ગોદાવરી ગઙ્ગા ત્વયા નીતા ભવિષ્યતિ સર્વપાપક્ષયકરી સર્વાભીષ્ટપ્રદાયિની
એથી, ગોદાવરી તારી દ્વારા ગંગા બની જશે, જે બધા પાપોનો નાશ કરે છે અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી પાડે છે.
એતચ્ છ્રુતં મયા માતર્ વદતો ગૌતમં શિવાત્ એતસ્માત્ કારણાચ્ છંભુર્ ગઙ્ગાયાં નિયતઃ સ્થિતઃ
હે માતા, આ હું શિવના મુખેથી ગૌતમને કહેલું સાંભળ્યું છે; આ કારણથી શંભુ હંમેશા ગંગામાં સ્થિર છે.
કો નિવર્તયિતું શક્તસ્ તમ્ અમ્બ કરુણોદધિમ્ અથાપિ માતર્ એતત્ સ્યાન્ માનુષા વિઘ્નપાશકૈઃ
હે માતા, એ કરુણાના સાગરને કોણ અટકાવી શકે? છતાં, માતા, માનવને અવરોધોના બંધનથી આવું બની શકે છે.
વિનિબદ્ધા ન ગચ્છન્તિ ગોદામ્ અપ્ય્ અન્તિકસ્થિતામ્ ન નમન્તિ શિવં દેવં ન સ્મરન્તિ સ્તુવન્તિ ન
એ બંધનથી બંધાયેલા, નજીકમાં હોવા છતાં પણ ગોદાવરી સુધી નથી પહોંચતા, શિવને નમસ્કાર કરતા નથી, ને તેમને સ્મરે કે સ્તુતિ પણ કરતા નથી.
તથા માતઃ કરિષ્યામિ તવ સંતોષહેતવે સંનિરોદ્ધુમ્ અથો ક્લેશસ્ તવ વાક્યં ક્ષમસ્વ મે
હે માતા, તારી પ્રસન્નતા માટે હું આવું કરું છું; અવરોધો અટકાવવાથી જો દુઃખ થાય તો મારા વચનો માફ કરજે.
તતઃ પ્રભૃતિ વિઘ્નેશો માનુષાન્ પ્રતિ કિંચન વિઘ્નમ્ આચરતે યસ્ તુ તમ્ ઉપાસ્ય પ્રવર્તતે
ત્યાંથી પછી અવરોધોના દેવ માનવો માટે કઈંક અવરોધ ઊભા કરે છે; પણ જે તેની ઉપાસના કરે છે, તે નિર્વિઘ્ને આગળ વધે છે.
અથો વિઘ્નમ્ અનાદૃત્ય ગૌતમીં યાતિ ભક્તિતઃ સ કૃતાર્થો ભવેલ્ લોકે ન કૃત્યમ્ અવશિષ્યતે
પણ અવરોધોને અવગણીને, જે ભક્તિપૂર્વક ગોદાવરી પાસે જાય છે, તે જગતમાં સર્વે ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે, કશું બાકી રહેતું નથી.
વિઘ્નાન્ય્ અનેકાનિ ભવન્તિ ગેહાન્ નિર્ગન્તુકામસ્ય નરાધમસ્ય નિધાય તન્મૂર્ધ્નિ પદં પ્રયાતિ ગઙ્ગાં ન કિં તેન ફલં પ્રલબ્ધમ્
ઘર છોડવા ઇચ્છે એવા નીચ મનુષ્ય માટે અનેક અવરોધો આવે છે; પણ જો કોઈએ માથું ગંગાના ચરણોમાં મૂકી પહોંચે, તો કયું ફળ તેને મળતું નથી?
અસ્યાઃ પ્રભાવં કો બ્રૂયાદ્ અપિ સાક્ષાત્ સદાશિવઃ સંક્ષેપેણ મયા પ્રોક્તમ્ ઇતિહાસપદાનુગમ્
આ મહાનદીનું મહાત્મ્ય કોણ વર્ણવી શકે? સદાશિવ પણ નહીં. હું તો ઇતિહાસના શબ્દો અનુસાર સંક્ષિપ્તમાં કહ્યું છે.
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં સાધનં યચ્ ચરાચરે તદ્ અત્ર વિદ્યતે સર્વમ્ ઇતિહાસે સવિસ્તરે
ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ મેળવવાના બધા ઉપાય, ચાલતાં કે અચળ દરેકમાં જે હોય છે, એ બધું અહીં આ ઇતિહાસમાં વિગતે વર્ણવાયું છે.
વેદોદિતં શ્રુતિસકલરહસ્યમ્ ઉક્તં સત્કારણં સમભિધાનમ્ ઇદં સદૈવ સમ્યક્ ચ દૃષ્ટં જગતાં હિતાય પ્રોક્તં પુરાણં બહુધર્મયુક્તમ્
વેદોમાં જે કહેલું છે, શ્રુતિનું આખું રહસ્ય અને સાચું કારણ, એ બધું અહીં નામે ઉલ્લેખાયું છે; અનેક ધર્મોથી ભરેલું આ પુરાણ સદા જગતના કલ્યાણ માટે યોગ્ય રીતે જોવાયું અને કહેવામાં આવ્યું છે.
અસ્ય શ્લોકં પદં વાપિ ભક્તિતઃ શૃણુયાત્ પઠેત્ ગઙ્ગા ગઙ્ગેતિ વા વાક્યં સ તુ પુણ્યમ્ અવાપ્નુયાત્
જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક આનો એક શ્લોક કે પંક્તિ સાંભળે કે વાંચે, અથવા 'ગંગા, ગંગા' એમ બોલે, તે પુણ્ય પામે છે.
કલિકલઙ્કવિનાશનદક્ષમ્ ઇદં સકલસિદ્ધિકરં શુભદં શિવમ્ જગતિ પૂજ્યમ્ અભીષ્ટફલપ્રદં ગાઙ્ગમ્ એતદ્ ઉદીરિતમ્ ઉત્તમમ્
આ ગાંગ પુરાણ કલિયુગના દોષો દૂર કરવાનું શક્તિશાળી છે, સર્વ સિદ્ધિ આપનારું, શુભ અને પવિત્ર છે, જગતમાં પૂજનીય છે અને ઇચ્છિત ફળ આપે છે.
સાધુ ગૌતમ ભદ્રં તે કો ઽન્યો ઽસ્તિ સદૃશસ્ ત્વયા ય એનાં ગૌતમીં ગઙ્ગાં દણ્ડકારણ્યમ્ આપ્નુયાત્
સાદુ ગૌતમ, તને શુભાશિષ! તારા જેવો બીજો કોણ છે, જેણે આ ગૌતમી ગંગાને દંડકારણ્યમાં લાવી છે.
ગઙ્ગા ગઙ્ગેતિ યો બ્રૂયાદ્ યોજનાનાં શતૈર્ અપિ મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ
જે કોઈ 'ગંગા, ગંગા' એમ બોલે, ભલે તે સો યોજન દૂર હોય, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે અને વિષ્ણુના લોકમાં જાય છે.
તિસ્રઃ કોટ્યો ઽર્ધકોટી ચ તીર્થાનિ ભુવનત્રયે તાનિ સ્નાતું સમાયાન્તિ ગઙ્ગાયાં સિંહગે ગુરૌ
ત્રણે લોકમાં ત્રણ કરોડ અને અડધી કરોડ તીર્થો છે, જે સિંહ રાશિમાં સૂર્ય અને ગુરુમાં બૃહસ્પતિ હોય ત્યારે ગંગામાં સ્નાન કરવા ભેગા થાય છે.
ષષ્ટિર્ વર્ષસહસ્રાણિ ભાગીરથ્યવગાહનમ્ સકૃદ્ ગોદાવરીસ્નાનં સિંહયુક્તે બૃહસ્પતૌ
ભાગીરથીમાં સાઠ હજાર વર્ષ સ્નાન કરવું, અથવા સિંહ રાશિ અને બૃહસ્પતિમાં ગોદાવરીમાં એક વખત સ્નાન કરવું—